Озиқ-овқат маҳсулотлари нархларини чеклаш режалари фермерга «уйқусиз тунлар» тақдим этмоқда

**Озиқ-овқат маҳсулотлари нархини чеклаш режалари фермернинг «уйқусини қочирмоқда»**

Ист-Лотианлик фермер Жейми Уайли таклиф қилинаётган нарх чекловлари уни уйқудан қолдираётганини айтмоқда.

Фермер сифатида Жейми Уайли жуда кам ухлашга ўрганиб қолган. Унинг иши узоқ соатлар ва оғир меҳнатни талаб қилади.

Аммо ҳозирда уни тунда уйғоқ тутаётган бошқа бир нарса бор: Шотландия ҳукумати томонидан айрим зарур озиқ-овқат маҳсулотларига нарх чекловлари жорий этилиши эҳтимоли.

Вазирларнинг таъкидлашича, йирик супермаркетлар тармоқлари молиявий зарбани ўз зиммаларига оладилар ва уй хўжаликларини қўллаб-қувватлаш учун «қатъий чоралар» зарур.

Бироқ, Уайли харажатлар ишлаб чиқариш занжири бўйлаб пастга йўналтирилиши ва охир-оқибат унинг оилавий фермасига бориб тақалишидан хавотирда, ваҳоланки ферма «ҳозирнинг ўзида ҳам деярли фойдасиз ишламоқда».

Уайли Шотландия Миллий фермерлар иттифоқида лавозимга эга, шунинг учун у бошқа фермерлар билан мунтазам алоқада бўлиб туради.

Ва бу масалада хавотир билдираётганлар фақат улар эмас.

Ўтган ҳафтанинг ўзида 23 та ташкилот биринчи вазирга ушбу сиёсатдан воз кечишни сўраб хат ёзди.

Хўш, Шотландия ҳукумати аслида нимани таклиф қилмоқда?

Улар сут, тухум, пишлоқ ва гуруч каби 50 тагача зарур маҳсулотларга нарх чеклови жорий этилишини истамоқда.

Йирик супермаркетлардан ушбу маҳсулотларнинг камида битта турини чекланган нархда сотувга қўйиш талаб қилинади.

Агар ўша маҳсулот тугаб қолса, улардан худди шундай бошқа маҳсулотни худди шу нархда таклиф қилиш талаб қилиниши мумкин.

Жон Суинни аввалроқ одамлар соғлом маҳсулотлар саватини сотиб олишга қурби етишини таъминлаш бўйича «жамоат саломатлиги учун масъулият»га эга эканлигини айтган эди.

Ва у яшаш харажатлари ортиб бораётгани сабабли кўплаб оилалар энг зарур маҳсулотларни сотиб олишга қийналаётганини яхши англайди.

Биринчи вазир белгилаб берган тўртта асосий маҳсулотдан ташқари, у яна қайси озиқ-овқат маҳсулотларини назарда тутаётгани номаълум.

Шунингдек, уларнинг нархи қандай чегарада белгиланиши ҳам номаълум.

Уайлининг айтишича, фермерлар ушбу режаларнинг оқибатларидан хавотирда.

Ушбу сиёсат ҳозирда жамоатчилик муҳокамасига қўйилган бўлиб, манфаатдор томонларга ўз фикрларини билдириш имкониятини беради.

Бундан мақсад — йирик супермаркетлар ушбу сиёсатнинг молиявий юкини ўз зиммаларига олишидир.

Аммо Ист-Лотиандаги фермасидан туриб гапирган Уайли, амалда бундай бўлмаслиги мумкинлигини айтди. У йирик чакана савдогарлар ҳар қандай зарарни у каби ишлаб чиқарувчиларга юклашидан хавотирда.

У шундай деди: «Улар бу харажатни қандай қилиб ёки нима учун ўз зиммаларига олишларини тасаввур қилишга қийналяпман».

«Улар буни бизга ўтказишади. Биз буни доимо кўриб келамиз».

Ва у таъминот занжиридаги вазият тинганидан кейин, тўловни тўлайдиган охирги одам ўзи бўлишидан хавотирда.

«Мен озиқ-овқат занжирининг энг пастки бўғинидаман. Харажатларимни бошқа бировга ўтказа олмайман», дея қўшимча қилди у.

У бир нечта фермаларни бошқаради, улар чўчқачилик, қўйчилик ҳамда нон ва дон маҳсулотлари ишлаб чиқариш учун экинлар етиштиришга ихтисослашган бўлиб, сўнгги йилларда унинг харажатлари ортиб кетди.

