Овқатдан заҳарланишни қандай аниқлаш мумкин, дастлабки бир неча соат ичида нима қилиш керак ва қачон ёрдам сўраш керак. Шифокор тавсиялари

Овқатдан заҳарланишни қандай аниқлаш мумкин, дастлабки бир неча соат ичида нима қилиш керак ва қачон тиббий ёрдамга мурожаат қилиш керак: шифокор тавсиялари.

Овқатдан заҳарланиш - бу патоген микроорганизмлар, уларнинг токсинлари ёки бошқа зарарли моддаларни о'з ичига олган озиқ-овқат ёки ичимликларни исте'мол қилгандан кейин юзага келадиган касаллик. Ко'пинча бактериялар, вируслар ёки паразитлар туфайли юзага келади.

Жаҳон сог'лиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) ма'лумотларига ко'ра, ҳар йили тахминан 866 миллион киши - сайёрамиздаги ҳар то'ққиз кишидан бири - хавфли озиқ-овқат туфайли келиб чиқадиган касалликлардан азият чекади. Бунинг сабаблари турли босқичлардаги қоидабузарликларга бог'лиқ бо'лиши мумкин: ишлаб чиқариш ва сақлашдан тортиб тайёрлаш ва исте'мол қилишгача.

Беш ёшгача бо'лган болалар айниқса заиф бо'либ, барча озиқ-овқат орқали юқадиган касалликларнинг деярли учдан бир қисмини ташкил қилади. Шунингдек, ҳомиладор аёллар, қариялар ва иммунитети заифлашган ва сурункали касалликларга чалинган одамлар хавф остида.

Жавоҳир Халмухамедов Газетага озиқ-овқатдан заҳарланишни қандай аниқлаш, қачон тиббий ёрдам талаб қилиниши ва касаллик хавфини қандай минималлаштириш ҳақида гапириб берди.

Ба'зи озиқ-овқатлар, айниқса ното'г'ри сақланган, тайёрланган ёки етарлича пиширилмаган бо'лса, бошқаларга қараганда озиқ-овқатдан заҳарланишга ко'проқ мойил. Буларга қуйидагилар киради:

Агар пиширилган овқатлар хона ҳароратида узоқ вақт қолса ёки хом ва пиширилган овқатлар бирга сақланса, о'заро ифлосланиш хавфи - патогенларнинг хом овқатлардан пиширилган овқатларга о'тиши - ортади.

Аломатларнинг аниқ бошланиши патогенга, ютилган микроорганизмлар сонига ва шахснинг хусусиятларига бог'лиқ. Масалан, стафилококк билан озиқ-овқат заҳарланишида аломатлар 30 дақиқадан 6 соатгача, салмонеллёзда 1-3 кун ичида ва кампилобактериозда 2-5 кун ичида пайдо бо'лиши мумкин.

Озиқ-овқат заҳарланишининг асосий белгилари ко'нгил айниши, қусиш, диарея, қорин ог'риг'и, ҳолсизлик ва иситмадир.

Ог'ир ҳолатларда сувсизланиш белгилари пайдо бо'лиши мумкин: кучли чанқоқлик, ог'из қуриши, камдан-кам сийиш ва бош айланиши.

Шифокорнинг со'зларига ко'ра, озиқ-овқат заҳарланишини бошқа ошқозон-ичак касалликларидан фарқлаш муҳимдир. Заҳарланиш ма'лум бир овқат билан аниқ бог'лиқлик, о'ткир бошланиш ва одатда бир-уч кун ичида тузалиш билан тавсифланади.

Ротавирус, дизентерия ва бошқа ичак инфекциялари одамдан одамга ифлосланган сув, озиқ-овқат, уй-ро'зг'ор буюмлари ёки ювилмаган қо'ллар орқали юқадиган вируслар ёки бактериялар туфайли юзага келади. Улар ко'пинча нафақат қусиш ва диарея, балки иситма, бурун оқиши, томоқ ог'риг'и ва бошқа шамоллашга о'хшаш аломатлар билан ҳамроҳ бо'лади. Ба'зи ичак инфекциялари ог'ирроқ бо'лиши мумкин, кучли интоксикация ва такрорий қусиш билан бирга келади ва етти кунгача давом этиши мумкин.

