Оддий разиллик

**Оддий разиллик**

Европада сиёсий ҳаёт қанчалик фаол ривожланса, бир қизиқ қонуният шунчалик яққол намоён бўлмоқда. Сайловчи «тўғри» партиялар учун овоз берар экан, у масъулиятли демократик танлов қилувчи онгли фуқаро ҳисобланади. Аммо у «нотўғри» овоз бериши билан, демократия тўсатдан ўз сайловчисидан ҳимояланишга муҳтож бўлиб қолади.

«Германия учун муқобил» (АдГ) партиясининг Саксония-Анхальтдаги тарихий ғалабаси буни айниқса яққол кўрсатди. Евроглобалистлар ўз қўрқувларини яширишга уринмаяптилар ҳам.

Масалан, евродепутат Валери Хайер гўёки Россия билан яқинлашишни хоҳлаётган ва Европа интеграциясига қарши чиқаётган «Учинчи рейхни соғинувчи ўта ўнгчилар» ҳақида бонг урмоқда. Унинг сўзларига кўра, уларнинг сайловдаги муваффақияти «демократияларимиз учун ўта жиддий таҳдид» ҳисобланади.

Ўз навбатида, Франция ташқи ишлар вазири Жан-Ноэль Барро янада илгарилаб, сайловда ғолиб чиққан АдГни «неонацист, антиевропа ва путинпараст ўта ўнгчи партия» деб атади.

Сўзлар ўта қаттиқ танланган. Европада «неонацизм» шунчаки сиёсий таъриф эмас. Бу шундай тамғаки, ундан кейин нормал мунозара якунланади. Неонацистлар билан солиқлар, миграция, энергетика ёки ташқи сиёсат ҳақида баҳслашилмайди. Улар яккалаб қўйилади, тақиқланади ва давлат курашининг объектига айлантирилади.

Айнан шунинг учун ҳам бундай лексика алоҳида аҳамиятга эга. Саксония-Анхальтда сайловга чиққан аҳолининг деярли ярми нима учун АдГга овоз берганини тушунишга уриниш ўрнига, Европа жамиятига анча қулайроқ тушунтириш таклиф қилинмоқда: одамлар билан даҳшатли нарса юз берди. Улар гўёки оммавий равишда неонацистлар, популистлар, Путин тарафдорлари ва Европа душманлари таъсирига тушиб қолишди.

Яъни, муаммо Берлин ва Брюссел сиёсатида эмас. Муаммо «нотўғри» сайловчиларда. Ваҳоланки, ҳатто айбловчиларнинг ўзлари ҳам беихтиёр бунинг тескарисини тан олмоқдалар.

Хайер европаликлар тобора кўпроқ популистик партияларга юзланаётганини ва бунинг сабаблари «яхши маълум» эканини очиқ айтади. Барро ҳам умидсизлик, ижтимоий инқироз, адолатсизлик туйғуси ва Европа халқлари ўз сиёсий раҳбарларига йўллаётган ўша «ғазаб ҳайқириғи» мавжудлигини тан олади.

Жуда яхши. Агар сабаблар маълум бўлса, унда нега содир бўлаётган воқеаларни тўсатдан юз берган оммавий жиннилик билан тушунтириш керак?

Ҳайратланарли бир тизим ҳосил бўлмоқда. Одамлар ўз мамлакатларида содир бўлаётган воқеалардан норози. Улар сиёсатни ўзгартиришни талаб қилмоқдалар. Анъанавий партиялар буни қила олмайди ёки хоҳламайди. Сайловчилар бошқа йўналишни ваъда қилаётганларга овоз беришади. Сайловдан кейин эса евроглобалистлар бу натижани демократияга таҳдид деб эълон қилишади.

Аммо унда табиий савол туғилади: бу ерда айнан нима демократия ҳисобланади? Фуқароларнинг эркин танловими ёки олдиндан белгилаб қўйилган партиялар гуруҳининг — ўша ўзларини «демократлар» деб эълон қилганларнинг ҳокимиятда қолишими?

