Ўзбекистондаги нафақахўрда чегирмалар амалга оширилгандан сўнг, камида 715 минг сўм қолиши керак.
Ўзбекистонлик сенаторлар И ва ИИ гуруҳ ногиронлиги бўлган фуқароларга алоҳида ариза талаб қилмасдан, проактив равишда пенсия тайинлаш тўғрисидаги тузатишларни маъқулладилар. Янги тартиб ҳар йили тахминан 52 000 кишига таъсир қилиши кутилмоқда. Шунингдек, у автоматик қайта ҳисоблаш ва ортиқча чегирмалардан ҳимоя қилишни жорий этади.
О'збекистонда барча чегирмалар амалга оширилгандан со'нг, нафақахо'рларга камида 715 000 со'м кафолатланади.
7-август куни О'збекистон Олий Мажлиси Сенати "Фуқаролар учун давлат пенсия та'миноти то'г'рисида"ги қонунга киритилган о'згартиришларни ма'қуллади. Ушбу о'згартиришлар И ва ИИ гуруҳ ногиронлари учун проактив пенсия тайинланишини, бундай то'ловларни автоматик равишда қайта ҳисоблашни ва чегирмалар учун янги кафолатни назарда тутади.
Қонун лойиҳасини тақдим этар экан, Сенатнинг Бюджет ва иқтисодий ислоҳотлар қо'митаси раиси Одилжон Маматкаримов о'згартиришлар пенсия тизимини янада рақамлаштириш, бюрократия ва инсон хатоларининг та'сирини камайтириш ҳамда ногиронларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишни кучайтиришга қаратилганлигини та'кидлади.
Янги о'згартиришларга ко'ра, И ёки ИИ гуруҳ ногиронлиги тайинланган фуқароларга алоҳида ариза топширмасдан, проактив равишда пенсия тайинланади.
Ҳозирда ушбу механизм кексалик пенсияларини тайинлаш учун қо'лланилади. Ногиронлик пенсиясини олиш учун фуқаролар Пенсия жамг'армаси ёки Давлат хизматлари марказига мурожаат қилишлари ёки Ягона интерактив давлат хизматлари портали орқали ариза то'лдиришлари керак.
О'згаришлар кучга киргандан со'нг, ариза топшириш ёки ушбу муассасаларга шахсан ташриф буюриш шарт бо'лмайди.
"Фуқаролар энди Пенсия жамг'армасига ёки Давлат хизматлари марказига келишлари, ариза топширишлари ва навбатда кутишлари шарт бо'лмайди", деб та'кидлади Одилжон Маматкаримов.
Иш тажрибаси, иш ҳақи, о'қиш даврлари ва оила а'золари ҳақидаги зарур ма'лумотлар давлат идоралари ва ташкилотларининг ахборот тизимларидан электрон шаклда олинади.
Сенаторнинг со'зларига ко'ра, ходимларнинг жараёнда бевосита иштирокини камайтириш коррупция хавфини ҳам камайтириши керак.
Янги тартиб ҳар йили тахминан 52 000 кишига Пенсия жамг'армаси, Давлат хизматлари марказлари билан бог'ланиш ёки онлайн ариза топшириш учун вақт ва пулни исроф қилмаслик имконини беради, деб тахмин қилинмоқда.
Ҳисоботда шунингдек, проактив тизимнинг ишлаш муддати ко'рсатилган.
Аризасиз пенсия тайинлаш масаласи ахборот тизими фуқаронинг пенсия ёшига етганлиги ёки ногирон деб э'лон қилинганлиги ҳақида электрон ма'лумот олган о'ша иш кунида ко'риб чиқилиши керак.
Агар ма'лумот иш вақти тугаганидан кейин олинган бо'лса, масала кейинги иш кунида ко'риб чиқилиши керак.
Яна бир о'згариш ишлашда давом этаётган ногиронлик пенсиялари олувчиларга тегишли.