Жавоҳир Халмухамедов шунингдек, овқатдан кейин қорин ог'риг'ининг ҳар бир эпизодида овқатдан заҳарланиш кузатилмаслигини та'кидлайди.

Агар шишириш, суюқ нажас ва ноқулайлик мунтазам равишда такрорланса ва ма'лум бир овқат билан бог'лиқ бо'лмаса, сабаб ингичка ичак бактерияларининг ҳаддан ташқари ко'пайиши (СИБО) ёки бошқа сурункали ошқозон-ичак касалликлари бо'лиши мумкин. Бундай ҳолларда сиз "яна бир озиқ-овқат заҳарланиши ҳолатини" о'зингиз даволашингиз керак эмас; текширув учун гастроентерологга мурожаат қилишингиз керак.

Озиқ-овқат заҳарланишининг асосий хавфларидан бири сувсизланишдир. Суюқлик билан бирга организм натрий ва калий каби электролитларни ё'қотади. Кучли сувсизланиш қон босимининг пасайишига, буйрак фаолиятининг бузилишига, кучли заифликка ва ог'ир ҳолатларда чалкашликка олиб келиши мумкин.

Агар сиз қусаётган бо'лсангиз ёки диарея бо'лса, ё'қотилган суюқликни мунтазам равишда то'лдириш муҳимдир. Айниқса, ко'нгил айниши бо'лса, оз-оздан, тез-тез ичинг - ҳар 10-15 дақиқада бир неча ичинг. Дорихонада тузлар ва глюкоза о'з ичига олган регидратация эритмаларидан фойдаланиш яхшидир. Улар нафақат сувни, балки қусиш ва диарея натижасида ё'қолган электролитларни ҳам тиклашга ёрдам беради. Агар бундай эритма мавжуд бо'лмаса, сиз сув ёки заиф чой ичишингиз мумкин.

"Идеал ҳолда, сиз танангиз ё'қотган суюқлик миқдорини тахминан то'лдиришингиз керак. Сийдик чиқаришингизни кузатиб боринг: агар у мунтазам бо'лса ва сийдикингиз тиниқ бо'лса, сиз сувсизланасиз. Агар сийиш камдан-кам учрайдиган бо'лса ва сийдикингиз то'қ рангда бо'лса, сиз ко'проқ ичишингиз керак. Агар одам қусиш туфайли суюқликни ушлаб тура олмаса, у шифокорга мурожаат қилиши керак - вена ичига суюқлик керак бо'лиши мумкин", деб тушунтиради Жавоҳир Халмухамедов.

Овқатдан заҳарланишдан кейин одатий овқатланишни тиклаш аста-секин бо'лиши керак. Дастлабки бир неча соат ичида о'зингизни овқат эйишга мажбурламанг. Бироқ, шифокор то'лиқ сог'айгунча узоқ вақт ро'за тутишни ҳам тавсия қилмайди.

Иштаҳангиз қайтгач, о'зингизни озгина миқдорда енгил овқатлар билан чеклаш яхшидир: гуруч суви, крекерлар, банан, пиширилган олма, сув ёки булон билан картошка пюреси. Кунига беш-олти марта оз миқдорда исте'мол қилиш тавсия этилади.

Иккинчи-то'ртинчи кунларда, о'зингизни қандай ҳис қилишингизга қараб, аста-секин қайнатилган товуқ, курка ёки балиқ, пиширилган сабзавотлар, сув билан бо'тқа, кам ёг'ли творог ва табиий ёгурт қо'шишингиз мумкин.

Ёг'ли ва қовурилган овқатлар, аччиқ таомлар ва зираворлар, ко'п миқдорда ширинликлар, хом сабзавотлар ва толага бой мевалар, дуккаклилар, кофе, газланган ичимликлар ва шарбатлардан вақтинча воз кечиш ва спиртли ичимликларни бутунлай ё'қ қилиш яхшидир. Ба'зи ичак инфекциялари вақтинча лактоза интолерансига олиб келиши мумкин, шунинг учун сут исте'молини ҳам вақтинча чеклаш керак.

