Оқ уй Ўзбекистонни Хитойдан товарларни ноқонуний олиб ўтиш хавфи юқори бўлган давлатлар қаторига киритди.

Оқ уй Ўзбекистонни Хитойдан товарларни ноқонуний олиб ўтиш хавфи юқори бўлган мамлакатлар рўйхатига киритди.

Тошкент, Ўзбекистон (UzDaily.uz) —

Ўзбекистон Оқ уй АҚШ божхона тўловларидан қочиш мақсадида Хитой товарларини ноқонуний олиб ўтиш хавфи юқори бўлган юрисдиксиялар деб ҳисоблайдиган 40 дан ортиқ мамлакат ва ҳудудлар қаторига киради. Бу ҳақда Оқ уй Савдо ва ишлаб чиқариш сиёсати идорасининг "Буюк юк ташиш фирибгарлиги" деб номланган ҳисоботида айтилган.

Ҳужжатда Ўзбекистон учинчи тоифага киритилиб, "кичик фурсатчи нишонлар" сифатида белгиланган. Бу гуруҳга Озарбайжон, Грузия, Қозоғистон, Иордания, Кения, Марокаш, Панама, Бирлашган Араб Амирликлари ва бошқа бир қатор давлатлар ҳам киради.

Ҳисобот муаллифларининг фикрига кўра, ушбу тоифадаги мамлакатлар, доллар жиҳатидан энг катта юк ташиш ҳажмини намойиш қилмасалар ҳам, Хитой товарларини бошқа йўналишга йўналтириш учун жозибадор қиладиган маълум афзалликларга эга. Бу афзалликларга арзон ищи кучи, эркин иқтисодий зоналарда имтиёзли шартлар, портлар ёки чегара ўтиш пунктларига кириш, божхона омборларининг мавжудлиги, юқори даражада ихтисослашган йиғиш иншоотлари ва АҚШ бозорига имтиёзли кириш киради.

Ҳисоботда О'збекистон Озарбайжон, Грузия ва Қозог'истон билан бир қаторда "Бир камар, бир ё'л" қуруқлик марказларининг функционал кластери сифатида аниқланган. Муаллифларнинг фикрига ко'ра, ушбу гуруҳдаги мамлакатлар транзит темир ё'л ва қуруқлик портлари вазифасини бажаради, юкларни бирлаштириш ва кейинчалик уларни қуруқликдан денгиз транспортига о'тказишни осонлаштиради. Бироқ, ҳисоботда мамлакатнинг ушбу ро'йхатга киритилиши унинг барча юк ташишлари АҚШ божхона қоидаларини бузган ҳолда амалга оширилган дегани эмаслиги та'кидланган.

Ҳисоботга ко'ра, ноқонуний юк ташиш муаммоси Трамп ма'мурияти 2018-йилда Хитойга 301-бо'лим бо'йича тарифларни жорий қилганидан кейин пайдо бо'лган. Хитой товарларига тарифлар ошгани сайин, илгари Хитойдан АҚШга то'г'ридан-то'г'ри юборилган ба'зи юклар пастроқ тарифларга эга мамлакатлар орқали транзит қилина бошлади. У ерда енгил йиг'иш, қайта қадоқлаш, қайта ҳисоб-фактура қилиш ёки ҳужжатларни о'згартириш орқали товарларга янги манба тайинланди.

Ҳисобот муаллифлари бу тармоқни "соя юк ташиш тармог'и" деб аташади ва унинг таркибидаги мамлакатларни уч даражага ажратадилар. Биринчи даража Канада, Европа Иттифоқи, Ҳиндистон, Исроил, Япония, Мексика, Жанубий Корея ва Тайван каби йирик, диверсификацияланган иқтисодиётларни о'з ичига олади. Иккинчи даража Бразилия, Ветнам, Индонезия, Малайзия, Таиланд ва Туркия каби Хитой та'минот занжирларига юқори даражада интеграциялашган мамлакатлардан иборат. Учинчи даража О'збекистон каби кичикроқ юрисдикциялардан иборат.

Ноқонуний юк ташишнинг йиллик ҳажмини баҳолаш учун ҳисоботда АҚШ Иқтисодий маслаҳатчилар кенгаши, Савдо вазирлиги ва Голдман Сачс, Эхигер ва Алтана компанияларининг бешта мустақил баҳоси қо'лланилади. Ушбу баҳолар қо'лланилган методологияга қараб йилига 40 миллиард доллардан 303 миллиард долларгача о'згаради. Оқ уй о'зининг марказий сценарийси сифатида Эхигер ҳисоб-китобларига асосланган 75 миллиард долларлик рақамдан фойдаланади.

25%, 35% ва 45% тасодифий тариф фарқларидан фойдаланган ҳолда, ҳисобот муаллифлари АҚШнинг йиллик тариф ё'қотишларини тахминан 10 миллиард доллардан (энг консерватив баҳода) 100 миллиард доллардан (энг кенг миқёсда) о'згаришини тахмин қилмоқдалар. 75 миллиард долларлик юк ташиш ҳажмининг марказий сценарийси бо'йича йиллик тариф ё'қотишлари 19-34 миллиард долларга баҳоланмоқда.

Ҳисоботда шунингдек, кенгроқ иқтисодий та'сирнинг баҳолари келтирилган. Марказий сценарий бо'йича, у АҚШда тахминан 450 000 иш о'ринларининг ко'чирилишини, ялпи ички маҳсулотнинг 113-150 миллиард доллар ё'қотилишини ва федерал солиқ тушумларининг йилига 19-26 миллиард долларга камайишини тахмин қилади. Энг кенг ко'ламли сценарий бо'йича бу та'сирлар 1,82 миллион иш о'ринларига, ялпи ички маҳсулотнинг 450 миллиард доллардан ортиқ қисмига ва солиқ тушумларининг 77-103 миллиард долларгача ошади. Ҳисоботга ко'ра, Трамп ма'мурияти аллақачон ноқонуний юк ташишга қарши курашиш чораларини ко'рмоқда. Ушбу чоралар савдо шартномаларидаги учинчи мамлакатлар учун имтиёзларни чекловчи қоидаларни, шунингдек, импортчилар, гаров ва мулкчиликни ошкор қилиш талабларини кучайтирадиган божхона назоратини кучайтириш то'г'рисидаги президент фармонини о'з ичига олади. Бундан ташқари, АҚШ Божхона ва Чегара Ҳимояси "Детектив Чегара" деб номланган сун'ий интеллектга асосланган тизимни ишлаб чиқмоқда. Ушбу тизим аномалияларни аниқлаш ва ҳуқуқни муҳофаза қилиш органларининг са'й-ҳаракатларини энг эҳтимолий қоидабузарларга қаратиш учун юк ташиш, ё'налишлар ва ишлаб чиқариш об'эктлари ҳақидаги ма'лумотларни таҳлил қилиш учун мо'лжалланган. Ҳисобот муаллифлари янги чораларнинг якуний та'сирини баҳолашга ҳали эрта эканлигини та'кидламоқдалар, чунки савдо ва божхона статистикаси кечикиш билан тақдим этила бошланди ва божхона назорати бо'йича ижро этувчи буйруқнинг ба'зи қоидалари ҳали то'лиқ амалга оширилмади.