Ўзбекистонда дронлардан фуқаролик мақсадларида фойдаланишни кенгайтириш режалаштирилмоқда
Ўзбекистонда қишлоқ хўжалиги, саноат ва транспортда дронлардан фойдаланишни кенгайтириш режалаштирилмоқда. Бунинг учун қонунчилик қайта кўриб чиқилади, дронларни ҳисобга олишнинг ягона тизими яратилади ва парвоз зоналари белгиланади. Ҳозирда мамлакатда дронлардан фойдаланиш чекланган.
Ўзбекистонда дронлардан фуқаролик соҳасида фойдаланишни кенгайтириш ният қилинмоқда
4 ноябрь куни президент Шавкат Мирзиёев фуқаролик мақсадларида пилотсиз учиш аппаратлари тизимларидан фойдаланишни кенгайтириш ва ушбу соҳани тартибга солишни такомиллаштириш бўйича таклифлар билан танишди.
Тақдимотда таъкидланганидек, дронлардан экинларни мониторинг қилиш, қишлоқ хўжалиги ерларига ишлов бериш ва ҳосилдорликни баҳолашда фойдаланиш мумкин. Саноатда уларни ишлаб чиқариш жараёнлари ва инфратузилма ҳолатини назорат қилиш учун, шаҳарларда эса транспорт оқимларини кузатиш ва йўл ҳаракатини ташкил этиш учун қўллаш таклиф этилмоқда.
Тақдим этилган баҳолашларга кўра, дунёда пилотсиз аппаратлар бозори ҳар йили 10−15 фоизга ортмоқда. Ўзбекистонда улардан фойдаланишни кенгайтириш ишлаб чиқариш харажатларини камайтириш, ресурслардан янада самарали фойдаланиш ва янги иш ўринларини яратиш имконини бериши кутилмоқда.
Тақдимотда шунингдек, дронлардан фойдаланиш қоидаларини такомиллаштириш бўйича таклифлар ҳам кўриб чиқилди. Хусусан, қуйидагилар назарда тутилмоқда:
Маҳаллий пилотсиз аппаратлар ишлаб чиқаришни ривожлантириш ҳамда бу соҳада тадбиркорлар ва инвесторлар учун шароитлар яратишга алоҳида урғу берилди.
Янги ўқув йилидан бошлаб Транспорт университетида пилотсиз авиация тизимлари бўйича мутахассислар тайёрлашни бошлаш режалаштирилмоқда. Ўқишни амалиёт билан биргаликда олиб бориш мўлжалланмоқда.
Тақдимот якунлари бўйича президент хорижий тажрибани ҳисобга олган ҳолда қонунчиликни ўзгартириш, иқтисодиётда дронларни қўллашни кенгайтириш ва Ўзбекистонда уларни ишлаб чиқаришни қўллаб-қувватлаш бўйича таклифлар тайёрлашни топширди.
Қоидаларни ўзгартиришнинг аниқ муддатлари, учишга рухсат берилган ҳудудлар рўйхати ва пилотсиз аппаратлардан хусусий шахслар фойдаланиши шартлари ҳозирча очиқланмаган.
Эслатиб ўтамиз, 2015 йилдан бери Ўзбекистонда пилотсиз аппаратларни олиб кириш, сотиш ва фойдаланишга чекловлар амал қилмоқда. Ҳукуматнинг 2022 йил ноябрдаги қарорига кўра, компаниялар дронларни харид қилиш ва улардан фойдаланиш учун Вазирлар Маҳкамасининг алоҳида рухсатномасини олишлари, шундан сўнг рўйхатдан ўтиш ва учишларни келишиш тартиб-таомилларидан ўтишлари керак. Алоҳида давлат ташкилотлари ва бошқа рухсат берилган ҳолатлар учун мустаснолар назарда тутилган.
2024 йил март ойида президент пилотсиз аппаратларнинг ноқонуний айланмаси ва фойдаланилиши учун жавобгарликни юмшатувчи қонунни имзолади. Биринчи марта содир этилган ҳуқуқбузарлик учун жиноий жазо ўрнига қурилмани мусодара қилган ҳолда БҲМнинг 10−20 баравари миқдорида маъмурий жарима жорий этилди. Маъмурий жазо қўлланилганидан кейин қайта содир этилган ҳуқуқбузарлик уч йилгача озодликдан маҳрум қилишгача бўлган жиноий жавобгарликка сабаб бўлиши мумкин.
2026 йил февраль ойида давлат дастури доирасида фуқаролик пилотсиз аппаратларидан фойдаланиш қоидаларини юмшатиш назарда тутилган эди. Хусусан, ҳаво ҳудудини «яшил», «сариқ» ва «қизил» ҳудудларга бўлиш, учишларнинг рақамли мониторинги тизимини яратиш ва дрон операторларини тайёрлашга қўйиладиган талабларни белгилаш таклиф қилинган эди. Ҳужжатнинг тегишли лойиҳасини июнь ойигача ишлаб чиқиш топширилган эди.