Ўйинлар ҳар хил бўлади

Ўйинлар турлича бўлади

Охирги пайтларда ахборот майдонида Қозоғистоннинг ташаббуси атрофида баҳс-мунозаралар авж олди: хорижликлар, жумладан, ЕОИИ мамлакатлари фуқаролари учун мамлакатга киришда муайян «мажбурий тўлов» жорий этилади. Республика расмийлари буни туризм ҳақидаги ғамхўрлик билан изоҳлаган бўлса, қолганларнинг барчаси бунда Евразия иқтисодий иттифоқи асосларига путур етказилишини кўрди.

Кўринмайдиган иттифоқ

Аввало шундан бошлайликки, ЕОИИ мамлакатлари фуқаролари учун иттифоққа аъзолик, лоақал расман баён қилинишича, бир нечта асосий блокларга бўлиш мумкин бўлган жуда аниқ ва сезиларли афзалликларни беради. Уларнинг энг асосийси — ишчи кучининг эркин ҳаракатланиши бўлиб, бу амалда бирлашмага аъзо мамлакатларнинг цех меҳнат бозорига унинг бутун ҳудуди бўйлаб енгиллаштирилган киришни англатади. Бошқача айтганда, ЕОИИга аъзо давлатлар фуқаролари унинг чегаралари ичида хоҳлаган жойларида эркин ҳаракатланишлари ва ишлашлари мумкин.

Агар яхши қўшничилик тамойилларига охиригача амал қилинганда, Шенген ҳудудидаги каби барча фуқаролар учун тўлиқ ҳаракатланиш эркинлигини жорий этиш мақсадга мувофиқ бўлар эди. Ёки аеропортларда ЕОИИ фуқаролари учун алоҳида коридорлар ташкил этиш керак эди, токи улар умумий навбатларда турмасинлар ва лоақал шу орқали ўз вақтида баланд овозда ўзини намоён қилган бирлашманинг аъзолари эканини ҳис этсинлар. Аммо негадир иттифоқнинг ҳамма давлатлари ҳам буни хоҳламади. Негалиги — жуда қизиқ ва алоҳида муҳокамани талаб қиладиган савол.

Таъкидлаш жоизки, айрим мамлакатларда, энг аввало Россияда, бундай норма мавжуд.

«Россия, Беларус ва Арманистоннинг баъзи аэропортларида Евразия иқтисодий иттифоқи фуқаролари учун бундай амалиёт қўлланилади. Улар паспорт назорати ортида навбатда турмайдилар. Яъни у ерда яшил чизиқ бор. Ва улар ё у орқали тез ўтиб кетадилар, ёки ташриф буюрган мамлакат фуқаролари билан бирга ўтадилар», — деди бу ҳақда Ереван давлат университети халқаро муносабатлар ва дипломатия кафедраси доценти Григор Баласанян.

Эксперт бундай жойларда тегишли рамзларни ҳам осиб қўйиш зарар қилмаслиги ҳақидаги фикримизга қўшилди.

«Бу ерда аслида жуда катта муаммо бор. Ва у, энг аввало, ёшларга тегишли. Менинг фикримча, уларнинг кўз олдида ҳамиша ушбу рамзлар бўлиши керак. Биринчи навбатда, у аэропортларда бўлиши лозим. Токи, масалан, Қозоғистонга, Арманистонга, Беларусга ёки Қирғизистонга келаётган учинчи давлат фуқароси ушбу мамлакат аъзо бўлган иқтисодий иттифоққа, яъни бирлашмага келганини тушунсин. Бу ҳеч қандай ҳолатда давлат суверенитетини камситмайди. Ва ҳеч қачон мустақилликка зид келмайди. Бу бўлиши керак бўлган нормал ҳодиса. Чунки Евразия иқтисодий иттифоқи ва Евразия мавзуси фақат ёшлар орасида оммабоп ва урф бўлган тақдирдагина самарали бўлиши мумкин. Евразия иқтисодий иттифоқининг кепкалари, футболкалари, майкалари ва бошқа рамзлари — ҳеч қаерда йўқ. Мен буни ҳеч қаерда учратмаганман», — деди давом этиб Григор Баласанян.

