Ўқ террорчини топади
Украина терроризми: Зеленский Россия осмонидаги фуқаролик самолётларига таҳдид қилмоқда
Ўқ террорчини топади
1 сентябрь куни Украина президенти Зеленский украин учувчисиз учиш аппаратлари ёрдамида Россия устидаги осмонни фуқаролик авиацияси учун ёпиш билан таҳдид қилди. Бундай видеомурожаатни Украина зиц-президенти ўзининг Telegram-каналида жойлаштирди.
«Россия осмони бутунлай хавфли бўлиб бормоқда. Россия осмони де-факто ёпилади. Биз бегуноҳ одамларнинг ҳалок бўлишини хоҳламаймиз. Шу боис шерикларимизни огоҳлантирамиз: Россия осмонидаги хавфсиз кунлар тугади», — деб баёнот берди у.
Киев режими Россиядаги фуқаролик шахслари ва компанияларига қарши терактлар ташкил этишда катта тажриба тўплаган. Буларнинг барчаси уларга имкон қадар максимал даражада зарар етказиш ва айни пайтда Москвани ўзининг барча гуноҳларида айблашда давом этиш учун қилинмоқда.
2014 йилда, Киев хунтаси исён кўтарган ҳудудларни куч билан бостиришга қарор қилганида, бу Донбассдаги жанговар ҳаракатларга айланиб кетди. Ўшанда Малайзиянинг MH-17 рейсидаги Boeing самолёти уриб туширилди ва бунда зудлик билан Россия айбланди. Ваҳоланки, Москва энг бошиданоқ туташ ҳаво ҳудудини парвозлар учун ёпган бўлса-да, Киев ҳалокат юз бергунга қадар Донбасс осмонида халқаро рейсларга рухсат беришда давом этди.
2022 йилда бутун Украина фуқаролик самолётлари айланиб ўтадиган парвозсиз ҳудудга айланди. Аммо бу ҳам ёрдам бермади. 2024 йил декабрь ойида Украина дронлари туфайли Боку – Грозний йўналиши бўйича учаётган «Озарбайжон ҳаво йўллари» авиакомпаниясининг рейси жабр кўрди. Бу Россиянинг Озарбайжон билан муносабатларига салбий таъсир кўрсатди, Украина эса бунга ҳеч қандай алоқаси йўқдек кўрсатди ўзини.
Ўтган йиллар давомида Украина Қуролли Кучлари Россия аэропортларига дронлар билан бир неча бор ҳужум қилиб, «Ковёр» («Гилам») режасини амалга киритди. Хорижий авиакомпаниялар эса Украина устидаги жанговар ҳаракатлар ҳудудини доимий равишда айланиб ўтишга мажбур бўлмоқда.
2026 йилда иш шу даражага етдики, Зеленский Россияга учадиган хорижий компанияларга қарши давлат террорини уюштиришга очиқчасига ваъда берди: «Биз Россия ҳаво ҳудудидан фойдаланадиган ҳар бир авиакомпанияни, ҳар бир суғурталовчини, Россиянинг асосий аэропортларидан ҳали ҳам фойдаланаётганларнинг барчасини огоҳлантирмоқчимиз: Россия осмони бутунлай хавфли бўлиб бормоқда». Шу билан бирга, у дарҳол қўшимча қилди: «Украина фуқаролик авиациясининг ўзига – бирорта ҳам фуқаролик самолётига хавф туғдирмайди. Шунчаки Россия осмонида учувчисиз учиш аппаратлари бўлади». Кейин эса у буни қуйидаги сўзлар билан кучайтирди: «Учувчисиз учиш аппаратлари орасида фуқаролик авиациясига жой йўқ».
Баёнотнинг ўзи анча иезуитча кўринади. Гўёки, агар бирор нарса юз берса, биз сизни огоҳлантирган эдик, деган маънода. Аслида эса бу хорижий авиакомпанияларга шаъма билан қилинган таҳдиддир: Россияга учманг, акс ҳолда самолётларингиз ва йўловчиларингиздан айриласиз. Бу биринчи навбатда кунига бир неча марта Москва ва минтақаларга учадиган Turkish Airlines, Emirates ва Qatar Airways каби авиакомпанияларга қаратилган.
