Ўлими Ҳиндистоннинг шимоли-шарқини ларзага солган рок-гитарачи

Ўлдирилиши Ҳиндистоннинг шимоли-шарқини ларзага солган рок-гитарачи

Машҳур манипурлик мусиқачи Сингх ўтган ҳафта Деҳлида ўлдирилди

Чонгтхам Викрам Сингх ниҳоят Ҳиндистоннинг шимоли-шарқидаги Манипур штатига, уйига қайтганида, унинг эски дўсти Дҳирен Садокпам уни кутиб олиш учун аэропортга борди.

Бу у тасаввур қилган учрашув эмас эди. Викрам юк бўлимида, пўлат контейнер ичига муҳрланган ҳолда қайтиб келди.

Уч кун олдин 54 ёшли мусиқачи Деҳлининг жануби-шарқидаги уйи яқинида калтаклаб ўлдирилган эди.

«Ҳеч кимда гапиришга куч қолмагандек эди», деди Садокпам BBC’га. «Нима ҳам дейиш мумкин эди?»

Викрам ҳаётининг катта қисмини гитаралари билан сафарларда ўтказди, ўз мусиқасини Манипур пойтахти Импҳалдаги кичик саҳналардан Деҳлидаги жаз клублари, ўқув хоналари ва концерт залларигача олиб борди.

Полиция ва унинг оиласининг айтишича, якшанба куни кечқурун бир гуруҳ эркаклар унинг турар жой биноси ташқарисида бақириб, спиртли ичимликлар ичишаётганда у пастга тушган. У шовқинга эътироз билдирганида, эркаклар унга ҳужум қилишган.

Унинг рафиқаси Жошна Чонгтхамнинг айтишича, Викрам юқорига қайтган, бироқ уни таъқиб қилиб, оиланинг квартираси ташқарисида ҳужум қилишган.

Бир неча соатдан кейин, у нафас қисилишидан шикоят қилгач, 20 ёшли ўғли уни шифохонага олиб борган. У ерда эртаси куни эрталаб вафот этган.

Унинг ўлдирилишига алоқадорликда гумонланиб етти эркак ва бир вояга етмаган шахс ҳибсга олинган. Полиция ҳужум тафсилотларини ҳануз ўрганаётганини айтмоқда.

Унинг ўлими чуқур қайғу ва ғазаб тўлқинини келтириб чиқарди ҳамда Деҳлида Ҳиндистоннинг шимоли-шарқидан келган одамлар дуч келадиган камситишлар борасидаги хавотирларни қайта уйғотди, у ерда ушбу жамият аъзолари узоқ вақтдан бери ирқий камситиш, таъқиб ва зўравонликлар ҳақида хабар бериб келишади.

Полиция ҳозирча ирқий мотивга оид ҳеч қандай далил топмаганини айтмоқда. Аммо шимоли-шарқий гуруҳлар норозилик намойишлари ўтказиб, холис тергов ўтказишни талаб қилишди.

Бу воқеа, шунингдек, Викрамнинг шахсига ҳам эътибор қаратди — у Манипур мусиқа оламида таниқли ном бўлиб, тўрт ўн йиллик ижрочилик ва педагогик фаолияти давомида кенг шогирдлар, дўстлар ва ихлосмандлар доирасини орттирган эди.

Ўлимидан икки кун ўтиб ўтказилган матбуот анжуманида унинг рафиқаси Жошна шундай деди: «Биз қасд олишни истамаяпмиз. Биз адолат истаяпмиз. Унинг исми, оиласи ва қадрли ҳаёти бор эди».

Унинг 54 йиллик ҳаётининг катта қисми мусиқа атрофида айланди.

Викрам мусиқа қуршовида улғайди. Унинг онаси Чонгтхам Камала машҳур хонанда бўлиб, манипури тилида суратга олинган илк бадиий фильм — «Matamgi Manipur»да қўшиқ куйлаган.

Болалигида у онасига қўшиқ ёзиш учун «Бутун Ҳиндистон радиоси»га ҳамроҳлик қиларди. Кўп ўтмай, у ерда ўзи ҳам тингловдан ўтиб, аккордеон чалувчи болакай ижрочига айланди.

Ўша йиллардан қолган эски оқ-қора фотосурат бор. Унда Викрам тиззасида аккордеон билан микрофон қаршисида жиддий тиз чўкиб турибди. Унинг ёнида бошқа бир бола барабан ортида ўтирибди. Иккаласининг ҳам юзида суратга тушаётгани айтилган болаларга хос жиддий ифода бор.

Аккордеон чалган бола тез орада гитараларни — аввал Гавайи ва испан, кейин эса электр гитарасини кашф қилди — ва шу йўлда қалин қора кўзойнак ва кўркам мўйлов орттирди.

1980-йилларнинг ўрталарига келиб, Импҳал кутилмаганда рок мусиқаси марказига айланди. Бу овоз у ерга асосан кассеталарда етиб борар, минглаб чақирим узоқликда чалинадиган ҳард-рок ва ҳеви-метални таширди.