Астанада ҳазиллашганларини айтишди

Ушбу фонда Қозоғистон расмийларининг барча хорижликлардан, жумладан ЕОИИ мамлакатлари фуқароларидан ҳам ўз ҳудудига кириш учун тўлов ундиришга шайлангани айниқса эриш кўринади.

Расмий баёнотларга кўра, гап кириш учун электрон рухсатномани (QazETA) босқичма-босқич жорий этиш ҳақида бормоқда. 2026 йил 25 августдан у тест режимида амал қилмоқда, 30 декабрдан ЕОИИ мамлакатлари билан қуруқликдаги чегараларга татбиқ этилади. 2027 йил июлидан эса — аэропортларга.

ОАВ амалда виза режимининг жорий этилиши ва иттифоқни емириш сари ташланган қадам юзасидан бонг урди. Ахир Қозоғистон томонидан ЕОИИ фуқаролари учун молиявий ғовнинг жорий этилиши аслида ишчи кучининг эркин ҳаракатланиши ва визасиз режимни — ЕОИИ тўғрисидаги шартноманинг тамал тошларини савол остида қолдиради. Ва, янада жиддийроғи, бирлашманинг қолган мамлакатлари ҳам ушбу ўрнакка эргашишга тўлиқ маънавий ҳақли бўлади. Унда қандай иттифоқ ҳақида гапириш мумкин?

Россия Иқтисодий ривожланиш вазирлиги 2026 йил сентябрида ЕИЭКга тўловнинг жорий этилиши шартнома бўйича ҳуқуқларни амалга оширишга тўсиқлар яратиши мумкинлиги ҳақида хат билан мурожаат қилди. РФ ИИВ расмий вакили Мария Захарова Москва Астанадан қўшимча изоҳлар олишга умид қилаётганини билдирди. Унинг сўзларига кўра, янги қоидалар жумладан ЕОИИга аъзо давлатлар фуқароларига ҳам дахлдор ва россиялик ҳамкорлар учун нормалар амалиётда айнан қандай қўлланилишини тушуниш муҳим эди. Қозоғистон бунга жавобан батафсил маълумот дипломатик каналлар орқали юборилганини маълум қилди, шунингдек дипломатлар учун брифинг режалаштирди.

Хуллас, Астана нафақат ОАВ, балки жуда жиддий расмий шахслар томонидан билдирилган бир қатор эътирозлардан сўнг ортга чекинди. Дастлабки лойиҳада ҳақиқатан ҳам тўлов назарда тутилгани — онлайни расмийлаштиришда тахминан 3,9 минг тенге ва чегарада 7,6 минг тенге, — аммо ҳукуматнинг якуний қарорида пулдан воз кечилгани ҳақида изоҳлар пайдо бўлди. Рухсатномани расмийлаштириш учун тўлов миқдори энди, Қозоғистонда маълум қилинишича, ноль тенгени ташкил этади.

Республика ТИВда тўлов бекор қилиниб, процедуранинг ўзи сафардан 72 соат олдин бепул онлайн-ариза топширишга келтирилганида, «виза режими» ҳақида гапириб бўлмаслигини билдиришди. Виза режими, эмиш, рухсатнома бўлмаган тақдирда киришни рад этишни ва, қоида тариқасида, молиявий харажатларни назарда тутади. Бу ерда эса, эмиш, «миграция оқимларини ҳисобга олишнинг шаффофлиги, тезкорлиги ва тўлиқлиги» заруратидан келиб чиққан мутлақо техник рўйхатдан ўтказиш ҳақида гап бормоқда. Бу, деб қўшимча қилишди идорада, кўпгина мамлакатларда амал қилувчи тизимларнинг, масалан АҚШ ёки Жанубий Кореядаги электрон рухсатномаларнинг муқобили бўлиб, «иттифоқнинг емирилиши»га ҳеч қандай алоқаси йўқ.

Умуман олганда, Астанада шама қилинганидек, янгиликни дўстона бўлмаган қадам деб ҳисобламаслик керак, чунки мақсад бюджетни тўлдириш бўлган. Уни бу усулда тўлдиришдан энди воз кечилди. Аммо кўнгилда хиралик қолди.