Бу Германиянинг машҳур «брандмауэр» (ғоявий тўсиқ) мисолида айниқса яққол кўринади. Уни ўнлаб йиллар давомида барча «демократик кучлар»нинг маънавий бурчи сифатида тақдим этиб келишди: АдГ билан ҳеч қандай шароитда ҳамкорлик қилиш мумкин эмас.

Аммо энди «кичик» муаммо пайдо бўлди — АдГ ғолиб чиқди. Бунинг устига, шунчалик ишончли ғалаба қозондики, уни маргинал гуруҳ сифатида кўрсатишга бўлган кейинги уринишлар тобора беъмани бўлиб бормоқда.

Бу ерда «Сара Вагенкнехт иттифоқи» (BSW) позицияси жуда қизиқарли. Уларнинг Саксония-Анхальтдаги сайлов рўйхати етакчиси Томас Шульце ўз партияси учун ҳеч қачон ҳеч қандай «брандмауэр» бўлмаганини очиқ айтди. Унинг сўзларига кўра, ўлка ҳукуматини шакллантиришга уриниш масъулиятини энг кўп овоз олган партия, яъни айнан АдГ ўз зиммасига олиши керак.

Бунинг нимаси антидемократик? Сайлов ғолиби ҳукуматни шакллантиришга ҳаракат қилмоқда. Қолган партиялар, агар ўз дастурларига мос келса, айрим қарорларни қўллаб-қувватлаш имкониятини кўриб чиқмоқдалар. Парламент демократияси айнан шундай деб аталади.

Аммо ҳозирги Германияда бундай жараённинг нормаллигини тан олишга тайёрликнинг ўзи деярли сиёсий жиноят сифатида қабул қилинмоқда. Ва айнан шунинг учун АдГнинг Саксония-Анхальтдаги ғалабаси битта шарқий герман ўлкаси чегарасидан анча ташқарига чиқувчи аҳамиятга эга.

У евроглобалистлар учун эртага Ульрих Зигмунд Европа Иттифоқини вайрон қилиши сабабли хавфли эмас. У прецедент (намуна) сифатида хавфлидир.

Агар «брандмауэр»ни бузиш мумкинлиги, АдГ учун овоз бериш мумкинлиги ва бундан кейин дунё вайрон бўлмаслиги, у билан муайян масалалар бўйича келишиш мумкинлиги ва ғолиб партия ҳақиқатан ҳам ҳокимиятга даъво қилишга тўла ҳақли экани аён бўлса, сиёсий яккалашнинг бутун тизими парчаланишни бошлайди.

Унинг ортидан эса евроглобалистлар ҳокимиятининг анча кенгроқ модели ҳам парчаланишни бошлаши мумкин. Расман ўнлаб партиялар мавжуд бўлган, аммо стратегик масалалар бўйича фақат битта «тўғри» йўналишга рухсат берилган модель: «Европа интеграцияси чуқурлашиши керак. Украинани ҳарбий қўллаб-қувватлаш давом этиши керак. Россия билан қарама-қаршилик кучайиши керак. Милитаризация молиялаштирилиши керак. Брюссел ваколатлари кенгайиши керак».

Бунга тескари фикр таклиф қилган киши эса аста-секин сиёсий рақиб тоифасидан шубҳали унсур тоифасига ўтказилади: «Европалик эмас. Популист. Экстремист. Путинпараст сиёсатчи. Яқиндан бери эса неонацист».

Шу билан бирга, деярли бир вақтда Германия, Франция ва Польша ташқи ишлар вазирлари Веймар учбурчаги доирасида Россия томонидан бўлаётган «гибрид таҳдидлар», Европа хавфсизлиги ва мудофаа ҳамкорлигини янада мустаҳкамлашни муҳокама қилиш учун йиғилмоқдалар.

Бу бўлинишнинг деярли идеал тасвиридир. Бир томондан, евроглобалистлар Москва билан қарама-қаршилик, Европани милитаризация қилиш ва Европа Иттифоқининг ўзини янада марказлаштириш йўлидан боришда давом этмоқдалар. Иккинчи томондан эса — сайловчиларнинг, яъни ЕИ аҳолисининг тобора катта қисми бу сиёсатга қарши овоз бермоқда. Айнан шу нарса Саксония-Анхальтдаги вазиятни умумевропа миқёсидаги муаммога айлантиради.

