Озарбайжонда мактабларда рўмол ўрашга қўйилган тақиқ камдан-кам учрайдиган норозилик намойишларига ва Туркия билан даҳанаки жангга сабаб бўлди

Озарбайжонда мактабда рўмол ўрашга қўйилган тақиқ кутилмаган норозиликларга ва Туркия билан келишмовчиликка сабаб бўлди

«Менга мактабга кела олмайсан демоқчимисиз?» дейди тўқ кўк рангли исломий рўмол ўраган ўсмир қиз видеода мактаб киришида ходим билан тортишар экан.

Ушбу видеолавҳа ижтимоий тармоқларда кенг тарқалди ва унда ҳижобли бир гуруҳ қизлар унинг орқасида туриб, у сўзида давом этар экан, қарсак чалаётгани кўринади: «Нима учун мен ўз динимдан воз кечишим керак?»

Ўтган душанба куни Озарбайжон таълим вазирлиги мактаб формаси бўйича янги қоидаларни амалга оширишни бошлади ва ҳижоб ўраган ўқувчи қизларни мактабга кириртмади. Норозилик намойишлари пойтахт Боку ва баъзи жанубий туманларда, жумладан Масалли ва Жалилободдаги давлат мактаблари олдида бошланиб кетди.

10,5 миллион аҳолиси бўлган ушбу нефть ва газ ишлаб чиқарувчи мамлакатда норозилик намойишлари камдан-кам учрайдиган ҳодисадир.

Озарбайжон конституцияга кўра дунёвий давлатдир ва ҳукумат ушбу тамойилга қатъий амал қилади.

Президент Илҳом Алиев 2003 йилдан бери бошқариб келмоқда ва ўзгача фикрлашга тоқат қилмайди. Оппозициячи сиёсатчилар ва кўплаб мустақил журналистлар қамоқда.

Озарбайжон икки қўшни — Туркия ва Эрон ўртасида жойлашган. Озарбайжонликлар туркий халқлар гуруҳига киради ва турк тилига яқин тилда гапиради, бу эса Туркияни унинг энг яқин иттифоқчисига айлантиради.

Лeкин жанубдаги Эрон каби Озарбайжон ҳам асосан шиалардан иборат — аҳолининг 60% дан ортиғи ўзини шиа мусулмони деб билади, туркларнинг аксарияти эса суннийлардир.

Ички ишлар вазирлиги душанба куни қоидаларни блоклашга ва «жамоат тартибини қўпол равишда бузишга» уринган 37 кишини ҳибсга олганини маълум қилди.

21 сентябрда тасдиқланган қоидалар давлат мактабларида «таълимда дунёвийлик тамойилига» зид бўлган кийимларни тақиқлайди. Уларда ҳижоб алоҳида тилга олинмаган. Шунга ўхшаш қоидалар 6 октябрь куни ўқитувчиларга ҳам татбиқ этилди.

Видеолардан бирида Боку ташқарисидаги Балаханидаги 69-сонли мактаб олдидаги ўқувчилар «Ҳижоб ҳеч кимга таълим олишга халақит бермайди» деган баннерни ушлаб туришибди.

Видеоларда пойтахт Боку ва унинг атрофидаги норозилик намойишлари кўрсатилган.

Сешанба куни пойтахтнинг Маштаға туманидаги мактаб олдида норозилик билдирган Шаҳиза Ҳусанова исмли она ҳибсга олинди.

Германияда жойлашган Озарбайжон тилидаги мустақил Мeйдан ТV нашрига берган интервьюсида Ҳусанованинг эри Оға унга огаҳлантириш берилганини айтди: «Ё фарзандингнинг ҳижобини ечиб мактабга юборасан, ёки қамоққа тушасан».

Дўстлари сешанба куни «Лeйли мактабга борсин» деб номланган онлайн платформани ишга туширган фаол Илкин Ҳусанов билан ҳам алоқани йўқотдилар. У дарсларга киритилмаган ўқувчиларга кўнгилли ўқитувчилардан бепул дарслар тақдим этади.

Дўстининг сўзларига кўра, Ҳусанов чоршанба куни соат 16:00 ларда Бокудаги уйини шахси аниқланмаган эркаклар билан тарк этган ва ўшандан бери унинг телефони ўчирилган.

