Ўзбекистоннинг умумий ташқи қарзи бир йилда 16,5 фоизга ошиб, 84,1 миллиард долларга етди
Ўзбекистоннинг умумий ташқи қарзи 1 июль ҳолатига кўра 84,1 млрд долларга етди — бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан деярли 12 млрд долларга ёки 16,5 фоизга кўпдир. Давлат қарзи 41,7 млрд долларгача, корпоратив қарз эса 42,4 млрд долларгача ўсди. Бироқ ЯИМ ўсиши ва сўмнинг мустаҳкамланиши қарзнинг иқтисодиёт ҳажмига нисбати камайишига хизмат қилди.
Ўзбекистоннинг жами ташқи қарзи бир йилда 16,5 фоизга ошиб, 84,1 млрд долларга етди
2026 йил 1 июль ҳолатига кўра, Ўзбекистоннинг жами ташқи қарзи 84,1 млрд долларни ташкил этди, бу бир йил олдингига нисбатан 11,9 млрд долларга ёки 16,5 фоизга кўпдир, дейилади Марказий банк шарҳида. Бир йил аввал ушбу кўрсаткич 72,2 млрд доллар даражасида эди.
Ўсишга асосий ҳисса 2025 йилнинг иккинчи ярмига тўғри келди. Жорий йил бошидан буён ташқи қарз 1 январдаги 82,2 млрд доллардан тақрибан 1,9 млрд долларга ёки 2,3 фоизга кўпайди.
Давлат ташқи қарзи бир йил ичида 36,8 млрд доллардан 41,7 млрд долларга, яъни 13,3 фоизга ошди. Корпоратив ташқи қарз эса 35,4 млрд доллардан 42,4 млрд долларга ёки 19,8 фоизга кўтарилди. Йил бошидан буён ўсиш мос равишда тахминан 1,2 млрд ва 700 млн долларни ташкил этди.
Марказий банк тушунтиришича, корпоратив ташқи қарз хусусий сектор, жумладан, корхоналар ва банклар томонидан давлат кафолатисиз жалб қилинган қарзларни ўз ичига олади. Давлат улар бўйича мажбуриятлар узмайди, тўловлар эса қарз олувчиларнинг ўз маблағлари ҳисобидан амалга оширилади.
Давлат ташқи қарзини ҳисоблашда ҳисобланган, лекин ҳали тўланмаган фоизлар ҳисобга олинади, суверен халқаро облигациялар қиймати эса ҳисобот санасидаги бозор нархи бўйича қайта ҳисобланади.
Иқтисодчи Миркомил Холбоев қарзнинг номинал қийматда ўсиши унинг иқтисодиёт ҳажмига нисбатан улуши камайиши билан кечаётганига эътибор қаратади.
Унинг ҳисоб-китобларига кўра, иккинчи чорак якунлари бўйича жами ташқи қарзнинг иқтисодиётга нисбати 48,5 фоизни ташкил этиб, биринчи чоракка нисбатан 4,4 фоиз бандга камайган.
Ушбу кўрсаткич 2025 йилнинг тўртинчи чорагида энг юқори даражага — 55,9 фоизга етган эди. Шундан сўнг у кетма-кет иккинчи чоракда пасаймоқда ва июнь ойи охирига келиб жами 7,4 фоиз бандга камайди.
Холбоев бундай динамикани доллар ҳисобидаги иқтисодиётнинг ташқи қарздан кўра тезроқ ўсаётгани билан изоҳлайди. Биринчи ярим йиллик якунларига кўра, иқтисодиётнинг реал ўсиши бир йил олдинги 7,2 фоизга нисбатан 8,5 фоизгача тезлашди.
Сўмнинг мустаҳкамланиши қўшимча омил бўлди. Иқтисодчининг ҳисоб-китобларига кўра, 2026 йилнинг иккинчи чорагида иқтисодиётни долларга қайта ҳисоблаш учун ишлатилган ўртача курс бир йил олдингига нисбатан тахминан 5 фоизга кучлироқ бўлган. Бу, ўз навбатида, иқтисодиёт ҳажмининг доллардаги баҳосини оширади.
Ҳисоб-китоб учун Холбоев охирги тўрт чоракдаги иқтисодиёт ҳажми ва тегишли даврдаги ўртача айирбошлаш курсидан фойдаланган.
Унинг баҳолашича, агар иқтисодий ўсиш ва қарз олишнинг ҳозирги суръатлари сақланиб қолса ва ўртача курс сезиларли даражада ўзгармаса, 2027 йилнинг иккинчи чораги охирига келиб жами ташқи қарзнинг иқтисодиётга нисбати тахминан 45 фоизгача пасайиши мумкин.
«Номинал қарзнинг анча тез ўсишига қарамай, ҳозир мамлакат даромадлари қарздан кўра тезроқ ўсмоқда. Натижада қарз юки камаймоқда», — деб таъкидлади иқтисодчи.
Марказий банк ўз шарҳида Халқаро валюта жамғармасининг баҳосини ҳам келтириб ўтган бўлиб, унга кўра Ўзбекистоннинг қарз юки паст даражада қолмоқда, ташқи қарзнинг салмоқли қисми эса имтиёзли шартларда жалб қилинган.