Ўзбекистон Марказий банки улгуржи рақамли валюта ва хусусий стаблесоинлар моделини ўрганмоқда.
Марказий банк ҳали рақамли валютани ишга тушириш-чиқариш тўғрисида қарор қабул қилмади, аммо у аллақачон улгуржи СБДС ни ўрганмоқда ва Қимматбаҳо металлар ва тадбиркорлар миллий агентлиги билан биргаликда стаблесоинларни тартибга солиш синов майдонида синовдан ўтказмоқда. Марказий банк раиси ўринбосари Нодирбек Очиловнинг сўзларига кўра, синовлардан сўнг тартибга солувчилар бозорнинг реаксиясини баҳолайдилар ва тизимни миқёслаш-кўпайтириш тўғрисида қарор қабул қиладилар.
**О'збекистон Марказий банки улгуржи рақамли валюта ва хусусий стаблесоинларни о'рганмоқда**
О'збекистон Марказий банки молия институтлари о'ртасидаги ҳисоб-китоблар учун мо'лжалланган улгуржи марказий банк рақамли валютасини (СБДС) жорий этиш имкониятларини фаол равишда о'рганмоқда. Газета мухбирининг хабар беришича, бу ҳақда Марказий банк раиси о'ринбосари Нодирбек Ачилов 24-август куни Тошкентда бо'либ о'тган Ипак ё'ли молия ва технологиялар форумида ма'лум қилди.
"Очиг'ини айтганда, биз эндигина турли СБДС вариантларини о'рганиш ва тадқиқ қилишни бошладик. Ҳозирда нашрга тайёрланаётган оқ қог'оз (концепция ҳужжати) мавжуд. Биз халқаро илг'ор тажрибалардан фойдаланиш учун имкониятларни таҳлил қилишда ва бошқа мамлакатлар тажрибасини, жумладан, уларнинг муваффақиятлари ва муваффақияцизликларини ҳисобга олишда давом этмоқдамиз", деди Ачилов.
Марказий банк раиси о'ринбосарининг со'зларига ко'ра, ҳозирги босқичда улгуржи СБДС - марказий банк рақамли валютаси - О'збекистон учун энг мос вариант бо'либ туюлади. Аҳоли томонидан то'г'ридан-то'г'ри то'ловлар учун ишлатилиши мумкин бо'лган чакана СБДСдан фарқли о'лароқ, улгуржи модел асосан банклар ва бошқа молия институтлари о'ртасидаги транзаксияларга қаратилган.
"Биринчидан, бу молия институтлари билан битимларни амалга оширишда хавфсизроқ ҳисоб-китобларни, юқори тезликни ва самарадорликни та'минлайди. Сиз аллақачон иштирокчиларни биласиз, уларни тартибга солишингиз мумкин ва дастлабки босқичда натижага ишончингиз комил бо'лади", деб тушунтирди Ачилов.
Иккинчи сабаб молия тизимига жамоатчилик ишончини сақлаб қолиш зарурати билан бог'лиқ. "О'збекистон мисолида биз 7-8 йил давомида жамоатчилик ишончини қозониш учун курашдик. Жамоатчилик ишончини мустаҳкамлаш учун катта куч сарфланди. Ушбу ишончни сақлаб қолиш учун биз улгуржи СБДС ва бошқа томондан хусусий стаблесоинлар имкониятларини о'рганишга қарор қилдик", деди Ачилов.
Шунинг учун Марказий банк марказий банкнинг рақамли валютаси молия тизимининг асосий инфратузилмаси бо'либ хизмат қилиши мумкин бо'лган, хусусий сектор эса фойдаланувчиларга то'г'ридан-то'г'ри хизматлар ко'рсатадиган моделни ко'риб чиқмоқда.
Шу билан бирга, Марказий банк Миллий истиқболли лойиҳалар агентлиги (НАПП) билан биргаликда хусусий стаблесоинлардан фойдаланиш механизмини ишлаб чиқмоқда. "Ҳозирда биз Миллий истиқболли лойиҳалар агентлиги билан ишламоқдамиз." "[Тартибга солиш] синов майдонида аниқ қоидалар, воситалар ва умумий операцион тизим яратилмоқда. Ҳозирда биз тизимни кичик миқёсда синовдан о'тказмоқдамиз", деди Ачилов.
Синовдан со'нг, тартибга солувчилар технологиянинг амалий ишлашини ва бозорнинг унга тайёрлигини баҳолашни режалаштирмоқдалар. Кейин тартибга солувчи тизимни кенгайтириши, уни янада тартибга солиши ёки қо'шимча чора-тадбирларни ишлаб чиқиши мумкин бо'лади.