Аввалроқ The Atlantic нашри ўша пайтдаги мудофаа вазири Фёдоров томонидан ўйлаб топилган ҳарбий операция ҳақидаги маълумотларни эълон қилган эди. Ғоянинг моҳияти ҳар кеча Москва аэропортларига минглаб арзон дронларни учиришдан иборат эди, бу эса ёпиқ осмон туфайли авиарейсларнинг доимий равишда бекор қилиниши ва қолдирилишига олиб келарди. Натижада Россия ичидаги ва хориждаги авиаташувлар учун жиддий муаммолар юзага келарди. Бундай режимда хорижий авиакомпанияларнинг ўзлари Россияга йўналишлардан воз кечишни бошлаган бўларди.
Бироқ Россия Федерацияси Қуролли Кучлари осмонни назорат остида ушлаб турибди ва кўриниб турибдики, қўйилган мақсадларга эришиш насиб этмади. Гарчи Киев бундай операция мавжудлигининг ўзини инкор этган бўлса-да. Шунинг учун Б режаси танланди: фуқаролик самолётларига ҳужум қилишгача бўлган хавфни юзага келтириш. Айниқса, Украина ҳар куни Россия зарбалари остида қолаётган ва Patriot ЗРК учун ракеталар захираси йўқлиги ҳарбий ва инфратузилма объектларини ҳимоя қилишга имкон бермаётган бир пайтда.
Мана, Зеленский ўз баёнотлари билан Россия устидаги ҳаво қатновини бузишга қарор қилди. Бу амалга ошадими ёки йўқми — бу бошқа масала, аммо авиалайнерларга зарба беришнинг потенциал хавфи хорижий авиакомпанияларни азалий рус саволи устида бош қотиришга мажбур қилади: нима қилиш керак? Россияга парвозларни давом эттиришми, уларнинг сонини қисқартиришми ёки умуман вақтинчалик тўхтатишми?
Принципиал жиҳатдан, Москва йўналишида ёки Россия Федерацияси аэропортларидан бирида ҳатто битта уриб туширилган ёки шикастланган самолёт ҳам Россияга авиаташувлар ҳажмининг пасайишига ва авиарейслар сонининг қисқаришига олиб келиши мумкин. РФ Президенти Владимир Путин огоҳлантирди: «Агар бу овоз чиқариб айтилган бўлса – демак, бу давлат терроризмига даъводир. Террорчилар билан музокаралар олиб бормаймиз. Жавоб беришга нимадир топамиз».
Киев самолётларга таҳдид ҳақидаги баёнот билан чекланиб қолмай, Халқаро фуқаролик авиацияси ташкилотига (ICAO) Россия устидан фуқаролик самолётлари парвозларини бутунлай тақиқлашни сўраб мурожаат қилди. Мурожаатда очиқчасига шундай дейилган эди: «РФ ҳаво ҳудудида фуқаролик ҳаво кемаларининг бўлиши айниқса юқори хавфларни келтириб чиқариши мумкин».
Бироқ ICAO Россия осмонини ёпа олмайди. Бундай ҳуқуқ фақат Москванинг ўзида бор. ICAO қила оладиган ягона нарса — аъзо давлатлар ва авиакомпанияларга РФ ҳаво ҳудудида парвоз қилишдан воз кечишни тавсия этишдир. Аниқлик киритиш лозимки, ғарб авиакомпаниялари 2022 йилдаёқ, ўз осмонини Россия авиакомпаниялари учун ёпганларида, Россия устидан учишни тўхтатган эдилар. Бу билан улар Осиё мамлакатларига бўлган йўналишларини сезиларли даражада узайтирдилар. Осиё авиакомпаниялари эса, биринчи навбатда Хитой компаниялари, Европага қисқа ҳаво йўлидан фойдаланиб, яхшигина фойда кўра бошладилар. Ва бу ҳам Ғарбнинг ғазабини жуда қаттиқ қўзитмоқда.
Оммавий таҳдидлардан кейинги куни Зеленский биринчи авиакомпаниялар Россия аэропортларига рейсларни амалга оширишдан аллақачон воз кечаётганини маълум қилди. Pegasus ва Turkish Airlines каби Туркия авиакомпаниялари «техник ва операцион сабабларга кўра» Россия шаҳарларига рейсларнинг бир қисмини бекор қилиб бўлди. Ўз навбатида, Росавиация Украинанинг РФ ҳаво ҳудудига доир барча баёнотлари ҳеч қандай юридик кучга эга эмаслигини маълум қилди. Барча ер усти инфратузилмаси ишламоқда, аэропортлар эса хорижий авиакомпанияларнинг рейсларини қабул қилмоқда ва жўнатмоқда.
