Ўзбекистоннинг Хитой, Россия, АҚШ ва Жанубий Корея билан қандай умумий жиҳатлари бор ва уларнинг муносабатлари қандай ривожланади? Газетанинг хорижий элчилар учун блиц-релизида

О'збекистонни Хитой, Россия, АҚШ ва Жанубий Корея билан нима бирлаштиради ва уларнинг муносабатлари қандай ривожланади — Газетанинг хорижий элчилар билан блиц интервюларида.

**Хитой ва О'збекистон: Модернизациянинг умумий ё'ллари**

Коммунистик партия раҳбарлигида Хитой бешта асосий жиҳат билан тавсифланган модернизация орқали миллий тикланиш дастурини фаол равишда амалга оширмоқда: ко'п сонли аҳоли, умумий фаровонлик, моддий ва ма'навий соҳаларнинг уйг'ун ривожланиши, инсон ва табиатнинг биргаликда яшаши ва тинч ривожланиш. Бу са'й-ҳаракатлар Хитойнинг глобал э'тирофига сазовор бо'лди.

Шу билан бирга, О'збекистон "О'збекистон 2030" стратегиясига асосланган "Янги О'збекистон"ни жадал ривожлантирмоқда. Мамлакат иқтисодиётни ҳар томонлама ривожлантирмоқда, ҳуқуқий ислоҳотларни амалга оширмоқда, фуқароларнинг фаровонлигини оширмоқда, атроф-муҳитга г'амхо'рлик қилмоқда ва очиқликни кенгайтирмоқда. Бунинг эвазига О'збекистон тез иқтисодий о'сишни намойиш этмоқда, турмуш даражасини яхшиламоқда ва халқаро майдондаги мавқеини мустаҳкамламоқда, Марказий Осиёдаги энг динамик давлатлардан бирига айланмоқда.

Хитой ва О'збекистон ривожланиш ва миллий тикланишнинг муҳим босқичида бо'либ, модернизация ё'лида о'хшаш қарашларга эга. Бу йил Ўзбекистон мустақиллигининг 35 йиллигини нишонламоқда. Ўзбек мақолида айтилганидек, "Муносиб инсон билан мулоқот қилиш орзуни рўёбга чиқаришга ёрдам беради". Хитой Ўзбекистон билан ҳамкорликни чуқурлаштиришга, икки мамлакатнинг ривожланиш стратегияларини синхронлаштиришга ва ўзаро манфаатли модернизацияга эришиш учун савдо, инвестиция, рақамли технологиялар, таълим ва гуманитар алмашинувлар соҳасидаги ҳамкорликни кенгайтиришга тайёр.

**Россия ва Ўзбекистон: Тарихий алоқалар ва стратегик шериклик**

ХХ аср тарихи Россия ва Ўзбекистон ўртасидаги қувонч ва қийинчиликларни бирга бошдан кечирган қардошлик ва дўстона муносабатларнинг мустаҳкамлигини яққол тасдиқлайди.

Улуғ Ватан уруши даврида икки мамлакат қаҳрамонлари фронтда елкама-елка жанг қилишди ва фронт ўзаро қўллаб-қувватлаш ва инсоний бирдамлик рамзига айланди. Ўзбекистон эвакуация қилинган корхоналар, маданий ва илмий муассасалар ва минглаб одамларни, жумладан, болаларни қабул қилди, уларнинг кўплари учун бу ер иккинчи уйга айланди.

Умумий тарихимизнинг энг абадий мероси бизнинг узлуксиз маданий ва инсоний мулоқотимиздир. Рус ва ўзбек адабиёти, мусиқаси, театри, киноси, таълими ва фани ўнлаб йиллар давомида бир-бирини бойитиб, ўзаро таъсир ўтказиш учун ноёб макон яратди.

Россия ва Ўзбекистон ўртасидаги замонавий муносабатлар нафақат сиёсий ва иқтисодий манфаатларга, балки чуқур тарихий асосга ҳам асосланган: умумий саёҳат хотираси, кучли гуманитар алоқалар ва кўп жиҳатдан умумий қадриятлар ва қарашлар.

