Ўзбекистон 2027-йилга келиб 20 миллиард долларлик пул ўтказмаларига эришишни мақсад қилган: Технология Марказий Осиёдаги пул ўтказмалари бозорини қандай ўзгартирмоқда
Пул ўтказмалари Марказий Осиё оилалари учун асосий даромад манбаи бўлиб қолмоқда, бозор банк филиалларидан мобил иловалар ва рақамли ҳамёнларга ўтмоқда.
О'збекистон Марказий Осиё бозори ан'анавий банк хизматларидан рақамли платформаларга о'тиши билан 2027-йилга келиб пул о'тказмаларини 20 миллиард долларгача оширишни режалаштирмоқда. Ушбу о'згариш 24-август куни Тошкентда бо'либ о'тган ва бутун дунёдан то'лов соҳаси мутахассисларини бирлаштирган Ипак ё'ли молия ва технологиялар форумида асосий муҳокама мавзуси бо'лди.
**Пул о'тказмалари бозорининг ҳажми**
Форумда о'тган йили О'збекистон тахминан 15 миллиард долларлик пул о'тказмаларини олгани, уларнинг қарийб 40 фоизи шахсдан шахсга о'тказмалар эканлиги та'кидланди. Бу миқдор 2027-йилга келиб 20 миллиард долларга етиши прогноз қилинмоқда.
Ниум то'лов компаниясининг асосчиларидан бири ва бош директори Пражит Нанунинг со'зларига ко'ра, Марказий Осиё ҳар йили тахминан 33 миллиард долларлик пул о'тказмаларини олади, бу унинг компаниясининг минтақавий бозорга киришини осонлаштиради.
Минтақа иқтисодиётининг меҳнат мигрантларининг пул о'тказмаларига бог'лиқлиги ҳам та'кидланди. Бир панел модератори ўтказмалар Ўзбекистон ялпи ички маҳсулотининг тахминан 15% ни, Қирғизистон ялпи ички маҳсулотининг 17,6% ни ва Тожикистон ялпи ички маҳсулотининг "ҳайратланарли" 46% ни ташкил қилишини хабар қилди.
**Филиаллардан иловаларга ўтиш**
Пайнет бош директори Анвар Исамухамедов банк филиалларига ёки валюта айирбошлаш шохобчаларига ташриф буюриш каби анъанавий ўтказмаларни қабул қилиш усуллари мобил иловаларга йўл очиб бераётганини таъкидлади.
"Умид қиламанки, кейинги ютуқ мобил иловалар орқали ўтказмаларни қабул қилиш бўлади. Фойдаланувчилар КЙС процедурасини бажариши, телефон рақамини боғлаши ва исталган вақтда маблағларга киришлари керак бўлади", деди у.
Унинг сўзларига кўра, кичик транзаксия суммаларига эга бўлган якка тартибдаги тадбиркорлар ва кичик бизнес учун электрон ҳамёнлар анъанавий ҳисобдан ҳисобгача ва картадан картага ўтказмаларга нисбатан қулайроқ ва тежамкорроқ алтернативага айланиб бормоқда.
Миллий то'лов тизимлари ва минтақавий интеграция
Ҳумо то'лов тизими бошқаруви раиси маслаҳатчиси Алексей Маслов миллий карта тизими беш йил давомида нолдан яратилганини, аммо бошиданоқ минтақавий ва халқаро миқёсда потенциал о'йинчи сифатида яратилганини тушунтирди.
"Бошиданоқ биз бошқа маҳаллий то'лов о'йинчисини яратмасликка қарор қилдик... бошиданоқ мақсадимиз ҳеч бо'лмаганда минтақавий бо'лиши мумкин бо'лган о'йинчини яратиш ва кейин халқаро ҳамкорликка о'тиш эди", деб та'кидлади у.
Ҳумо карталари Виса билан ҳамкорликда ишлаб чиқилган бо'либ, ички миқёсда Ҳумо ва халқаро миқёсда Виса сифатида ишлайди. Тизим шунингдек, қо'шни мамлакатлардаги то'лов тизимлари, жумладан, Қирг'изистоннинг Элсарт ва Қозог'истоннинг то'лов тизими, шунингдек, Алипай билан ҳамкорлик о'рнатди ва Ҳумо карталарини қабул қилишни 50 дан ортиқ мамлакатларга кенгайтирди.