Одатда, о'зингизни қандай ҳис қилишингизга қараб, бир неча кундан бир ҳафтагача одатий овқатланишингизга қайтишингиз мумкин.

Энг кенг тарқалган хато - бу "ҳар эҳтимолга қарши" антибиотикларни о'з-о'зидан беришдир. Агар заҳарланиш овқатда аллақачон мавжуд бо'лган токсинлар туфайли юзага келган бо'лса, улар ёрдам бермайди. Ко'пгина ичак инфекциялари ҳам о'з-о'зидан о'тиб кетади ва антибактериал терапияни талаб қилмайди. Бундай дориларни назорациз қо'ллаш ножо'я та'сирлар хавфини оширади ва бактерияларнинг қаршилигини оширади.

Ич кетишга қарши ва қусишга қарши дориларни шифокор тавсиясисиз қабул қилмаслик керак, айниқса, агар сизда юқори иситма ёки нажасда қон бо'лса. Улар барча ҳолатлар учун мос эмас ва вазиятни ёмонлаштириши ёки жиддийроқ касаллик аломатларини ниқоблаши мумкин.

Фаоллаштирилган ко'мирни о'з ичига олган энтеросорбентлар қусиш ва диареяни даволашнинг асосий воситаси бо'либ қоладиган регидратация о'рнини боса олмайди. Улардан фойдаланиш шифокор билан муҳокама қилиниши керак, айниқса, агар ҳолат оддий овқатдан заҳарланиш эмас, балки дори ёки кимёвий заҳарланиш бо'лса.

Агар қусиш о'з-о'зидан бошланмаса, уни қо'зг'атманг. Бу тикланишни тезлаштирмайди ва қизило'нгачга зарар этказиши мумкин. Ошқозонни спиртли ичимликлар билан "дезинфексия қилишга" уриниш ҳам ёрдам бермайди - спиртли ичимликлар ошқозон-ичак трактини безовта қилади ва сувсизланишни кучайтиради.

"Енгил ҳолатларда асосий мақсад тананинг тикланишига ёрдам беришдир: ё'қолган суюқликларни то'лдириш, аста-секин нормал овқатланишга қайтиш, керак бо'лганда энтеросорбентлар ва ба'зан пробиотикларни қабул қилиш. Одатда махсус даволаш талаб қилинмайди. Шифокор симптомларга қараб қо'шимча дори-дармонларни буюради ва антибиотиклар фақат аниқ ко'рсатмаларга мувофиқ буюрилади", деб тушунтиради Жавоҳир Халмухамедов.

Агар одам такрорий қусиш туфайли суюқликни ушлаб тура олмаса, тиббий ёрдамга мурожаат қилинг. Сувсизланиш белгилари орасида ог'изнинг қаттиқ қуриши, сийдик чиқаришнинг кескин камайиши ёки бир неча соат давомида сийишнинг ё'қлиги, бош айланиши ва кучли ҳолсизлик бо'лиши мумкин.

Агар қусиш ёки нажасда қон пайдо бо'лса, қора, қатронли нажас, кучли ёки кучайиб бораётган қорин ог'риг'и, крамплар ва чалкашлик бо'лса, дарҳол тиббий ёрдам талаб қилинади. Агар сизда бир неча кун давом этадиган юқори иситма бо'лса ёки аломатлар давом эца ва ёмонлашса, тиббий ёрдамга мурожаат қилишни кечиктирманг.

Ко'риш қобилиятининг бузилиши ёки икки томонлама ко'риш, ютиш ва гапиришда қийинчилик ёки мушакларнинг кучли заифлиги асаб тизимига та'сир қилувчи ва нафас олиш мушакларининг фалажига олиб келиши мумкин бо'лган жиддий касаллик ботулизмни ко'рсатиши мумкин. Бу аломатлар дарҳол тиббий ёрдамни талаб қилади.

"Болалар, қариялар, ҳомиладор аёллар ва сурункали касалликларга чалинган одамлар озиқ-овқат заҳарланишини янада ог'ирроқ бошдан кечириш эҳтимоли ко'проқ, сувсизланиш ва бошқа асоратлар тезроқ ривожланиши мумкин. Шунинг учун улар ёмонлашувнинг биринчи белгилари пайдо бо'лганда тиббий ёрдамга мурожаат қилишлари керак", деб тавсия қилади шифокор.

