Оқ уй Си Цзиньпиннинг тарихий ташрифи учун қизил гилам тўшайди
Трамп ва Си Вашингтонга кўп кунлик ташриф давомида савдо-сотиқдан тортиб сунъий интеллектгача бўлган бир қатор масалаларни муҳокама қилишлари кутилмоқда.
**Оқ уй Си Цзиньпиннинг тарихий ташрифи учун катта кутиб олиш маросимига тайёргарлик кўрмоқда**
АҚШ Президенти Дональд Трамп шу ҳафта Вашингтонда Хитой етакчиси Си Цзиньпинни қабул қилишга тайёргарлик кўрмоқда. Дунёнинг икки супердавлати раҳбарлари муҳокама қиладиган масалалар қаторида сунъий интеллект, савдо ва Тайвань бор.
Си Цзиньпинни чоршанба куни Эндрюс ҳарбий-ҳаво базасида Трампнинг шахсан ўзи кутиб олиши кутилмоқда, пайшанба куни эса Оқ уйда кутиб олиш маросими бўлиб ўтади, унда ҳарбий самолётлар парвози ва 500 га яқин ҳарбий хизматчи иштирок этади.
Бу ташриф Си Цзиньпиннинг охирги 10 йилдан ортиқ вақт ичида АҚШга илк ташрифи ва АҚШ президенти иккинчи муддатга қайтганидан бери Трамп билан учинчи учрашуви бўлади.
Ушбу юқори даражадаги давлат ташрифи ўтган йили имзоланган АҚШ-Хитой савдо битимининг амал қилиш муддати ноябрь ойида тугаши арафасида юз бермоқда.
2025 йил октябрь ойида Трамп ва Си Цзиньпин Жанубий Кореяда учрашганда эришилган ушбу савдо сулҳи Вашингтонни Хитой товарларига божларни кескин оширишни тўхтатиб туришга мажбур қилди, Пекин эса ишлаб чиқариш учун ҳаётий муҳим бўлган нодир ер элементлари экспортига чекловларни юмшатди.
Экспертларнинг таъкидлашича, улар ташриф давомида ушбу келишувни узайтириш бўйича қандайдир баёнот берилишини диққат билан кузатишади.
Си Цзиньпиннинг жума куни якунланадиган Вашингтонга ташрифи кўплаб маросимларни, жумладан, ҳашаматли тушликлар, хусусий экскурсиялар ва чиқишларни ўз ичига олади.
Ташқи алоқалар кенгашининг Осиё тадқиқотлари бўйича илмий ходими Дэвид Сэкис Трамп томонидан режалаштирилган дабдабали қабулни «ҳақиқатан ҳам мисли кўрилмаган» деб атади.
«Си Цзиньпинни Эндрюс ҳарбий-ҳаво базасида кутиб олишдан тортиб, у учун самолётлар парвозини ташкил этишгача — бу АҚШнинг бирорта иттифоқчисига кўрсатилмайдиган илтифотдир, — деди Сэкис, — Хитой каби рақиб ҳақида гапирмаса ҳам бўлади».
«Бу жуда, жуда ҳайратланарли», — дея давом этди у.
Трамп Си Цзиньпин билан музокараларида бир нечта масалаларни, айниқса божлар ва савдо масаласини кўтариши кутилмоқда.
АҚШ президенти узоқ вақтдан бери Американинг Хитой билан савдо тақчиллигидан шикоят қилиб келади, АҚШ Аҳолини рўйхатга олиш бюросининг сўнгги маълумотларига кўра, бу кўрсаткич 91 миллиард доллардан (68,2 миллиард фунт стерлинг) ошади.
Шунингдек, Хитойнинг АҚШга нодир ер элементлари экспорти камайган.
АҚШ ва Хитой расмийлари сешанба куни Бирлашган Миллатлар Ташкилоти Бош Ассамблеяси доирасида савдо музокараларини ўтказдилар, бироқ Си Цзиньпиннинг ташрифи олдидан сезиларли натижага эриша олмадилар, деб хабар берди бир нечта манба BBC'га.
Оқ уйнинг режаларидан хабардор манбаларга кўра, музокаралар тарифсиз савдо масалалари ва қишлоқ хўжалиги экспорти бўйича эҳтимолий келишувга қаратилган.
АҚШ музокарачилари Си Цзиньпин келганидан кейин чоршанба куни Вашингтонда хитойлик ҳамкасблари билан музокараларни давом эттириши кутилмоқда.
