Ўзбекистонда асосий ставка 2029 йилгача 10 фоиздан пастга тушиши мумкин — Марказий банк
Ўзбекистон Марказий банки инфляция барқарор секинлашган тақдирда 2029 йилгача асосий ставканинг бир хонали даражагача пасайтирилишига йўл қўяди. Назорат органи бошқарувининг охирги йиғилишида ставкани 14% дан 13,5% гача пасайтириш имконияти ҳам муҳокама қилинган, бироқ кўпчилик уни сақлаб қолишни қўллаб-қувватлаган.
Ўзбекистонда асосий ставка 2029 йилга келиб 10% дан пасайиши мумкин — Марказий банк
Ўзбекистон Марказий банки 2027−2029 йиллар оралиғида асосий ставканинг босқичма-босқич 10% дан пастга туширилишини истисно этмайди. Бу ҳақда 4 ноябрь куни асосий ставка бўйича қарор ва яқин уч йилга мўлжалланган пул-кредит сиёсатининг асосий йўналишларига бағишланган матбуот анжуманида регулятор раиси ўринбосари Нодирбек Ачилов маълум қилди.
Унинг сўзларига кўра, ставканинг бир хонали даражасига ўтиш инфляциянинг мақсадли 5% гача барқарор секинлашиши ва аҳоли ҳамда бизнесда инфляцион кутилмаларнинг янада пасайиши шароитида мумкин бўлади.
«Агар инфляция мақсадли даражагача пасайгани ва инфляцион кутилмалар пасайишда давом этаётгани ҳақида якуний хулосага келсак, пул-кредит сиёсатининг асосий йўналишлари амал қилиш уфқида асосий ставкани бир хонали даражагача пасайтириш имконияти пайдо бўлиши мумкин», — деди Нодирбек Ачилов.
МБ раиси ўринбосари гап ставкани пасайтиришнинг олдиндан белгиланган жадвали ҳақида кетмаётганини таъкидлади. Пул-кредит сиёсатини юмшатиш тўғрисидаги қарорлар инфляциянинг ҳақиқий динамикаси, инфляцион кутилмалар ва иқтисодий хавф-хатарларни баҳолашдан келиб чиққан ҳолда қабул қилинади.
Марказий банкнинг базавий сценарийсига кўра, 2027 йилнинг иккинчи ярмида инфляция 5% лик мақсадли даражага яқинлашиши, 2028—2029 йилларда эса ушбу қиймат атрофида мустаҳкамланиши керак. Сентябрь ойида 5,5% ни ташкил этган базавий инфляция 2027 йилда 4−5% гача пасайиши, кейинги йилларда эса тахминан 4% атрофида бўлиши кутилмоқда.
Инфляция барқарорлашгани сари регулятор, шунингдек, қатағон пул-кредит шароитларидан нейтрал шароитларга босқичма-босқич ўтишга йўл қўяди. МБнинг дастлабки ҳисоб-китоблари реал фоиз ставкасининг 4−5% даражасида шаклланишини назарда тутади.
Шу билан бирга, Ачилов ижобий реал фоиз ставкаларини сақлаб қалиш зарурлигини таъкидлади: улар сумдаги жамғармалар жозибадорлигини қўллаб-қувватлайди ва истеъмол талабининг ҳаддан ташқари ўсишини жиловлашга ёрдам беради.
Матбуот анжуманида Нодирбек Ачилов, шунингдек, 4 ноябрь куни бўлиб ўтган бошқарув йиғилишида асосий ставка бўйича қарорнинг иккита варианти кўриб чиқилганини маълум қилди: уни 14% даражасида қолдириш ёки 13,5% гача пасайтириш.
«Бугун бошқарув йиғилишида иккита сценарий кўриб чиқилди. Биринчиси — асосий ставкани ўзгаришсиз 14% даражасида сақлаб қалиш, иккинчиси — уни 13,5% гача пасайтириш», — деди МБ раиси ўринбосари.
Унинг сўзларига кўра, инфляцион кутилмаларнинг пасайиши ва базавий инфляциянинг барқарорлашуви иккинчи вариант фойдасига муҳим далиллар бўлди.
Сентябрь ойида аҳолининг кейинги 12 ой учун инфляцион кутилмалари 8,7% гача, тадбиркорларники — 9,2% гача пасаяди. Базавий инфляция 5,5% даражасида қолди.
МБ раҳбари ўринбосари, шунингдек, миллий валюта динамикасидаги ижобий тенденциялар ва пул-кредит сиёсатини юмшатиш имкониятини кўриб чиқишга имкон берадиган бошқа макроиқтисодий омилларни кўрсатиб ўтди.
Бироқ, унинг сўзларига кўра, ставкани пасайтириш масаласи қўшимча муҳокамани талаб қилади. Якунда бошқарув аъзоларининг кўпчилиги ставкани амалдаги даражада сақлаб қалишни қўллаб-қувватлади.
«Асосий ставкани 14% даражасида сақлаб қалиш масаласи бошқарув аъзоларининг кўпроқ овозини олди», — деди Ачилов.
Инфляцион кутилмалар секинлашганига қарамай, МБ юқори ички талаб ва сақланиб қолаётган ташқи инфляцион хавф-хатарлар туфайли қатағон пул-кредит сиёсатини давом эттиришни зарур деб ҳисоблайди.
Сентябрь ойида йиллик инфляция августдаги 6,2% дан кейин 6,4% гача тезлашди. Бунга айрим озиқ-овқат маҳсулотлари, ёнилғи ва хизматлар нархининг ошиши таъсир кўрсатди. Хизматлар секторидаги инфляция 7% га етди.
Регулятор, шунингдек, жаҳонда озиқ-овқат ва энергия ресурслари нархларининг ўзгариши билан боғлиқ хавф-хатарларни ҳамда тартибга солинадиган нархлар ошишининг иккиламчи таъсирларини ҳисобга олмоқда.
2027−2029 йилларга мўлжалланган пул-кредит сиёсатини такомиллаштириш доирасида Марказий банк асосий ставкадан плюс-минус 2 фоиз бандни ташкил этувчи амалдаги фоиз коридорини ҳам қайта кўриб чиқмоқчи. Ҳозирги 14% лик ставкада бу 12% дан 16% гача бўлган диапазонга тўғри келади.
Ачиловнинг сўзларига кўра, асосий ставкани пасайтиришга ўтилган тақдирда, амалдаги коридор ҳаддан ташқари кенг бўлиб қолиши мумкин. шу сабабли регулятор пул-кредит сиёсатини юмшатиш билан бир вақтда уни босқичма-босқич тортиштириш имкониятини кўриб чиқмоқда.
МБ операцион механизмларни такомиллаштириш асосий ставкадаги ўзгаришларни пул ва молия бозорларининг фоиз ставкаларига самаралироқ ўтказиш имконини беради, деб ҳисоблайди.
Эслатиб ўтамиз, Ўзбекистонда асосий ставка Марказий банк уни 13,5% дан оширган 2025 йил мартидан буён 14% даражасида бўлиб турибди. Кейинги йиғилишларда регулятор инфляцион босимни жиловлаш ва 5% лик мақсадли инфляция даражасига эришиш зарурлигини кўрсатиб, ставкани ўзгаришсиз сақлаб қолди.