Дунёдаги энг қиммат озиқ-овқат маҳсулоти маълум бўлди
Дунё қишлоқ хўжалигида энг катта ишлаб чиқариш қийматига эга озиқ-овқат маҳсулоти сут бўлди. 2024-йилда унинг ялпи ишлаб чиқариш қиймати 379 млрд долларни ташкил этган. Кейинги ўринларни гуруч - 362 млрд доллар ва гўшт - 355 млрд доллар билан эгаллаган. Рейтингга киритилган 40 та маҳсулотнинг умумий қиймати эса қарийб 4,3 трлн долларга етган.
**Дунёдаги энг қиммат озиқ-овқат маҳсулоти аниқланди**
Ҳар йили қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари жаҳон иқтисодиётига триллионлаб доллар ҳисса қўшади. Бу улкан бозор дон ва чорвачиликдан тортиб, мева-сабзавотлар, кофе ва какаогача бўлган кўплаб товарларни ўз ичига олади.
Висуал Сапиталист томонидан тақдим этилган инфографикада 2024-йил якунлари бўйича ялпи ишлаб чиқариш қиймати энг юқори бўлган 40 та озиқ-овқат маҳсулоти жамланган. Ушбу рейтинг БМТнинг Озиқ-овқат ва қишлоқ хўжалиги ташкилоти (ФАО) маълумотлари асосида тузилган. Рейтингга киритилган маҳсулотларнинг умумий ишлаб чиқариш қиймати қарийб 4,3 триллион долларни ташкил этган.
**Сут биринчи ўринда**
Дунёда ишлаб чиқариш қиймати бўйича энг юқори озиқ-овқат маҳсулоти сут бўлиб, унинг 2024-йилдаги кўрсаткичи 379 миллиард долларга баҳоланган. Сут энг яқин рақобатчиларидан катта фарқ билан олдинда эмас. Иккинчи ўриндаги гуручнинг ишлаб чиқариш қиймати 362 миллиард доллар, учинчи ўриндаги гўштники эса 355 миллиард долларни ташкил этган. Шундай қилиб, биринчи ва учинчи ўрин ўртасидаги фарқ атиги 24 миллиард долларга тенг.
Сутнинг рейтингда етакчилик қилиши дунё миқёсида сут маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳажмининг ниҳоятда катталиги билан изоҳланади. 2024-йилда жаҳонда сут ишлаб чиқариш 985 миллион тоннага етган бўлиб, унинг 81 фоизи қорамол ҳиссасига тўғри келган. Осиёнинг қатор мамлакатларида эса буйволлар ҳам сут ишлаб чиқаришнинг муҳим манбаларидан бири бўлиб қолмоқда.
**Гўшт маҳсулотлари 1 триллион доллардан ортиқ қиймат яратмоқда**
Чорвачилик маҳсулотлари ҳам рейтингда юқори ўринларни эгаллаган. Қорамол, товуқ, қўй ва эчки гўштининг умумий ишлаб чиқариш қиймати қарийб 1,02 триллион долларга баҳоланган. Қорамол гўшти 306 миллиард доллар, товуқ гўшти эса 264 миллиард долларлик ишлаб чиқариш қиймати билан қайд этилган.
Манбада жаҳон гўшт ишлаб чиқариши 2024-йилда 374 миллиард тонна деб кўрсатилган, бироқ бу рақамда эҳтимол техник хато мавжуд, чунки глобал гўшт ишлаб чиқариши одатда юзлаб миллион тонна миқёсида ҳисобланади.
Келгусида чорвачилик маҳсулотлари ишлаб чиқариш ҳажми ўсимлик маҳсулотларига нисбатан тезроқ ўсиши прогноз қилинмоқда. 2035-йилга бориб чорвачилик маҳсулотлари ишлаб чиқариш 15 фоизга ошиши мумкин. Бунда ўрта даромадли мамлакатларда аҳоли даромадларининг ўсиши муҳим омил бўлиши кутилмоқда, чунки даромад кўпайгани сари истеъмол таркибида ҳайвонот маҳсулотларининг улуши ҳам ортиб бормоқда.
**Помидор мева-сабзавотлар орасида етакчи**
Рейтингнинг биринчи ўнталигига кирган ягона мева-сабзавот маҳсулоти помидор бўлди. Унинг йиллик ишлаб чиқариш қиймати 136 миллиард долларга баҳоланган. Бироқ рейтингга киритилган барча мева ва сабзавотларнинг умумий ишлаб чиқариш қиймати 1,2 триллион доллардан ортиқ.
Ушбу тоифада помидордан кейин картошка туради – 122 миллиард доллар. Олма ишлаб чиқариш қиймати 112 миллиард доллар, узумники 97 миллиард доллар, бататники эса 89 миллиард долларни ташкил этган. Гўшт ёки асосий дон маҳсулотларидан фарқли ўлароқ, мева-сабзавот секторининг катта иқтисодий ҳажми битта ёки иккита маҳсулот ҳисобига эмас, балки рейтинг бўйлаб тарқалган ўнлаб турдаги экинлар ҳисобига шаклланади.
**Қўзиқорин банандан ҳам юқори ўринда**
Рейтингда одатда глобал аграр бозорнинг энг йирик маҳсулотлари қаторида кўп тилга олинмайдиган товарлар ҳам юқори қийматга эга экани кўринади. Масалан, қўзиқорин 61 миллиард долларлик кўрсаткич билан рейтингда 22-ўринни эгаллаган ва 52 миллиард долларлик банандан юқори жойлашган. Тарвузнинг ишлаб чиқариш қиймати қарийб 53 миллиард долларни ташкил этган. Маниок ва чили қалампири ҳам 50 миллиард долларлик чегарадан юқори кўрсаткич қайд этган.
Бу рақамлар маҳсулотнинг халқаро савдода қанчалик кўп тилга олиниши унинг умумий ишлаб чиқариш қийматини ҳар доим ҳам акс эттирмаслигини кўрсатади. Масалан, буғдой, гуруч ва маккажўхори озиқ-овқат хавфсизлиги ва халқаро савдода доимий равишда диққат марказида бўлса-да, қўзиқорин, тарвуз, маниок ва чили қалампири каби маҳсулотларнинг ҳар бири ҳам йилига 50 миллиард доллардан ортиқ қиймат яратмоқда.
Умуман, рейтинг жаҳон қишлоқ хўжалиги иқтисодиёти фақат бир нечта асосий дон ёки гўшт маҳсулотларидан иборат эмаслигини кўрсатади. Мева-сабзавотлардан тортиб чорвачилик ва бошқа қишлоқ хўжалиги маҳсулотларигача бўлган юзлаб товарлар глобал озиқ-овқат бозорининг триллионлаб долларлик қийматини шакллантирмоқда.