Буюк Британия ҳукумати томонидан миллий суғурта тўловлари оширилди ва ўғитларга нисбатан Буюк Британия миқёсидаги солиқ жорий этилиши кутилмоқда, бу унинг ҳажмидаги фермага таъсир кўрсатади.

Бундан ташқари, унинг энергия харажатлари сўнгги йилларда икки баравар ошди, ҳатто бир бирлик электр энергиясини ишлатмасдан туриб ҳам ойига 1500 фунт стерлинг миқдорида доимий тўлов мавжуд.

Жейми озиқ-овқат нархларининг чекланиши яна бир юкка айланиши ва бу «ишлаб чиқарувчиларни ўз қилаётган ишлари ҳақида қайта ўйлаб кўришга мажбур қилиши» мумкинлигидан хавотирда.

Бу билан нимани назарда тутаётгани сўралганда, у фермерларда бошқа муқобил вариантлар борлигини кўрсатиб ўтди: озиқ-овқат бўлмаган экинлар етиштиришга ўтишдан тортиб, сунъий интеллект маълумотлар марказлари қурилиши учун ер сотишгача.

Унинг айтишича, мустақил фермерлар шусиз ҳам бухгалтериядан тортиб кадрлар бўлими ва трактор ҳайдашгача бўлган барча ишларни ўзлари бажариб, жуда оғир шароитда ишламоқдалар.

У шундай деди: «Ҳар сафар мана шу нарх чеклови каби янги масалалар ўртага ташланганда, бу сизга таъсир қилади. Бу ҳақиқатан ҳам тунда уйқуни қочиради».

Ҳукумат сешанба куни адолатли озиқ-овқат саммитини ўтказиши керак.

Сешанба куни Шотландия ҳукумати «адолатли озиқ-овқат саммити»га мезбонлик қилади.

Бизнес вазири Том Артур ишлаб чиқарувчилар ва чакана савдогарлар вакиллари бўлган ташкилотлар билан учрашади.

Вазирлар таъминот занжирида иштирок этувчи ҳар бир киши билан ҳамкорлик қилиш ва уларни ташвишга солаётган ҳар қандай масалаларни ҳал қилиш истагида эканликларини аниқ билдиришди.

Тадбирга таклифномада айтилишича, мақсад — «Шотландия бўйлаб одамлар ўзларининг ҳафталик харидларини қулай тарзда амалга оширишларини таъминлаш учун биргаликда ишлаш»дир.

Бироқ, бир қатор ишлаб чиқарувчилар барча мақсадларга эришиш йўлини кўрмаётганга ўхшайди.

Уларнинг фикрича, ё нархларни чеклаш керак, ёки ишлаб чиқарувчиларни ҳимоя қилиш керак. Иккаласини бир вақтда амалга ошириш мумкинлигига шубҳа билан қарашмоқда.

Аммо Жон Суинни яшаш қиймати у учун энг устувор вазифа бўлиб қолаётганини аниқ айтди. Ва у ушбу сиёсатнинг ҳақиқатга айланишини кўришга қатъий қарор қилгандек кўринади, гарчи кейинчалик ҳуқуқий тўсиқлар пайдо бўлиши мумкинлиги ҳақида тахминлар мавжуд бўлса-да.

У бу соҳани ўрганган ягона сиёсатчи эмас. Буюк Британия ҳукумати ҳам чакана савдогарлардан айрим нархларни музлатишни сўради, гарчи дўконларни бунга мажбурлаш даражасигача бормаган бўлса-да.

Сешанба кунги саммитдан қандай натижа чиқишидан қатъи назар, вазирлар нархларни чеклаш режаларини давом эттиришни режалаштиришмоқда.

Ўтган ҳафта Шотландия ҳукумати томонидан эълон қилинган таъсирни баҳолаш ҳисоботининг тафсилотларида вазиятни бироз юмшатиши мумкин бўлган вариантлар кўриб чиқилаётган эди, жумладан, нархларнинг ошишига йўл қўйиш, лекин бу озиқ-овқат инфляциясидан паст суръатда бўлиши керак.

Суинни май ойидаги Холируд сайловолди кампанияси пайтида ушбу сиёсатни тақдим этганида, бу шубҳасиз ҳар қандай партиянинг энг диққатга сазовор таклифларидан бири эди.

Ҳеч ким уни сайловчиларни ташвишга солаётган асосий муаммони ҳал қилиш учун қатъий ғояларни илгари сурмаганликда айблай олмайди.

Аммо буни амалга ошириш жуда мураккаб бўлиб чиқиши ҳам мумкин.

Ва вазирлар Уайли каби фермерларни бу уларнинг даромадларига зарар етказмасдан амалга ошиши мумкинлигига ишонтириш учун кўп меҳнат қилишларига тўғри келади.