Трамп ва Си Цзиньпин ўртасида кўтарилиши кутилаётган яна бир муҳим мавзу сунъий интеллект бўлиб, Буш Хитой жамғармасидан Дэвид Файрштейннинг айтишича, бу масала ушбу ташриф олдидан «кун тартибининг энг юқори поғонасига тез кўтарилди».
Хитой ва АҚШ сунъий интеллект соҳасидаги қуролланиш пойгаси деб аталадиган жараёнга киришган. Аммо яқинда пайдо бўлаётган технология билан боғлиқ бир қатор йирик хавфсизлик ҳодисаларидан сўнг, Трамп маъмуриятига сунъий интеллектни тартибга солиш ва унинг ривожланишини секинлаштириш бўйича босим кучайди.
Сенатор Берни Сандерс шу ҳафта X ижтимоий тармоғида шундай ёзди: «Бутун инсоният манфаати учун Трамп ва Си Цзиньпин жуда кеч бўлмасдан олдин сунъий интеллектни тўхтатиб туриш ва суперинтеллектни тақиқлаш бўйича ҲОЗИРОҚ шартнома тузишлари керак».
Трампнинг Оқ уйдаги собиқ маслаҳатчиси Стив Бэннон ва Конгрессдаги баъзи республикачилар ҳам сунъий интеллект таҳдидларидан огоҳлантиришган.
Ушбу технологияни АҚШ иқтисодиёти учун муҳим ва глобал кучлар курашидаги фронт деб биладиган президент эса иккиланиб турибди.
У Хитойни сунъий интеллект пойгасида мағлуб этишни асосий мақсад деб ҳисоблайди. «Сунъий интеллектда ким ғалаба қозонса, ўша ютади», — деган эди Трамп.
Файрштейн BBC'га берган интервьюсида Трамп ва Си Цзиньпин сунъий интеллект соҳасидаги эҳтимолий ҳамкорликни муҳокама қилишини кутаётганини айтди.
АҚШ Молия вазири Скотт Бессент хитойлик ҳамкасби Хэ Лифэн билан учрашди ва улар савдо ҳамда сунъий интеллект бўйича «жуда муваффақиятли» музокаралар ўтказганини айтди.
BBC билан суҳбатлашган экспертларнинг фикрича, шу ҳафтага режалаштирилган Трамп ва Си Цзиньпин ўртасидаги кўплаб учрашувлар давомида сунъий интеллект ёки бошқа масалаларда катта ютуқларга эришилиши даргумон.
Тайвань яна бир давом этаётган дипломатик баҳс мавзуси бўлиб қолмоқда.
АҚШ Конгресси Тайванга кўп миллиард долларлик қурол сотишни маъқуллади, бу ҳали Трампнинг имзосини талаб қилади. У Хитойга нисбатан таъсир чораси сифатида бу масалани ҳал қилишни ҳозирча кечиктирди.
Хитой узоқ вақтдан бери ўзини ўзи бошқарадиган Тайвань билан «қайта бирлашишга» ваъда бериб келади ва куч ишлатиш имкониятини истисно қилмаган.
Файрштейннинг айтишича, у Си Цзиньпин Трампдан қурол сотишни кечиктиришни узайтиришга рози бўлишини ёки умуман сотишдан воз кечишини хоҳлашини кутмоқда.
Си Цзиньпин ҳам, Трамп каби, ўз мамлакатида иқтисодий босимларга дуч келмоқда ва ташрифдан АҚШ-Хитой савдо алоқаларини чуқурлаштиришни муҳокама қилиш учун фойдаланиши кутилмоқда.
Аммо бу Трамп учун сиёсий қийинчилик туғдириши мумкин. Унинг кабинетининг баъзи аъзолари ва тарафдорлари Хитойга катта шубҳа билан қарашади.
АҚШ ва Хитой ўртасидаги ҳар қандай янги келишувларга тўсқинлик қилаётган яққол тўсиқларга қарамай, Трамп Си Цзиньпин билан тўғридан-тўғри шахсий алоқани ушбу жараён учун жуда муҳим деб билиши аниқ.
«Трамп нима бўлишидан қатъи назар, Хитой билан қарама-қаршиликка асосланган муносабатларга эга бўлмаслигимиз керак деган қарорга келди», — деди АҚШ-Хитой муносабатлари бўйича миллий қўмита президенти Стивен Орлинс.
«У Президент Си билан қанчалик кўп учрашса, бу муносабатлар шунчалик камроқ қарама-қаршиликка эга бўлишига ишонади, — дея давом этди Орлинс, — ва у ҳақ».