Ўзбекистон атом электр стансиялари учун фавқулодда хабар бериш тизимини тасдиқлади
Ўзбекистон Хавфсизлик қўмитаси атом электр стансияларида фавқулодда ҳолат эълон қилиш учун стандарт тартиблар ва радиация чегараларини белгилади.
Ўзбекистон атом электр стансиялари учун мўлжалланган янги фавқулодда вазиятлар ҳақида хабар бериш тизимини тасдиқлади.
Ўзбекистон Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Саноат, радиация ва ядро хавфсизлиги қўмитаси кенг қамровли кўрсатмаларни тасдиқлади. Ушбу кўрсатмалар завод даражасидаги фавқулодда вазиятларни декларация қилиш, операцион маълумотларни узатиш ва ядровий энергия иншоотларида радиация таҳдидлари юзага келган тақдирда фавқулодда вазиятларга жавоб бериш тартиб-қоидаларини ташкил этишни қамраб олади.
49-сонли фармон 2026-йил 29-июлда чиқарилган. Кейинчалик у Адлия вазирлигида 2026-йил 19-августда рўйхатдан ўтказилган ва эртаси куни, 2026-йил 20-августда расман эълон қилинган. Ушбу қоида Ўзбекистоннинг "Атом энергиясидан тинчлик мақсадларида фойдаланиш тўғрисида"ги қонуни ва Президентнинг ПФ-224-сонли Фармонига мувофиқ қабул қилинган. Ушбу ҳужжатни якунлаш Фавқулодда вазиятлар вазирлиги, Атом энергияси агентлиги ва Фанлар академияси билан мувофиқлаштиришни ўз ичига олган.
Ко'рсатмалар завод даражасида иккита алоҳида ички операцион ҳолатни белгилайди:
"Фавқулодда тайёргарлик" ҳолати хавфсиз ишлаш параметрлари бузилганда, радиация дозаси белгиланган чегаралардан ошиб кетганда ёки ташқи табиий ёки техноген ҳодисалар - масалан, зилзилалар, портлашлар, ёнг'инлар ёки сув тошқинлари - хавфсизлик учун муҳим тизимларга путур етказганда фаоллашади.
"Фавқулодда ҳолат" радиация дозаси даражаси юқори критик чегараларга етганда ёки операцион ташкилот раҳбари жиддий аварияларни бошқариш бо'йича ко'рсатмаларни о'з ичига олган лойиҳадан ташқари авариялар учун протоколларни ишга туширганда э'лон қилинади.
Низом завод ичидаги турли асосий секторлар учун ионлаштирувчи нурланиш дозаси даражасининг аниқ чегараларини белгилайди.
Фавқулодда ҳолатни э'лон қилиш ваколати операцион ташкилот раҳбарига ёки директор вазифасини бажарувчига тегишли. Агар раҳбарият билан алоқа қилишнинг иложи бо'лмаса, завод смена бошлиг'и фавқулодда ҳолат режимини э'лон қилиш ваколатига эга ва дарҳол раҳбариятга хабар бериши шарт.
Обьектга ядро ёқилг'исини дастлабки етказиб беришдан олдин, операцион ташкилот расмий хабарнома протоколларини тасдиқлаши, радиациявий аварияларнинг олдини олиш ва ёнг'ин хавфсизлигига баг'ишланган доимий комиссия тузиши ва жавоб гуруҳларининг то'лиқ жиҳозланганлигига ишонч ҳосил қилиши керак.
Дастлабки фавқулодда вазиятлар то'г'рисидаги ҳисоботларда завод номи, энергия блоки рақами, вақт белгиси, э'лон қилинган ҳолат, тасдиқланган ёки шубҳали сабаблар, технологик ва радиологик ҳолат, ходимлар ва атроф-муҳитга та'сири ва ташқи ёрдамга бо'лган ҳар қандай талаблар бо'лиши керак.
Ҳар қандай фавқулодда ҳолат давомида оператор ҳар 12 соатда Хавфсизлик қо'митаси ва Атом энергияси агентлигига радиация шароитлари, хавфсизлик ҳолати ва чеклаш ишлари бо'йича янгиланган ҳисоботларни тақдим этиши шарт. Завод ходимлари камида ҳар 24 соатда бир марта радиация янгиликларини олишлари керак.
Қоидаларда оператор техник ёрдам гуруҳи, фавқулодда вазиятларга жавоб бериш гуруҳи ва ички ва ташқи фавқулодда вазиятларни бошқариш штаб-квартирасини ташкил қилиши шартлиги белгиланган. Ички штаб-квартира жойида жойлашган ҳимояланган қо'мондонлик пунктидан ишлайди, ташқи штаб-квартира эса хавфсиз жойдан ташқарида операцияларни бошқаради. Оператор гуруҳлари йилига камида бир марта завод даражасида то'лиқ фавқулодда машқлар о'тказиши шарт.