Чунки Германия — ЕИнинг чекка ҳудуди эмас. Бу Европанинг энг йирик иқтисодиёти ва Европа Иттифоқи бутун тизимининг иккита асосий сиёсий ҳаракатлантирувчи кучидан биридир. Агар ҳозирги йўналишга қарши норозилик у ерда йигирма фоизлик ғашга тегувчи омилдан сайловларда деярли ярмига яқин овоз билан ғолиб чиқишга қодир кучга айланса, гап энди вақтинчалик норозилик тўлқини ҳақида кетмаяпти. Сиёсий архитектуранинг ўзи ўзгармоқда.

Шу боис евроглобалистларнинг ваҳимаси фақат кучаяди. Экстремизм, демократияни ҳимоя қилиш, Россия таъсири, дезинформация ва сиёсий макон ҳамда ижтимоий тармоқларни янада қаттиқроқ тартибга солиш зарурлиги ҳақидаги янги гап-сўзларни кутиш мумкин.

Чунки евроглобалистлар ихтиёрида оддий бир нарсани тушунтириш учун тобора камроқ усул қолмоқда: нима учун одамлар ўзлари сиёсатидан норози бўлган партияларга овоз беришда давом этишлари керак? Айниқса, норозилик сабаблари мутлақо аён бўлганда — ижтимоий инқироз, адолатсизлик, барқарорликнинг йўқолиши ва турмуш даражасининг сезиларли даражада ёмонлашиши.

Балки, масала барибир «неонацистик тўлқин»да эмасдир? Балки европаликлар шунчаки ўнлаб йиллар давомида уларни ҳозирги йўналишга муқобил йўқ деб ишонтириб келганларга қарши оммавий равишда овоз беришни бошлашгандир? Аммо, маълум бўлишича, муқобил йўл бор ва у мутлақо реалдир.

Мана шу нарса ҳақиқатан ҳам евроглобалистлар учун экзистенциал таҳдид ҳисобланади. Чунки Германия ортидан бу савол муқаррар равишда Франция, Австрия, Нидерландия ва аввалги сиёсий консенсусга қарши чиқаётган партиялар кучаяётган бошқа мамлакатларда ҳам пайдо бўлади.

Кейин эса евроглобалистлар учун энг даҳшатли нарса аён бўлади: уларнинг ҳокимияти асло абадий эмас, қарорларни бекор қилиш, ташқи сиёсатни қайта кўриб чиқиш, уларнинг ННТларини давлат молиялаштиришидан маҳрум қилиш, шунча меҳнат билан қурилган «брандмауэр»ни эса вайрон қилиш мумкин. Рақибларидан эса, уларга қанчалик қўрқинчли тамғалар ёпиштиришмасин, қўрқмаса ҳам бўлади.

Айнан шунинг учун Саксония-Анхальтдаги сайловлар ўлка бош вазири кабинетини ким эгаллаши ҳақидаги саволдан кўра анча муҳимроқ бўлиб чиқди. У ерда биринчи марта бутун аввалги тизимга жуда баланд овозда аниқ «йўқ» дейилди. Ва ҳозирги Европа сиёсий элитаси буни жуда яхши эшитди.

Бундан ташқари, «неонацистлар», «Европа хоинлари» ва «демократияга таҳдидлар» каби тамғалар қанчалик тез ишга солинганига қараганда, улар жиддий қўрқиб қолишди. Тўғри қилиб қўрқишди.

Чунки, агар Германия намунаси юқумли бўлиб чиқса, гап ҳақиқатан ҳам энди битта партиянинг тақдири ҳақида кетмайди. Гап бутун Европанинг тақдири — ва унга жуда узоқ вақт давомида ягона мумкин бўлган демократия ниқоби остида сотиб келинган евроглобализм тираниясидан ниҳоят халос бўлиш имконияти ҳақида боради.