Нью-Йорк шаҳри 11 сентябрь воқеаларидан кейинги ҳаво сифатига доир ҳужжатларни эълон қилди
Расмийлар ҳужумлардан кейин ҳаво хавфсиз эканига жамоатчиликни ишонтиришган эди, бироқ янги ҳужжатлар хавотирлар мавжуд бўлганидан далолат бермоқда.
Нью-Йорк шаҳри 11 сентябрь ҳужумларидан кейин Манҳэттендаги ҳаво сифати борасида янги хавотирларни келтириб чиқарадиган, илгари кўрилмаган ҳужжатларни ошкор қилди, деб маълум қилди сешанба куни мэр Зоҳран Мамдани.
25 йиллик ҳужжатлар шуни кўрсатадики, Жаҳон савдо маркази миноралари қулаганидан кейин, жамоатчиликка «Граунд-Зиро»даги (Ground Zero) вазият хавфсиз эканлиги айтилган бир пайтда, расмийлар заҳарли ҳаводан хавотирда бўлишган.
«Одамлар ўзлари ишонган раҳбарлар ёлғон гапириб, заҳарли ҳаводан нафас олиш хавфсиз эканини айтганлари сабабли касал бўлишди», деди Мамдани омон қолганлар билан бирга ўтказилган матбуот анжуманида.
Ушбу ҳужжатларнинг ошкор этилиши шаҳар маъмуриятини судга берган «9/11 Health Watch» ҳуқуқ ҳимояси гуруҳининг даъвосини ҳал қилади.
Шаҳар расмийлари ўтган йили ушбу ҳужжатлар солинган 68 та қутини топишган. Бундан олдин улар ушбу архивлар ўз ихтиёрларида эмаслигини даъво қилишган эди.
«Бир маъмурият кетидан бошқаси жавоб ва аниқлик талаб қилганларнинг чақириқларини эътиборсиз қолдириб келди», дея қўшимча қилди у, телекўрсатув бошловчиси ва 11 сентябрь воқеаларидан омон қолганлар ҳуқуқлари ҳимоячиси Жон Стюарт ёнида туриб. «Биз бундай йўл тутмаймиз».
Террорчилик ҳужумлари оқибатида минглаб одамлар соғлиғида муаммоларга, жумладан саратон касаллигига дучор бўлишди ва кўпчилик вайрон бўлган бинолардан чиққан хавфли ифлослантирувчи моддалардан нафас олиш оқибатида вафот этди.
Сешанба куни Мамдани ҳужумларнинг 25 йиллиги арафасида онлайн портал орқали ҳаво сифатига оид юз минглаб саҳифалик ҳисоботларни эълон қилиш ниятида эканини айтди.
Унинг сўзларига кўра, шаҳар мэрияси ушбу лойиҳага 34 миллион доллардан (25 миллион фунт стерлинг) ортиқ маблағ сарфлайди.
Мамданининг таъкидлашича, ҳужжатлар шаҳар маъмурияти «Граунд-Зиро атрофидаги заҳарли ҳаво ҳақида нималарни билгани, буни қачон билгани ва жавобгарликни чеклаш учун қандай ҳаракат қилганини» очиб беради.
Мэрнинг айтишича, ҳужжатлар текширилган «деярли ҳамма жойда» асбест топилганини кўрсатади. У келгуси йил давомида яна кўпроқ ҳужжатлар эълон қилинишини қўшимча қилди.
Ушбу маълумотларнинг очиқланиши омон қолганларнинг шаҳар расмийларидан кўпроқ шаффофлик талаб қилиб келган кўп йиллик ҳаракатларидан сўнг юз берди.
Сешанба кунги матбуот анжуманида Стюарт ҳужжатлар шаҳар маъмурияти Манҳэттен марказида ҳамма нафас олаётган ҳаво заҳарли эканини 2001 йилнинг октябригача англаб етмаганини кўрсатишини айтди.
«Уларга инсоф билан баҳо берадиган бўлсак, улар бу маълумотни бор-йўғи 25 йил давомида яшириб келишди», деди у пичинг билан.
Ҳужжатлар орасида 2001 йил октябрь ойига оид «Хардинг меморандуми» деб номланган ҳужжат ҳам бор бўлиб, унда ёрдамчи собиқ вице-мэр Роберт Хардингни (у мэр Руди Жулиани даврида ишлаган) шаҳар ҳужумларга берган жавоб чоралари туфайли 35 000 гача ҳуқуқий даъволарга дуч келиши мумкинлигидан огоҳлантирган.
Меморандумда айтилишича, шаҳар устидан судга даъво аризаси киритилиши мумкин, чунки соғлиқни сақлаш бўйича тавсиялар одамларни «ҳудудга жуда эрта қайтишга (бу эса заҳарли моддалар таъсирига учраш ёки руҳий зарарга олиб келган)» ундаган.
Ҳужумдан кейинги дастлабки кунларда шаҳар ва федерал расмийлар, жумладан АҚШ Атроф-муҳитни муҳофаза қилиш агентлиги (EPA) Эгизак миноралар яқинидаги ҳаво хавфсиз эканини даъво қилишган, ваҳоланки тадқиқотлар одамлар заҳарли кимёвий моддалардан нафас олаётганини кўрсатган эди.
Ўша пайтда EPA раҳбари бўлган Кристин Тодд Уитман кейинчалик ушбу баёноти учун узр сўраб, агентлик «ўша пайтда қўлимизда бўлган маълумотлар билан қўлимиздан келган энг яхши ишларни қилган эди», деб айтган.
Эгизак миноралар қулашидан ҳосил бўлган чанг ва тутун билан боғлиқ касалликлар ҳужумларнинг ўзига қараганда икки баравар кўп одамнинг ҳаётига зомин бўлди.
«Ҳаммамиз ҳаво сифати хавфсиз эмаслигини билардик — у ўзининг сезилиши жиҳатидан жуда заҳарли эди», деди у. «Дастлаб, автобусдан тушиб, Савдо марказига келганимда, нафасингизни ичига ютиб туришингиз керакдек туюларди. Лекин нафасингизни фақат маълум бир вақтгача ушлаб тура оласиз. Мен заррачалар бурним ва оғзимга кираётганини ҳис қилдим ва: "Бу яхшиликка олиб келмайди", деб ўйладим».