Нодирбек Ачилов шунингдек, Марказий банк ва хусусий молия институтлари о'ртасидаги ролларнинг мумкин бо'лган тақсимотини ҳам тасвирлаб берди. "Дастлаб, чакана савдо операциялари лицензияланган муассасалар томонидан амалга оширилади. Бутун тизимнинг пойдевори Марказий банкда. Шунинг учун биз пойдевор қурамиз ва муассасалар билан операцияларни амалга оширамиз, шу билан бирга, бу босқичда барча хусусий операциялар лицензияланган ташкилотлар томонидан амалга оширилишини истаймиз", деди у.
Асосан, бу икки босқичли архитектурани о'з ичига олади: Марказий банк асосий ҳисоб-китоб ва инфратузилма қатламини та'минлайди, лицензияланган хусусий компаниялар эса аҳоли ва бизнес билан о'заро алоқада бо'лади. Ушбу дизайн Марказий банкка чакана молиявий хизматларнинг бевосита етказиб берувчисига айланмасдан рақамли ҳисоб-китобларнинг тизимли даражасини назорат қилишни сақлаб қолиш имконини бериши мумкин.
Амалга оширилаётган ишларга қарамай, Нодирбек Ачилов рақамли валютани ишга тушириш бо'йича якуний қарорни э'лон қилиш ҳали эрта эканлигини та'кидлади. Тадқиқотлар давом этмоқда ва потенциал тизим параметрлари халқаро тажриба ва синов муҳитидаги тажрибаларни о'рганиш натижаларига ко'ра о'згариши мумкин. Унинг та'кидлашича, қарор қабул қилингандан со'нг, Марказий банк алоҳида муҳим э'лон қилиш ва о'згаришларни амалга ошириш учун зарур воситаларни тайёрлаш ниятида.
Фиреблоскс халқаро компанияси вакили Ден Слип О'збекистон томонидан муҳокама қилинаётган архитектурани — асосий қатлам сифатида улгуржи СБДС ва юқори қисмида хусусий стаблесоинларни — г'айриоддий деб та'рифлади. "Бу мен ко'рган ҳар қандай нарсага нисбатан жуда ноёб. Лекин унинг о'зига хос мантиг'и бор. Агар сиз инфратузилма тафсилотларини четга суриб қо'йсангиз ва тизим нимага эришмоқчи бо'лганининг механикасига қарасангиз, бу мантиқан то'г'ри келади", деди у.
У рақамли активларни ривожлантириш учун ягона то'г'ри модел ё'қлигини та'кидлади ва О'збекистонда ва минтақада стаблесоинлар учун қандай амалий фойдаланиш ҳолатлари пайдо бо'лишига қизиқиш билдирди.
2025-йил сентабр ойида Марказий банк раиси Тимур Ишметов о'зининг рақамли валютасини чиқаришни ко'риб чиқиш зарурлигини э'лон қилди. Унинг та'кидлашича, ундан жисмоний шахслар ва бизнес о'ртасидаги чакана то'ловларда, Марказий банк ва тижорат банклари о'ртасидаги операцияларда ва Марказий банк ва бошқа давлатлар о'ртасидаги операцияларда фойдаланиш мумкин.
**Ма'лумот учун:** Стабилкоинлар - бу АҚШ доллари, евро ёки олтин каби активга бог'ланган криптовалюта токенлари (криптовалютанинг бир тури). Улар ликвид активлардан - миллий валюталардан, давлат облигацияларидан ёки бошқа қимматли қог'озлардан - гаров сифатида фойдаланадиган марказлаштирилган ташкилотлар томонидан чиқарилади. Энг машҳур стабилкоинлар УСДТ (Тетҳер томонидан чиқарилган) ва УСДС (Сирсле томонидан чиқарилган). Стабилкоинлар ҳамёнлар о'ртасида тезда о'тказилиши, то'ловлар учун ёки маблаг'ларни сақлаш учун ишлатилиши мумкин ва уларнинг нархи одатда Битсоиндан фарқли о'лароқ сезиларли даражада о'згариши кутилмайди. Хусусий стабилкоин - бу марказий банк томонидан эмас, балки хусусий компания ёки молия муассасаси томонидан чиқарилган. Компания о'з қийматини сақлаб қолишга, масалан, захираларни долларларда ёки бошқа хавфсиз активларда сақлашга мажбурдир.