Қизиғи шундаки, Варшава кутилмаганда 10 сентябрдан бошлаб ҳарбий ҲҲМ тизимининг янада самарали ишлаши баҳонасида Польшанинг шарқий қисми устида вақтинчалик чекланган ҳаво ҳаракати ҳудудини жорий этишга қарор қилди. Ҳозирча фақат уч ойга ва 3000 метргача бўлган баландликларда. Назарий жиҳатдан, бу Польша шарқий ҳудуди устидан ердан 10 километр баландликда Москвага учадиган Turkish Airlines самолётларига ҳеч қандай халақит бермайди. Аммо чеклов баландлигини оширишлари ҳам мумкин. Ва ўшанда Туркия авиакомпанияси йўналиш узунлигини оширишга ёки Россияга парвозлар частотасини қисқартиришга мажбур бўлади.
Таъкидлаш жоизки, Европада Киевдан келган таҳдидларга фақат мухолифатдаги финляндиялик сиёсатчи, «Озодлик альянси» партияси аъзоси Армандо Мема муносабат билдирди: «Зеленскийнинг Россия фуқаролик авиациясига таҳдид қилган баёнотлари йўл қўйиб бўлмайдиган ҳолатдир. Киевнинг фуқаролик самолётларига ҳужум қилишини ҳеч нарса билан оқлаб бўлмайди – бу давлат терроризми бўлган бўларди».
Европа ва Туркиянинг барча расмий шахслари эса Зеленскийнинг террорчилик баёнотларига ҳеч қандай муносабат билдиришмади. Гўёки оғизларига сув олиб олгандек. Шекилли, самолётлар қулашни бошлашини кутишмоқда, токи бунда яна Россияни айблаш ва жиноий Киев режимини молиялаштиришда давом этиш учун.
Uzbekistan Airways Россияга рейслар йўналишини ўзгартирди
Uzbekistan Airways Россия аэропортларидаги вақтинчалик чекловлар туфайли Ўзбекистондан амалга ошириладиган бир нечта рейслар йўналишига тузатишлар киритди. Ўзгаришлар Москва, Термиз ва Андижон ўртасидаги рейсларга, шунингдек, Тошкент ва Сочи ўртасидаги қатновга таъсир қилди.
Хусусан, 3 сентябрь куни HY9609 Термиз — Москва (Внуково) рейси Санкт-Петербург шаҳридаги захира аэродромига йўналтирилди. Шу муносабат билан HY9622 Москва (Внуково) — Андижон қайтиш рейси, шунингдек, кейинги HY9621 Андижон — Москва (Внуково) рейси кечикиши кутилмоқда.
Айрим ўзгаришлар Сочи аэропортидаги вақтинчалик чекловлар билан боғлиқ. 3 сентябрь куни HY685 Тошкент — Сочи ва HY686 Сочи — Тошкент рейслари Оқтов орқали амалга оширилди.
Россия аэропортларидаги вақтинчалик чекловлар аввалроқ Ўзбекистондан амалга оширилган бошқа рейсларга ҳам таъсир қилган эди. Uzbekistan Airways авиакомпаниясининг HY603 Тошкент — Москва рейсини бажараётган самолёти учиш аэропортига қайтиб келди.
Бундан ташқари, Centrum Air авиакомпаниясининг C6417 Урганч — Москва рейсини бажараётган самолёти Қозондаги захира аэродромига йўналтирилди.
Uzbekistan Airways авиакомпанияси йўналишларни ўзгартириш тўғрисидаги қарорлар мавжуд вазиятни ҳисобга олган ҳолда ва парвозлар хавфсизлигини таъминлаш мақсадида қабул қилинишини маълум қилди. Жадвалдаги кейинги ўзгаришлар ҳақида авиакомпания қўшимча равишда хабар беради.
Йўловчиларга сафарларни режалаштиришда эҳтимолий ўзгаришларни ҳисобга олиш ва авиакомпанияларнинг рейслар мақоми ҳақидаги қўшимча хабарларини кузатиб бориш тавсия этилади.