Ўзбекистон пенсия тизимини ислоҳ қилишга чет элликлар ёрдам беради
2027 йилдан Ўзбекистонда пенсия тизимининг кенг кўламли ислоҳотини бошлаш режалаштирилмоқда. Бюджетдан ташқари Пенсия жамғармаси ҳузурида халқаро консультантлар иштирокида лойиҳа офиси ташкил этилади, улар жамғариб бориладиган пенсияларни ривожлантириш ва тизимнинг молиявий барқарорлиги механизмларини ишлаб чиқиш билан шуғулланади. Бу Иқтисодиёт ва молия вазирлиги томонидан тайёрланган Президент фармони лойиҳасида кўзда тутилган. Асосий ўзгаришлардан бири — жамғариб бориладиган пенсия тизимини «Халқ банки»дан […] узатишдир.
Хорижлик мутахассислар Ўзбекистон пенсия тизимини ислоҳ қилишга ёрдам беради
2027 йилдан бошлаб Ўзбекистонда пенсия тизимини кенг кўламли янгилашга киришиш режалаштирилмоқда. Бюджетдан ташқари Пенсия жамғармаси ҳузурида халқаро маслаҳатчилар иштирокида лойиҳа офисини ташкил этиш кўзда тутилган бўлиб, улар жамғариб бориладиган пенсияларни ривожлантириш ва тизимнинг молиявий барқарорлиги механизмларини ишлаб чиқиш билан шуғулланади. Бу Иқтисодиёт ва молия вазирлиги томонидан тайёрланган президент фармони лойиҳасида кўзда тутилган.
Асосий янгиликлардан бири жамғариб бориладиган пенсия тизимини «Халқ банки»дан Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ҳузуридаги Пенсия жамғармасига ўтказиш бўлади. Жамғарма фаолияти учун қўшимча 31 та штат бирлиги ажратилади, уларнинг таъминоти эса Давлат бюджетидан молиялаштирилади.
Давлат, шунингдек, ихтиёрий пенсия жамғамаларини рағбатлантиришни режалаштирмоқда. 2027 йилдан бошлаб фуқаронинг иш ҳақининг 5 фоизи миқдоридаги бадалида бюджет кўмаги 50 фоизгача етиши мумкин.
Бундан ташқари, иш ҳақининг базавий ҳисоблаш миқдорининг 15 бараваридан ошадиган қисми учун ижтимоий солиқнинг 1 фоизини жамғариб бориладиган пенсия ҳисобварағига йўналтириш таклиф этилмоқда. 2033 йилдан бошлаб ушбу ставкани 2 фоизга, 2040 йилдан эса 3 фоизга ошириш режалаштирилган.
Жамғарилган маблағлар ва уларни инвестиция қилишдан олинган даромадларни мерос қилиб қолдириш ҳуқуқи билан фуқароларнинг шахсий мулки деб тан олиш таклиф этилмоқда. 2030 йилдан бошлаб улардан оғир касалликларни даволаш ва ипотека бўйича бошланғич бадални тўлаш учун фойдаланишга рухсат бериш ҳам режалаштирилган.
Ислоҳот меҳнат стажига қўйиладиган талабларга ҳам дахл қилади. Пенсия тайинлаш учун зарур бўлган минимал стажни етти йилдан 15 йилгача ошириш режалаштирилмоқда. Ошириш босқичма-босқич амалга оширилади: 2027 йилдан бошлаб талаб ҳар йили оширилиб, 2034 йилга келиб 15 йилга етказилади.
Пенсия тайинлаш учун стажи етмаганларга ёшга доир нафақа кўзда тутилади. Бироқ, уни фақат умумий белгиланган пенсия ёшига тўлгандан кейин беш йил ўтгач олиш мумкин бўлади.
Пенсияни ҳисоблаш методикаси ҳам ўзгаради. 2027 йилдан бошлаб ҳисобга олинадиган иш ҳақи даври ҳар йили бир йилга — беш йилдан 20 йилгача оширилади. Бунда ҳисоб-китобдан энг кам даромад олинган даврнинг 10 фоизини чиқариб ташлаш таклиф этилмоқда.
Шу билан бирга, расмийлар пенсияга чиқишни кечиктиришга қарор қилганларни молиявий рағбатлантириш ниятида. 2028 йил апрель ойидан бошлаб пенсияни ҳисоблашда ҳисобга олинадиган иш ҳақининг чекланган миқдорини базавий ҳисоблаш миқдорининг 12 бараваридан 13 бараваригача ошириш режалаштирилмоқда.
Пенсияга чиқиш олти ойга кечиктирилганда чеклов базавий ҳисоблаш миқдорининг 14 бараваригача, бир йилга кечиктирилганда эса 15 бараваригача ошади.
Ҳозирча гап президент фармони лойиҳаси ҳақида бормоқда. Таклиф этилаётган ўзгаришлар фақат у қабул қилинган тақдирдагина кучга киради.