**Қўшма Штатлар ва Ўзбекистон: Ривожланиш ва очиқликдаги ўхшашликлар**

Президент Шавкат Мирзиёевнинг "Янги Ўзбекистон"ни тинчлик ва фаровонлик сари олиб бориш ҳақидаги ҳозирги тасаввури билан 19-аср охири ва 20-аср бошларидаги "Америка асрининг тонги" ўртасида ўхшашликлар мавжуд. Бу даврда Қўшма Штатлар изоляционизмдан воз кечди, дунё билан фаол мулоқот қилди, қўшнилари билан алоқаларни мустаҳкамлади, савдони ривожлантирди ва қашшоқликни камайтириш ва иқтисодий имкониятлар яратиш учун монополияларни йўқ қилишни ўз ичига олган ички иқтисодий ислоҳотларни амалга оширди.

**Жанубий Корея ва Ўзбекистон: Қадимги алоқалар ва замонавий алмашинувлар**

ХВ асрда ҳукмронлик қилган Жосеон сулоласининг Буюк қироли Сежонг ва Темурийлар империясининг Улуғбеки муҳим ўхшашликларга эга: уларнинг ҳукмронлиги даврида иккала мамлакат ҳам маданий ва илмий гуллаб-яшнашнинг олтин даврини бошдан кечирди.

Иккала ҳукмдор ҳам о'з давлатларининг ривожланишининг асоси сифатида илм-фан, фан ва технологияни ко'ришган. Қирол Сежонг илмий тадқиқотларни раг'батлантирган, астрономияни қо'ллаб-қувватлаган ва корейс ёзуви бо'лган Ҳангулни яратган. Тахминан шу даврда Улуг'бек мадраса ва расадхонага асос солган ва астрономия ва математика соҳасида улкан ютуқларга эришган, бу эса Темурийлар империясининг интеллектуал ва маданий гуллаб-яшнашига ҳисса қо'шган.

Шуни та'кидлаш керакки, Қирол Сежонг даврида яратилган "Чилжеонгсан Ваепьеонг" тақвим рисоласи Темурийлар империясини о'з ичига олган Ислом дунёсининг астрономик ва календрик тизимлари та'сирида бо'лган. Бу Корея Республикаси ва О'збекистон о'ртасидаги узоқ тарихга эга алмашинувлардан далолат беради.

**Ҳамкорликнинг умумий хусусиятлари ва истиқболлари**

**Хитой ва О'збекистон: Давлат бошқарувига умумий ёндашувлар**

Хитой ва О'збекистонни ко'плаб омиллар бог'лайди, улар орасида давлат бошқарувига умумий ёндашув энг ёрқинларидан биридир.

Иккала мамлакат ҳам о'з миллий шароитларига мос келадиган мустақил ривожланиш ё'лларини изламоқда ва асосий манфаатларига та'сир қилувчи масалаларда бир-бирини қат'ий қо'ллаб-қувватламоқда. Улар ривожланишга инсонга ё'налтирилган ёндашувга амал қилишади, фаровонликни ошириш ва фуқароларнинг қониқишини ислоҳотларнинг асосий мезонлари сифатида ко'риб чиқадилар. Мамлакатлар қашшоқликни камайтириш, иш о'ринларини яратиш ва ижтимоий ҳимоя тизимларини ривожлантиришни фаол равишда қо'ллаб-қувватлайдилар, миллий ривожланиш натижалари аҳолига реал фойда келтиришини та'минлашга интиладилар.

Масалан, Хитой 2020-йилга келиб саккиз йил ичида мутлақ қашшоқликни ё'қ қилди, о'з тажрибаси ва ечимларини ишлаб чиқди. О'збекистон қашшоқликни камайтириш дастурларида Хитой тажрибасидан фаол фойдаланмоқда ва 2025-йилга келиб мамлакатда қашшоқлик даражаси 5,8% гача пасайди.