Агар пенсия тайинланганидан кейин фуқаро камида бир йиллик қо'шимча иш тажрибасига эга бо'лса, то'лов ҳар икки йилда нафақахо'рнинг иш тажрибаси ва давлат ахборот тизимларидан олинган иш ҳақи ма'лумотлари асосида автоматик равишда қайта ҳисоблаб чиқилади. Ариза талаб қилинмайди.
Ҳозирда қайта ҳисоблаш нафақахо'рнинг аризаси асосида амалга оширилади. Пенсия жамг'армаси ма'лумотларига ко'ра, ҳар йили тахминан 8000 кишига ногиронлик пенсиялари қайта ҳисоблаб чиқилади.
Йиг'илишда сенатор Маҳмуджон Тоиров қайта ҳисоблаш нима учун фақат ҳар икки йилда амалга оширилиши таклиф қилинаётгани ҳақида со'ради.
"Агар фуқарога ногиронлик пенсияси тайинланганидан кейин камида бир йиллик иш стажи бо'лса, нега пенсия ҳар икки йилда қайта ҳисоблаб чиқилади? Тизим уни бир йиллик иш стажидан кейин автоматик равишда қайта ҳисоблаб чиқа олмайдими?", деб со'ради у.
Пенсия жамг'армаси директори о'ринбосари Нуриддин Шодихо'жаев то'лиқ йиллик иш тажрибаси ва халқаро тажрибани ҳисобга олишнинг о'зига хос хусусиятларини келтириб о'тди. Унинг со'зларига ко'ра, Россияда қайта ҳисоблаш ишдан бо'шатилгандан со'нг, унинг давомийлигидан қат'и назар, амалга оширилади, Тожикистонда эса икки йиллик иш стажидан кейин амалга оширилади. Йиг'илишда шунингдек, Озарбайжон тажрибаси ҳам келтирилган бо'либ, у ерда қайта ҳисоблаш олти йиллик иш стажидан кейин амалга оширилади.
Алоҳида тузатиш пенсионер чегирмалардан кейин сақлаб қолиши керак бо'лган минимал миқдорни киритади.
Амалдаги тартибга ко'ра, ойлик чегирмалар миқдори (жарималар, алиментлар, коммунал то'ловлар ва бошқа қарзлар) пенсиянинг 50% га етиши мумкин.
Маматкаримов мисол келтирди: қарилик бо'йича минимал пенсия 918 000 со'мни ташкил этади. Агар рухсат этилган максимал 50% ушлаб қолинса, пенсионерда 459 000 со'м қолади.
Тузатишлар кучга киргандан со'нг, чегирмалардан кейин то'ланадиган миқдор расман белгиланган 715 000 со'млик минимал исте'мол харажатларидан (қашшоқлик чегараси) кам бо'лмайди.
Ушбу қоида ҳар йили тахминан 45 000 нафақахо'рга та'сир қилиши тахмин қилинмоқда.
Ушбу қоидани қонунга киритиш президентнинг 2026-йил 16-февралдаги фармони (УП-22) билан ко'зда тутилган.
О'збекистон Иқтисодиёт ва молия вазирлиги 2027-йилда о'ртача пенсия миқдори 1,8 миллион со'мни ташкил этишини кутмоқда, бу 2026-йилдаги 1,7 миллион со'мга нисбатан. Яхлитланган рақамларга асосланиб, о'сиш тахминан 5,9% ни ташкил қилади, аммо фискал стратегияда аниқ о'сиш сур'ати ко'рсатилмаган.
Иқтисодиёт ва молия вазирлиги илгари пенсия ислоҳоти бо'йича таклифларни тақдим этган эди: о'зини о'зи иш билан та'минлаган шахслар аста-секин ижтимоий солиқ то'лашга о'тказилиши, пенсия ҳисоблаш учун даромад даври 5 йилдан 20 йилгача узайтирилиши ва минимал иш стажи оширилиши мумкин. Давлат шунингдек, кам та'минланган фуқароларнинг жамг'армаларини биргаликда молиялаштириши мумкин.