Озиқ-овқат заҳарланиши хавфини камайтиришнинг асосий усулларидан бири озиқ-овқат маҳсулотларини сақлашнинг то'г'ри ҳароратини сақлашдир. Совутгич 4°С дан юқори бо'лмаслиги керак, музлатгич эса -18°С атрофида бо'лиши керак. Музлатгични ортиқча юкламасликка ҳаракат қилинг; совуқ ҳаво айланиши учун маҳсулотлар орасида етарли жой қолдиринг.

Хом го'шт, парранда го'шти ва балиқ о'заро ифлосланишнинг олдини олиш учун пиширилган овқатлардан алоҳида сақланиши керак.

Пишган овқатлар хона ҳароратида узоқ вақт қолдирилмаслиги керак. Тез бузиладиган овқатлар музлатгичда икки соатдан ортиқ, 32°С дан юқори ҳароратларда эса бир соатдан ортиқ қолдирилмаслиги керак.

Озиқ-овқат маҳсулотларини сотиб олаётганда нафақат яроқлилик муддатини, балки сақлаш шароитларини ҳам текширинг. Го'шт, балиқ ва сут маҳсулотларини то'г'ридан-то'г'ри қуёш нури остида эмас, балки музлатгичли витринада ёки муз устида сақлаш керак. Қадоқ бутунлигича, шикастланмаган ёки шишмаган бо'лиши керак.

Бозорда бузилиш белгилари бо'лган озиқ-овқат маҳсулотларини, масалан, ёпишқоқ го'шт ёки ёқимсиз ҳидли го'шт, шикастланган ёки чириган мева ва сабзавотлар ёки со'лган ёки қизарган ко'катларни сотиб олишдан сақланинг.

Тайёрланган салатлар, лавашлар, сут маҳсулотлари ва бошқа тез бузиладиган маҳсулотларни музлатгичда бо'ш вақтини минималлаштириш учун саватингизга охирги қо'йиш керак.

Саёҳат пайтида тез бузиладиган маҳсулотлар совутиш элементлари бо'лган совутгичли сумкада ташилиши ва иссиқ машинада қолдирилмаслиги керак. Кабоб учун хом го'шт пиширилган овқат, сабзавотлар ва пиширилмайдиган бошқа овқатлардан алоҳида сақланиши керак.

Пикникда энг муҳими совуқ занжирни сақлашдир. Совуқ го'штлар, пишлоқлар, маёнезли салатлар, окрошка ва бошқа совуқ таомларни саёҳатдан олдин дарҳол тайёрлаш ва дастурхонга тортишдан олдин совутилган ҳолда сақлаш яхшидир.

Го'штни яхшилаб пишириш керак.

Икки соатдан ортиқ музлатгичда ёки 32°С (90°Ф) дан юқори ҳароратда бир соатдан ортиқ сақланган овқатни кейинроқ тайёр бо'лиши учун уйга олиб кетмаслик керак.

Ко'ча овқатини сотиб олаётганда, до'коннинг тозалигига, ингредиентларни сақлаш шароитларига ва совутиш ускуналарининг мавжудлигига э'тибор беринг. Тайёрланган таом ёки унинг таркибий қисмлари юқори ҳароратда қанча узоқ сақланса, бактериялар ко'пайиш хавфи шунча юқори бо'лади.

Етказиб бериш пайтида вақт ва шароитлар айниқса муҳимдир. Хом балиқли рулетлар, маёнезли таомлар, сут маҳсулотлари ва қаймоқли ширинликлар салқинроқ пакетда етказиб берилиши керак. Овқатни дарҳол исте'мол қилиш ёки музлатгичда сақлаш яхшидир.

"Асосий қоида - агар сизда унинг янгилиги ёки сақлаш шароитлари ҳақида шубҳангиз бо'лса, овқатни исте'мол қилмаслик. Яроқлилик муддати ва қадоқларини текширинг, сақлаш ҳарорати, ташқи ко'риниши ва ҳидига э'тибор беринг. Агар бирор нарса шубҳа туг'дирса, ҳеч қандай таваккал қилмаслик яхшироқдир", деб хулоса қилади шифокор.