Ёшлар гуруҳлар тузиб, маҳаллий залларни тўлдиришар, қўлларидан келганча — оддий овоз тизимлари, маҳаллий ясалган кучайтиргичлар ва имкон қадар баланд овозда чалинадиган гитаралар билан кифояланишарди. Улар тинглашар, нусха кўчиришар ва тажриба ўтказишарди.

Ўша пайтда Викрам Дон Боско мактабида ўқир ва ҳали ҳам аккордеон ва Гавайи гитарасини чаларди. Йиллар ўтиб, у дўстлари билан маҳаллий гуруҳнинг чиқишини томоша қилиш учун руҳонийлардан мактабдан кетишга қандай рухсат сўрашганини эслаганди.

«Булар мени рокка йўналтирган ширин ва беғубор кунлар эди», деб эслаганди у ўз суҳбатларидан бирида.

Тез орада шунчаки томоша қилиш камлик қилди. Викрам электр гитарани қўлга олди ва аввал «Ultra Vires», кейин «Phoenix» ва «Eastern Dark» гуруҳларида чиқиш қила бошлади — Импҳалнинг янги шаклланаётган рок саҳнасига ўз овозини берган авлоднинг бир қисмига айланди.

Айнан шу даврда, 1987 йилда Дҳирен Садокпам у билан биринчи марта учрашган.

Улар Шиллонгга ўқишга бориш учун Импҳални тарк этаётган эдилар ва Садокпам узун сафар учун рюкзаклар, пўлат юк қутилари ва кўрпа-тўшаклар билан вақтинчалик штатлараро автобус терминалида кутиб турганларини эслайди.

Викрам ёш ва куч-ғайратга тўла эди, деб эслайди у, лекин асосан ўзи билан банд бўларди.

«У ўз хонасида узоқ вақт қолиб, дуч келган ҳар бир куйни мукаммал ўзлаштирарди», деди Садокпам.

Ҳар бир гуруҳ билан Викрамнинг маҳорати ошиб борди. «Ultra Vires» тажриба майдонига айланди. Манипурнинг илк рок саҳнасини белгилаб берган гуруҳлардан бирига айланган «Phoenix» катта аниқлик ва ўз чўққисидан кейин ҳам узоқ вақт сақланиб қолган содиқ мухлислар армиясини олиб келди.

У «Eastern Dark» гуруҳига қўшилган пайтга келиб, Садокпам ўша оғир-босиқ ёш йигитнинг чолғу асбоби ичига сингиб кетганини, унинг олти торини «йиғлатиб ва куйлатиб юборганини» эслайди.

1990-йилларнинг бошларида у Калкуттада (ҳозирги Колката) икки йил ўтказди, у ерда кучли Ғарб классик анъаналарига эга асрлик муассаса — Калкутта мусиқа мактабида мусиқачилар билан учрашди ва жаз ҳамда классик мусиқага чуқурроқ қизиқиб қолди. Унинг ижро услуби рок ва блюздан жаз ва фьюжнгача бўлган йўналишларни қамраб ола бошлади.

2000-йилларга келиб, Викрам Деҳлига кўчиб ўтди ва у ерда ўз ҳаётини мусиқа ижро этиш ва ўргатиш атрофида қурди.

2010 йилда у эски мусиқачи дўсти билан қайта боғланиб, «Fubar Ghetto» гуруҳини тузди. Гуруҳ асосан импровизацияга таянган ҳолда жаз, блюз, рок ва фьюжн ижро этарди. Уларнинг биринчи чиқиши Ямуна дарёси яқинидаги хайрия концерти бўлди.

У ердан улар Деҳлининг жонли мусиқа майдонларига кўчишди: университетлар, клублар ва маданий фестиваллар, Миллий драма мактаби ва бир сафар Чехия элчихонасида чиқиш қилишди.

Викрам ҳеч қачон катта юлдузга айланмади. Бунинг ўрнига у оддий мусиқачи сифатида — бирга чалган одамлари, дарс берган шогирдлари ва қўллаб-қувватлаган мусиқачилари орасида тинчгина ҳурмат қозонди.

У ўлдирилганидан бери, кўплаб инсонлар уни мулойим, сахий ва шуҳратга қизиқмайдиган инсон сифатида хотирлашмоқда.

Унинг собиқ шогирди, гитарачи Сачидананда Ангом уни «ҳар доим меҳрибон, ёрдамга тайёр» ва «даврани чиндан ҳам жонлантира оладиган» инсон сифатида эслади.

Садокпам уларнинг дўстлигини бўрттирмасликка ҳаракат қилади.

Улар 1987 йилда ёш йигитлик чоғларида учрашишган, йигирма йил давомида алоқани йўқотиб, ўрта ёшда бир-бирларини қайта топишган эди. Ўтган йиллар давомида Садокпам Викрамнинг мусиқий йўлини ҳам мухлис, ҳам дўст сифатида узоқдан кузатиб борди.

Улар охирги марта 2019 йилда Деҳлида учрашишган, ўшанда Викрам уни уйига кечки овқатга таклиф қилганди.

«Викрам гитарасини қўлига олиб чалди ва шогирдлари ҳақида ҳаяжон билан гапирди», деб эслайди у.

Хайрлашиш вақти келганда, Викрам ундан тез орада яна келишини сўраган. Садокпам ваъда берганини айтди.

«Мен қайтиб бора олмадим».