Оралиқ сайловлар олдидан АҚШда инфляция кутилганидан ҳам кўпроқ ўсди
Сентябргача бўлган бир йил ичида нархларнинг ошиш суръати автомобил ёқилғиси нархининг қимматлашиши ортидан 3,7 фоизгача тезлашди.
АКШда инфляция оралиқ сайловлар олдидан кутилганидан кўпроқ ошди
Расмий маълумотларга кўра, АҚШда инфляция сентябргача бўлган бир йил ичида кутилганидан кўпроқ ошди, бу келаси ойда бўлиб ўтадиган оралиқ сайловлар олдидан эълон қилинган охирги маълумотлардир.
Нархлар ўсиши суръати Августгача бўлган 12 ойдаги 3,4% дан 3,7% га кўтарилди.
Инфляция прогнозлардан юқори бўлди, бунга АҚШ-Исроилнинг Эрон билан низоси сабабли Яқин Шарқ энергетика етказиб беришидаги узилишлардан сўнг бензин нархининг кўтарилиши сабаб бўлди.
Сайловлар бутун АҚШ бўйлаб яшаш нархининг босими фонида ўтказилмоқда.
Инфляция — бу маҳсулот ёки хизматлар нархининг вақт ўтиши билан ошиш суръатидир.
Мисол учун, агар бир шиша сўт 1 доллар турса ва бир йилдан кейин 1,10 долларга кўтарилса, шишадаги сўт учун йиллик инфляция 10% ни ташкил қилади.
Меҳнат статистикаси бюроси расмийлари инфляцияни истеъмол нархлари индекси (CPI) ёрдамида ўлчайдилар.
У озиқ-овқат маҳсулотларидан тортиб кийим-кечак, энергия ва тиббий хизматларгача бўлган юзлаб товар ва хизматлар нархларининг ўзгаришини кузатиб боради.
Булар одамлар кундалик ҳаёт учун сотиб оладиган буюмлардир ва Меҳнат статистикаси бюроси бу рақамлардан АҚШ иқтисодиётидаги умумий инфляция даражасини ҳисоблаш учун фойдаланади.
Инфляцияни 110 йилдан ортиқ вақт давомида кузатиб келаётган бюро сарф-харажатлар намуналари ва турмуш тарзи ўзгариши билан ушбу "истеъмол савати"ни мунтазам равишда янгилаб туради.
Автомобиллар ва радиоприёмниклар дастлабки маълумотларнинг бир қисми эмас эди, кейинчалик муз энергетика бўлимида ёқилғи ва электр энергияси билан бирга совуткич билан алмаштирилди.
Бир нечта омиллар инфляцияни ошириши мумкин.
Агар маҳсулотга бўлган талаб таклифдан ортиб кетса, ишлаб чиқарувчилар нархларни ошириши мумкин — сўнгги йилларда Labubu қўғирчоқларига бўлган қизиқиш ва қайта сотишнинг юқори нархлари бунга бир мисолдир.
Юқори даромадлар ҳам талабни ошириши мумкин, бу эса ўз навбатида нархларни юқорига суради.
Таклиф ҳам инфляцияга таъсир қилиши мумкин. Агар маҳсулот таклифи камайса ва талаб ўзгаришсиз қолса, нархлар кўтарилади. Яққол мисол — бензин ва дизель ёқилғисини ишлаб чиқариш учун ишлатиладиган хом нефть.
АҚШ-Исроилнинг Эрон билан уруши бошланишидан олдин у бир баррели учун 70 доллардан бир оз кўпроқ нархда сотилаётган эди, аммо низо хом нефть етказиб беришни чеклаб қўйганда, нарх тезда кўтарилди ва ҳозирда 100 доллардан ошди.
Иккинчи муддатга ўз лавозимига қайтганидан бери Президент Дональд Трамп дунё бўйлаб АҚШнинг аксарият савдо ҳамкорларига тарифлар жорий қилди.
Ўтган йили эълон қилинган дастлабки тарифларнинг баъзилари АҚШ мамлакатлар билан савдо битимларига эришгани сабабли президент томонидан бекор қилинди. Февраль ойида Олий суд қолган қўшимча глобал божларнинг аксариятини ноқонуний деб топди.
Бироқ, президент дарҳол суд томонидан бекор қилинганларни алмаштириш учун янги 10 фоизлик глобал тарифни эълон қилди.
Трамп тарифлар Американинг солиқ тушумларини оширишини, ишлаб чиқаришни мустаҳкамлашини ва одамларни АҚШда ишлаб чиқарилган товарларни сотиб олишга ундашини айтган бўлса-да, Нью-Йорк Федерал захира банки тадқиқотларига кўра, юқори импорт солиқлари инфляцияга ҳам таъсир кўрсатди.
Юқорироқ тарифлар — корхоналар импорт қилинадиган товарлар учун тўлайдиган божлар — агар улар сотиб оладиган хорижий фирмалар харажатларнинг бир қисмини қоплаш учун нархларни камайтирмаса, АҚШ компаниялари учун нархларни бевосита оширади.
Президент томонидан жорий этилган юқори тарифларга жавобан, Нью-Йорк ФЗБ экспортчилар нархларни озгина пасайтирганини аниқлади, бу АҚШда жойлашган корхоналар қўшимча солиқнинг деярли 90 фоизини ўз зиммасига олганини англатади.
Эгри алоқада, юқори тарифлар АҚШда ишлаб чиқарилган товарлар нархига ҳам таъсир кўрсатди, чунки кўплаб америкалик ишлаб чиқарувчилар хориждан келтириладиган қисмлар, материаллар ёки ингредиентларга боғлиқ.
Умуман олганда, ФЗБ ўртача тарифларнинг ҳар бир фоиз пунктига ошиши бир йилдан сўнг истеъмол товарлари нархининг деярли 0,25 фоизга ошишига олиб келганини аниқлади.
Инфляция ҳозирда АҚШ Федерал захира тизими хоҳлаган даражадан юқори бўлса-да — унинг мақсади 2% — у ўтган йилларда анча юқори бўлган.
Cовид пандемияси даврида таъминот занжиридаги узилишлар каби муаммолар инфляцияни юқорига сура бошлади.
Шунингдек, 2022 йил бошида Россия Украинага кенг кўламли бостириб киришни бошлаганида, нефть нархи бир баррели учун 100 доллардан ошиб кетди.
Ушбу омиллар биргаликда инфляцияни тахминан 9% энг юқори чўққига олиб чиқишга ёрдам берди.
Шуни таъкидлаш керакки, инфляция секинроқ ўсганда, бу нархлар тушяпти дегани эмас — бу шунчаки улар секинроқ суръатда ошаётганини англатади.
Федерал захира тизимининг мақсадли ставкаси кўрсатиб ўтганидек, мўътадил инфляция иқтисодиёт учун фойдали деб қаралади.
Кўпгина марказий банклар тахминан 2% ёки ундан бир оз юқори бўлган инфляцияни барқарор ва одамларнинг харид қилиш қарорларига таъсир қилмайдиган даражада деб ҳисоблайди.
Ундан анча паст бўлса, одамлар нархлар янада тушишини кутишса, харажатларни кечиктиришлари мумкин. Бу корхоналарнинг иш ҳақини қисқартиришига ёки кучсизроқ талабни бошқариш учун ишчилар сонини камайтиришига олиб келиши мумкин.