"Ҳумо" карталарини қабул қилишни 50 дан ортиқ мамлакатларга кенгайтирди. **О'тказма харажатлари ва то'лов тизимларининг о'заро ишлаши**
О'збекистон Марказий банки То'лов тизимларини ривожлантириш департаменти директори Жамшид Усмонов чегаралараро о'тказмаларнинг асосий қийинчилиги битта то'лов транзаксиясида эмас, балки бир нечта юрисдикциялар, банклар ва то'лов инфратузилмалари о'ртасидаги о'заро та'сир заруратида эканлигини та'кидлади.
"Мамлакатлар турли хил то'лов стандартларига, турли хил АМЛ/СФТ, КЙС ва валютани тартибга солиш талабларига эга... ҳар бир вакил банк қо'шимча текширувлар ва ҳисоб-китобларни амалга оширади ва бу ерда қо'шимча вақт ва харажатлар пайдо бо'лади", деди у.
Марказий банкнинг кейинги мақсади ма'лумотлар алмашинуви стандартларини (шу жумладан ҚР кодларини) бирлаштириш ва минтақадаги то'лов тизимлари о'ртасида то'г'ридан-то'г'ри о'заро та'сирни амалга ошириш орқали чегаралараро о'тказмаларни ички о'тказмалар каби тез амалга оширишдир.
Муҳокама иштирокчилари шунингдек, бозорда операторлар о'ртасидаги кучли рақобат туфайли Марказий Осиёда о'тказма харажатлари дунёнинг бошқа минтақаларига нисбатан анча паст эканлигини та'кидладилар.
**Глобал о'йинчи нуқтаи назари**
Мастерсарднинг Осиё-Тинч океани минтақаси собиқ президенти Ари Саркер чегаралараро то'ловларда беш-олтита асосий омилни аниқлади: тезлик, шаффофлик, харажат, хавфсизлик ва ма'лумотлар. Унинг та'кидлашича, бу муаммоларни ҳал қилиш мамлакатлар бо'йлаб о'заро ишлаш ва ягона стандартлар масаласига бог'лиқ.
Разорпай компаниясининг бош инновация бо'йича директори Ариф Хон Ҳиндистонда ойига 20 миллиард транзаксияни қайта ишлайдиган УПИ то'лов тизимини яратиш тажрибаси билан о'ртоқлашди. Унинг тушунтиришича, тизимнинг муваффақияти учта элементга асосланган: миллий рақамли идентификация (Аадҳаар), универсал банк ҳисобларини қоплаш дастури ва кенг тарқалган мобил алоқа.
Клеариум бош директори Девид Клейман корреспондент банклар муаммосига то'хталиб, бутун дунё бо'йлаб тахминан 3000–3500 банк корреспондентлик муносабатларига кириш имкониятини ё'қотганини ва мижозлари учун халқаро то'ловларни мустақил равишда амалга ошира олмаслигини тахмин қилди.
Стабилкоинларнинг роли
Анчораге Дигитал компаниясининг Стабилкоин Ечимлари бо'йича глобал раҳбари Сергио Мелло блокчейн ва стабилкоин технологияси органик равишда ишлаб чиқилган оддий рақамли молия бозорини марказий банклар атрофида қурилган марказлаштирилган тизим билан бог'лаш салоҳиятига эга эканлигини та'кидлади.
Алиф Банк (Тожикистон) да энди масала о'тказмалар нархини янада пасайтириш ҳақида эмас, балки маблаг'лар мамлакатга келганидан кейин нима бо'лиши, жумладан, жамг'армаларни автоматлаштириш ва мижозлар учун шаффоф молиявий тарих яратиш учун дастурлаштириладиган пулларнинг салоҳияти ҳақида.
Форумда тақдим этилган Фиреблоскс томонидан о'тказилган тадқиқот шуни ко'рсатдики, бутун дунё бо'йлаб молия институтларининг тахминан 88% рақамли активлар инфратузилмаси учун бюджет ажратиш режаларини э'лон қилган, аммо атиги 15-16% бу лойиҳаларни тижорат фаолиятига олиб кирган.