Ўзбекистонда диссертация ҳимояларининг янги тартиби: 2027-йилдан нималар ўзгаради?

Ўзбекистонда диссертация ҳимояларининг янги тартиби: 2027-йилдан нималар ўзгаради?

Ўзбекистонда 2027-йил 1-январдан илмий даражалар беришнинг янги тартиби жорий этилади. Шу муносабат билан Олий аттестация комиссияси (ОАК) амалдаги тартиб бўйича диссертация ҳимояларини ўтказиш учун сўнгги муддатларни белгилади. Бу хабар илмий тадқиқот олиб бораётган кўплаб изланувчиларда саволлар уйғотди: энди диссертация ҳимоялари тўхтатиладими, илмий ишини якунлашга улгурмаганлар нима қилади, янги тартибда қандай талаблар бўлади?

ОАКнинг тушунтиришича, диссертация ҳимоялари тўхтатилмайди. Фақат 2027-йил бошидан уларни ташкил этиш ва илмий даражалар бериш тартиби ўзгаради. Яъни ҳозирги жараён эски тизимдан янги тизимга ўтиш учун тайёргарлик босқичи ҳисобланади.

Бу ўзгаришлар президентнинг 2026-йил 26-майдаги ПФ-98-сон фармонида белгиланган. Унга кўра, илмий даражалар бериш тизими такомиллаштирилиб, 2027-йил 1-январдан янги тартиб кучга киради.

ОАК маълумотига кўра, диссертацияни ҳимояга тайёрлаш бир неча босқичдан иборат. Аввал илмий иш илмий семинарда муҳокама қилинади, аниқланган камчиликлар тузатилади, шундан кейин диссертация ҳимояга қабул қилинади. Ҳимоя ҳақида эълон берилиб, очиқ ҳимоя ўтказилади. Бу жараёнларнинг барчаси бир неча ой вақт олади.

Янги тизимга ўтиш вақти яқинлашгани сабабли амалдаги тартиб бўйича барча босқичларни якунлаш учун қуйидаги муддатлар белгиланган:

13-ноябр — диссертация ҳимояси ҳақидаги эълон маълумотларини ОАКка юборишнинг охирги куни;

30-ноябр — ОАК сайтида ҳимоя ҳақида эълон беришнинг охирги куни;

31-декабр — амалдаги тартиб бўйича диссертация ҳимояларини ўтказишнинг сўнгги куни.

Ушбу муддатлар ОАК Раёсатининг 2026-йил 29-октябрдаги 391/2-сонли қарори билан белгиланган.

Бу муддатларга улгурмаган тадқиқотчилар илмий фаолиятини тўхтатмайди. Ҳозир диссертация ёзаётганлар тадқиқотини давом эттириши, илмий раҳбари билан ишлаши ва мақолаларини чоп эттириши мумкин. Диссертацияси тайёр бўлса-да, декабр ойида ҳимояга улгурмайдиган изланувчилар эса янги тартиб кучга кирганидан кейин илмий ишини ҳимояга тақдим этиши мумкин.

Янги тизимдаги энг катта ўзгаришлардан бири — илмий даражалар берувчи кенгашларнинг мустақиллиги оширилишидир.

Ҳозирги тартибда диссертация ҳимоясидан кейин илмий даража бериш жараёнида ОАКнинг ҳам алоҳида тасдиқлаш босқичлари мавжуд. Янги тизимда эса илмий кенгашлар диссертацияни баҳолаш, ҳимояни ташкил этиш ва илмий даража бериш бўйича қарорларни мустақил қабул қилади.

Бунда амалдаги илмий кенгашлар бутунлай тугатилмайди. Янги кенгашларни мавжуд кенгашлар таркиби асосида шакллантириш режалаштирилган. Уларнинг ваколатлари кенгайтирилиб, қарор қабул қилишдаги мустақиллиги оширилади.

ОАК ҳам фаолиятини ўзгартиради. Комиссия энди ҳар бир ҳимоя қилинган диссертацияни алоҳида тасдиқлаш ўрнига, илмий кенгашлар маъқуллаган ишларнинг бир қисмини танлаб текширади. Бошқача айтганда, илмий даража бериш бўйича асосий қарорни илмий кенгаш қабул қилади, ОАК эса тизимдаги умумий сифат назоратини олиб боради.

Шунингдек, ОАК илмий даражалар бўйича давлат реестрини юритади, илмий кенгашлар фаолиятини мувофиқлаштиради ва уларнинг қарорларини белгиланган тартибда танлаб текширади.

Бу ўзгаришлардан мақсад — диссертация ҳимоясидаги ортиқча қоғозбозлик ва маъмурий босқичларни камайтириш, қарор қабул қилишни тезлаштириш. Бироқ бу илмий ишларга қўйиладиган талаблар пасаяди дегани эмас. Диссертациянинг илмий савияси ва сифатига бўлган талаблар сақланиб қолади.

Тадқиқотчиларни қизиқтираётган яна бир масала — халқаро илмий журналларда мақола чоп этиш талаби.

ОАК тушунтиришича, президентнинг 2026-йил 26-майдаги ПФ-98-сон фармонида барча изланувчилар учун Ссопус ёки Веб оф Ссиенсе базаларида индексланувчи Қ1–Қ2 даражадаги журналларда мақола чоп этиш мажбурийлиги белгиланмаган.

Илмий мақолаларга қўйиладиган талаблар бошқа тегишли норматив ҳужжатлар билан тартибга солинади. Агар бу талабларга ўзгартириш киритилса, янги тартиб ва унинг қачондан кучга кириши ҳақида алоҳида маълумот берилади.

Яна бир муҳим жиҳат: амалдаги талаблар асосида диссертация ёзаётган тадқиқотчилар янги тизим жорий этилгани учун илмий ишларини бошидан қайта ёзишлари шарт эмас. Аввал бошланган тадқиқотларга янги талаблар қандай татбиқ этилиши махсус ўтиш қоидалари асосида белгиланади.

Аввал илмий семинардан ўтган диссертациялар, олинган тақризлар ва илмий кенгашлар қабул қилган қарорлар ҳам янги тизимда қандай ҳисобга олиниши ҳозирча тўлиқ аниқлаштирилмаган. ОАК бу масала юзасидан қўшимча тушунтириш беришини билдирган.

Янги илмий кенгашларни шакллантириш, диссертацияларни ҳимояга тақдим этиш ва илмий даражалар бериш тартибига оид янгиликлар ОАКнинг расмий ахборот каналларида эълон қилинади.

Тадқиқотчилар маълумотларни ОАК расмий сайти, Телеграм канали ва Фасебоок саҳифаси орқали кузатиб боришлари мумкин.