Ўзбекистоннинг «Яшил макон» лойиҳаси эътиборини кўчат экиш ҳажмидан дарахтларнинг яшовчанлигини таъминлашга қаратмоқда

Ўзбекистоннинг «Яшил макон» лойиҳаси эътиборини кўчат экиш ҳажмидан дарахтларнинг яшовчанлигига қаратмоқда

Ўзбекистон умуммиллий «Яшил макон» лойиҳасининг навбатдаги босқичида кўчат етиштиришни кенгайтириш, кўчатхоналар инфратузилмаси ва сув тежовчи технологияларни жорий этишга тайёргарлик кўрмоқда. Бунда асосий эътибор шунчаки етиштирилган кўчатлар сонига эмас, балки экилган дарахтларнинг сифати ва яшовчанлигига қаратилади.

24 сентябрь куни Олий Мажлис Қонунчилик палатасининг Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш масалалари қўмитаси Иқлим ўзгариши оқибатларини юмшатиш ва «яшил» иқтисодиётга ўтишни жадаллаштириш бўйича комиссия билан биргаликда кўчатхоналар, бута уруғчилиги корхоналари ва давлат ўрмон хўжалиги ташкилотлари вакиллари билан учрашув ўтказди.

Учрашувда депутатлар, Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлиги ҳамда Ўрмон хўжалиги агентлиги вакиллари, олимлар, соҳа экспертлари, тегишли ташкилотлар масъуллари ва ОАВ вакиллари иштирок этди. Музокаралар марказида кўчат экиш материалларини етиштириш, кўчатхоналарни ривожлантириш ва Ўзбекистон бўйлаб кўкаламзорлаштириш лойиҳалари натижадорлигини ошириш чора-тадбирлари турди.

Иштирокчилар бутун мамлакат бўйлаб кўкаламзорлаштириш майдонларини кенгайтиришга қаратилган «Яшил макон» лойиҳаси доирасида амалга оширилаётган ишларни кўриб чиқдилар. Муҳокамалар Президент Шавкат Мирзиёевга лойиҳани янги босқичга олиб чиқиш, маҳаллаларда экологик шароитни яхшилаш ва кўкаламзорлаштиришга янгича ёндашувларни жорий этиш бўйича яқинда тақдим этилган тақдимотдан сўнг бўлиб ўтди.

Таклиф этилаётган моделга кўра, кўкаламзорлаштириш ишларини янада илмий асосда ташкил этиш, бунда ерни тайёрлаш ва суғориш инфратузилмасини яратишдан тортиб, экилган кўчатларни камида уч йил давомида парвариш қилишгача бўлган бутун жараённи қамраб олиш кўзда тутилган.

Йиғилишда тақдим этилган рақамлар шуни кўрсатдики, Ўрмон хўжалиги агентлиги томонидан 2025 йилда 1 501 тонна дарахт ва бута уруғлари йиғилиб, 127,8 миллион дона кўчат ва ниҳоллар етиштирилди. Бунга ёпиқ илдиз тизимига эга бўлган 1 миллион дона йирик ҳажмли кўчатлар ҳам киради.

Ҳозирги вақтда Ўрмон хўжалиги агентлиги тизимида 1 508 гектар майдонни эгаллаган 80 та кўчатхона мавжуд. Бундан ташқари, «фан-лойиҳа-амалиёт» модели асосида 31,8 гектар майдонда замонавий кўчатхоналар ташкил этилди. 2026 йилга мўлжалланган режаларда умумий майдони 1 017 гектар бўлган кўчатхона ва кўчат етиштириш объектларини ташкил этиш кўзда тутилган. Ишлаб чиқариш мақсадларига 101,6 миллион дона кўчат ва ниҳоллар етиштириш ҳамда 937 тонна уруғ тайёрлаш киради.

Депутатларнинг таъкидлашича, соҳа самарадорлигига нафақат маҳсулот ҳажми, балки кўчатларнинг сифати, уларнинг маҳаллий иқлим ва экологик шароитларга мослиги ҳамда доимий жойларга экилганидан кейин яшовчанлигига қараб баҳо берилиши керак. Йиғилишда, шунингдек, экилган дарахтларни экишдан кейинги дастлабки икки-уч йил давомида назорат қилиш ва парваришлаш зарурлиги таъкидланди. Иштирокчилар ушбу даврни кўкаламзорлаштириш лойиҳалари натижаларини таъминлашнинг асосий қисми деб атадилар.

Давлат ўрмон хўжалиги корхоналари ва кўчат ҳамда бута уруғларини етиштиришга ихтисослашган хўжаликлар вакиллари интенсив етиштириш тизимларига ўтишни таклиф қилдилар. Уларнинг таклифлари қаторига кўчатхоналарни автоматлаштирилган томчилатиб суғориш, фертигация тизимлари, тупроқ намлиги датчиклари ва соя берувчи инфратузилма, шунингдек, бошқа ресурс тежовчи технологиялар билан жиҳозлаш кирди.

Депутат Гулчеҳра Жўраеванинг таъкидлашича, ушбу технологиялар сув, меҳнат ва ер ресурсларидан фойдаланишни яхшилаш билан бирга, стандартлаштирилган экиш материалларини ишлаб чиқаришни қўллаб-қувватлаши мумкин. Олимлар ва соҳа мутахассислари, шунингдек, ҳар бир кўчатхонада оналик ва уруғчилик плантацияларини ташкил этишни тавсия қилдилар. Улар маҳаллий шароитга мослашган, келиб чиқиши текширилган уруғлардан фойдаланишни, фитосанитария назоратини кучайтиришни ва янги навларни фақат илмий синовлардан ўтказгандан сўнг оммавий ишлаб чиқаришга жорий этишни таклиф қилдилар.

Сув ресурсларини бошқариш яна бир муҳим мавзу бўлди. Иштирокчилар суғориш учун ёмғир суви ва мавсумий оқин сувларни йиғиш ва улардан фойдаланиш, шунингдек, сув сарфини камайтиришга қаратилган мульчалаш ва бошқа чора-тадбирларга эътибор қаратдилар. Тавсиялар қаторига экиш материалларини танлашда тупроқ шароити ва шўрланиш даражасини ҳисобга олиш, зараркунандаларга қарши курашнинг биологик усулларидан фойдаланиш ҳамда маҳаллий экологик шароитга мос келадиган дарахт ва бута турларини танлаш ҳам кирди.

Йиғилиш якунида депутатлар асосан миқдор кўрсаткичларига йўналтирилган тизимдан сифат ва натижадорликка асосланган тизимга ўтишга чақирдилар. Муҳокама давомида белгиланган устувор йўналишлар қаторига замонавий интенсив кўчатхоналарни кенгайтириш, сув тежовчи ва рақамли технологияларни жорий этиш ҳамда маҳаллий шароитга мослашган кўчатлар етиштиришни кўпайтириш кирди.

Депутатлар, шунингдек, соҳага ажратилаётган бюджет ва бошқа ресурслар устидан мунтазам парламент назоратини ўрнатишга чақирдилар. Йиғилишда тақдим этилган таклифлар асосида иштирокчилар мавжуд механизмларни такомиллаштириш, масъул идоралар фаолияти самарадорлигини ошириш ва зарур ҳолларда соҳага оид қонунчилик таклифларини ишлаб чиқиш зарурлиги тўғрисида келишиб олдилар.