Ўзбекистон олимлари маҳаллий аҳолининг генетик портретини тақдим этдилар

2 соат олдин

Мамлакатда ўзбекларнинг популяцион геномикасига бағишланган монография нашр этилди. Тадқиқотчилар шахсийлаштирилган тиббиётни миллий генетик хусусиятларни ҳисобга олмасдан амалга ошириб бўлмаслигини кўрсатиш учун ўнлаб ишларни йиғиб, таҳлил қилдилар.

Дунёдаги генетик лойиҳаларнинг асосий қисми европаликларнинг маълумотларига таянади — GWAS халқаро каталогидаги тадқиқотларнинг 90 % дан ортиғи айнан уларга бағишланган. Осиё гуруҳлари ҳиссасига эса бор-йўғи 3,14 % тўғри келади. Бу шуни англатадики, бундай тадқиқотларнинг хулосаларини бошқа халқларга, жумладан ўзбекларга сўзсиз татбиқ этиб бўлмайди.

Монография муаллифлари 301 та нашрни кўриб чиқдилар, улардан 34 таси энг батафсил ўрганилди. Нашрда юрак-қон томир, онкологик ва метаболик касалликлар билан боғлиқ бўлган наслий омиллар ҳақидаги маълумотлар тўпланган. Иккинчи турдаги диабетга алоҳида эътибор қаратилган: тадқиқотчиларнинг баҳолашича, мамлакатдаги ҳақиқий ҳолатлар сони диспансерларнинг расмий статистикасидан ўн баравар кўп.

Олимлар хавфнинг генетик маркерларини аниқладилар, скрининг-панелини ишлаб чиқдилар ва уни текширдилар. Ушбу натижалар шифокорларга беморнинг индивидуал хусусиятларини ҳисобга олган ҳолда даволашни танлашга ёрдам берадиган тест-тизимларига асос бўлиши мумкин.

Монография Илғор технологиялар маркази томонидан Республика кардиология маркази ва Тошкент давлат тиббиёт университети билан ҳамкорликда тайёрланган.

Ушбу ишнинг аҳамияти миллий фан доирасидан ташқарига чиқади. Истиқболда бундай тадқиқотлар тиббиётдаги универсал ёндашувдан янада индивидуал профилактика, ташхис ва даволаш тизимига ўтишга ёрдам беради.

Бундан ташқари, 2025 йилнинг октябрь ойида Илғор технологиялар маркази олимлари мамлакат тарихида биринчи марта ўзбекистонликларнинг генларини тўлиқ шифрдан чиқардилар ва таҳлил қилдилар. Аниқланган мутацияларнинг деярли учдан бир қисми жаҳон фанига номаълум бўлиб чиқди ва халқаро маълумотлар базаларига киритилди.