Расмийлар ҳеч қандай изоҳ бермади, аммо дўстлари уни ҳибсга олинган деб ҳисоблашади. Пайшанба куни платформанинг Инстаграм саҳифасига кириб бўлмади.

Норозилик намойишлари бошланганидан бери фойдаланувчилар виртуал шахсий тармоқсиз (VPN) Инстаграм ва ТикТокка киришда қийинчиликларга дуч келаётганини хабар қилишмоқда.

Намойишларнинг аксарияти Бокунинг атрофидаги диний консерватив маҳаллаларда ва Эрон билан 765 км (475 миль) чегарага яқин жанубий туманларда бўлиб ўтди.

Расмийлар аҳолисининг аксарияти этник озарбайжонликлар бўлган Эроннинг диний таъсиридан азалдан шубҳаланиб келишади.

13 октябрга ўтар кечаси Озарбайжон Махсус алоқа ва ахборот хавфсизлиги давлат хизмати «хорижий ҳакерлар гуруҳи» 100 дан ортиқ давлат веб-сайтларига ҳужум қилганини маълум қилди.

Ўзини 313 Теам (Cйбeр Исламиc Рeсистанцe) деб атаган эронпараст гуруҳ масъулиятни ўз зиммасига олди.

Озарбайжон расмийлари қоидаларни ҳимоя қилдилар. Депутат Нигар Арпадараи 1нeўс.аз веб-сайтига болалар ҳижоб ўрашни ўзлари танламаганини, балки оилалари таъсирида эканини айтди.

«Бола динни танлаш эркинлигига эга эмас. Бу катталарнинг англанган имтиёзидир», деди у.

Низо энди Бокунинг энг яқин иттифоқчиси бўлган Туркияга ҳам тарқалди, у Озарбайжоннинг 2020 йилда Тоғли Қорабоғ бўйича Арманистон билан урушида муҳим ёрдам кўрсатган эди.

Икки мамлакат ўзларини «бир миллат, икки давлат» деб таърифлайдилар.

Диндор мусулмон бўлган Президент Режеп Таййип Эрдоған «эътиқодли авлод» яратиш ҳақида гапирган эди.

Унинг бош маслаҳатчиси Оқтай Сарал Озарбайжон чекловларини «қабул қилиб бўлмайдиган» деб атади ва Бокуни «ушбу хатони тузатишга» чақирди.

«Рўмол тўсиқ эмас; бу эътиқод талабидир!» деб ёзди Сарал X да.

Туркиянинг ҳукмрон АК Партиясидан бир неча депутатлар ҳам бунга қўшилдилар.

Анкарадаги Озарбайжон элчихонаси олдида Ҳизб ут-Таҳрирга алоқадор Исломий ҳаракат бўлмиш Кўклю Дeғишим ва Истанбулдаги консуллиги олдида консерватив исломий Ўзгүр-Дeр гуруҳи томонидан кичик митинглар ўтказилди.

Президент Алиевнинг Янги Озарбайжон партияси Туркия расмийларини «очиқчасига туҳматона» ахборот кампанияси ва «асоссиз айбловларда» айблаб, Оқтай Саралнинг баёнотлари алоқаларга зарар етказиши мумкинлигидан ва Озарбайжоннинг ички ишларига аралашмасликдан огоҳлантирди.

Шу ой бошида Илҳом Алиевнинг ўзи ҳеч ким «бизнинг турмуш тарзимизга бурнини суқмаслиги керак» деган эди.

Низомнинг ортида яна бир кескинлик манбаи бўлиши мумкин. Турк намойишчилари рўмол қоидаларини Озарбайжоннинг Бокуга қурол сотадиган ва Озарбайжон нефтини сотиб оладиган Исроиллик билан яқин алоқалари билан боғлашди.

Туркиянинг Исроил билан муносабатлари Ғазо туфайли издан чиқди, аммо Озарбайжон иккала мамлакат билан ҳам муносабатларни сақлаб қолишга ҳаракат қилмоқда.

Бу мураккаб мувозанатни сақлашдир. Пайшанба куни Исроил Президенти Исаак Герцог Бокуда Озарбайжон томонидан ўтказилган минтақавий хавфсизлик саммитида сўзга чиқганида, Туркия, Эрон ва бошқа мамлакатлар делегациялари зали тарк этишди.