Икки мамлакатнинг глобал масалалар бо'йича позициялари ва қарашлари асосан бир-бирига мос келади. Президент Шавкат Мирзиёев халқаро форумларда Хитой Президенти Си Сзинпиннинг то'ртта глобал ташаббуси: Глобал ривожланиш ташаббуси, Глобал хавфсизлик ташаббуси, Глобал сивилизация ташаббуси ва Глобал бошқарув ташаббуси билан о'хшаш мақсадларга эга бо'лган бир қатор муҳим ташаббусларни илгари сурди. О'збекистон икки мамлакат о'ртасидаги муносабатларни белгиловчи муҳим ҳужжатларда акс эттирилган инсоният учун умумий келажакка эга ҳамжамият консепсиясини фаол қо'ллаб-қувватлайди.

Хитой ва Ўзбекистоннинг бошқарувга ёндашувларининг чуқур яқинлашиши икки томонлама муносабатларни ривожлантириш учун янада кенгроқ истиқболларни очади ва барча соҳаларда амалий ҳамкорлик учун ўзаро ишончнинг мустаҳкам пойдеворини яратади. Хитой Ўзбекистон билан биргаликда умумий концептуал тамойилларни аниқ ҳаракатларга айлантириш, умумий тақдирга эга Хитой-Ўзбекистон ҳамжамиятини қуришни чуқурлаштириш ва амалий мазмун бериш учун ишлашга тайёр, шунда ҳамкорлик самаралари икки мамлакат халқларига янада кўпроқ фойда келтиради, уларнинг ривожланиши ва тикланишига барқарор туртки беради.

**Россия ва Ўзбекистон: Ҳар томонлама стратегик шериклик**

Бугунги кунда Россия-Ўзбекистон муносабатлари ҳар куни аниқ мазмун билан тўлдириладиган ҳар томонлама стратегик шерикликни ифодалайди. 2025-йил охирига келиб, мамлакатлар ўртасидаги савдо айланмаси 13 миллиард доллардан ошди ва 2030-йилга келиб 30 миллиард долларга етиши режалаштирилган.

Бу рақамлар реал ишлаб чиқариш ва инвестицияларни акс эттиради: Ўзбекистонда Россия капитали иштирокидаги 3200 дан ортиқ корхона фаолият юритади ва қўшма лойиҳаларнинг умумий портфели 44 миллиард долларга яқинлашмоқда.

Энг кенг ко'ламли мисоллардан бири Жиззах вилоятида "Росатом" давлат корпорацияси томонидан интеграциялашган атом электр стансиясининг қурилишидир: 2026-йил июн ойида икки мамлакат раҳбарлари унинг биринчи энергия блоки учун биринчи бетон қуйишни бошладилар.

Саноат ҳамкорлиги ривожланмоқда — энергетика ва кимё саноатидан тортиб фармацевтика, логистика ва машинасозликгача; Чирчиқ ва Жиззах саноат парклари муҳим рол о'йнайди. Шу билан бирга, транспорт алоқалари мустаҳкамланмоқда, ҳаво қатнови кенгаймоқда, савдо ё'ллари ва логистика лойиҳалари ривожланмоқда. Минтақалараро мулоқот динамик.

Бироқ, бугунги ҳамкорлик фақат иқтисодиёт билан чекланиб қолмайди: у та'лим, фан, маданият ва инсоний алоқаларни ҳам о'з ичига олади. Республикада Россия университетларининг 15 та филиали фаолият юритмоқда, улар халқаро муносабатлардан тиббиётгача турли соҳаларда юқори даражадаги мутахассисларни тайёрламоқда. Ҳар йили юзлаб ёш о'збекистонликлар Россия ҳукумати квотаси бо'йича олий ма'лумот олиш учун Россияга келишади. Маданиятлараро лойиҳалар мунтазам равишда о'тказилади ва у ерда таниқли сан'аткорлар чиқиш қилишади.

Бугунги кунда Россия ва О'збекистон стратегик шериклар, о'заро ишонч ва умумий манфаатларнинг муҳим манбаига эга мамлакатлардир. Улар бу салоҳиятни янги қо'шма лойиҳалар, иш о'ринлари, технологиялар ва о'з халқларининг ривожланиши учун имкониятларга айлантириш муаммосига дуч келмоқдалар.

**АҚШ ва О'збекистон: Очиқлик ва одамлар о'ртасидаги алоқалар**

Бугунги кунда АҚШ ва О'збекистон о'ртасидаги муносабатлар ҳукуматлараро алоқалардан ташқарига чиқадиган ишонч ва чинакам очиқлик билан ажралиб туради. О'н йил олдин ҳамкорлик тор доирада бо'лган ва асосан минтақавий хавфсизликка қаратилган эди. Бугунги кунда у деярли барча соҳаларни қамраб олади: хавфсизлик, савдо, энергетика, қишлоқ хо'жалиги ва технология. Президентлар Трамп ва Мирзиёев о'ртасидаги 2025-йил ноябр ойида бо'либ о'тган учрашувдан со'нг, мамлакатлар миллиардлаб долларлик янги ҳамкорлик лойиҳаларини э'лон қилишди. Бунга О'збекистоннинг 22 та Боеинг Дреамлинер самолётини сотиб олиши, муҳим минераллар ва ноёб ер металлари лойиҳалари, қишлоқ хо'жалиги ва бошқа маҳсулотлар савдосини кенгайтириш киради.

Айниқса, бу очиқлик оддий одамларга қандай етиб бораётгани та'сирли. О'збекистоннинг АҚШ фуқаролари учун визасиз режимни жорий қилиши шуни англатадики, оила а'золари ва до'стларини зиёрат қилишни истаган ёки шунчаки минтақага қизиққан америкаликлар энди О'збекистоннинг меҳмондо'стлиги ва тарихини бевосита ко'риш учун виза олишлари шарт эмас.

Бу шахсий тажрибадан далолат беради: О'збекистонга ташриф буюрган болалар ва до'стлар Самарқанд, Бухоро ва Тошкент каби жойларга ошиқ бо'лишган. Бу одамларга ё'налтирилган дипломатия ва бугунги кунда мамлакатларни бир-бирига бог'лайдиган нарса айнан шу.

**Жанубий Корея ва О'збекистон: Одамлар о'ртасидаги мустаҳкам алоқалар**

Бугунги кунда одамлар о'ртасидаги алмашинувлар Корея Республикаси ва О'збекистон о'ртасидаги энг кучли алоқалардан биридир. О'тган йили О'збекистонга ташриф буюрган кореялик сайёҳлар сони 46 300 га етди ва бу ко'рсаткич СОВИД-19 пандемиясидан бери барқарор равишда о'сиб бормоқда.

Бундан ташқари, о'тган йилги ма'лумотларга ко'ра, Корея Республикасида о'збекистонлик 15 786 талаба таҳсил олаётган эди, бу мамлакатдаги халқаро талабалар умумий сонининг учдан бир қисмини ташкил этади. Бундай фаол алмашинувлар мамлакатлар о'ртасида чуқурроқ о'заро тушуниш ва ишончни мустаҳкамлайди ва икки томонлама муносабатларнинг барқарор ривожланиши учун мустаҳкам пойдевор яратади.

**Муносабатлар асослари:**

**Хитой ва О'збекистон:**

* Стратегик о'заро ишонч.

* О'заро фойда.

* Халқлар о'ртасидаги о'заро тушуниш. Ушбу учта устун янги даврда Хитой-О'збекистон о'ртасидаги ҳар томонлама стратегик шерикликнинг барқарор ва узоқ муддатли ривожланишини та'минлайди.

**Россия ва О'збекистон:**

* Биродарлик, о'заро ишонч ва ҳурмат.

* Бир-бирининг манфаатларини ҳисобга олиш.

* Халқларимиз фаровонлиги учун натижаларга э'тибор қаратиш.

**АҚШ ва О'збекистон:**

* Очиқлик.

* Шериклик.

* Одамлар о'ртасидаги алоқалар.

**Жанубий Корея ва О'збекистон:**

* Умумий ё'л.

* Ишонч.

* Шериклик.