**Хиралашган биродарлик**
Америкаликлар билан ЖШБШ машғулотлари билан бир вақтда ўтказилган ўқув машғулотлари, Британиянинг куч тузилмалари раҳбарияти билан музокаралари, 2,3 миллион долларлик дрон тизимларининг топширилиши ва минтақавий киберхавфсизлик учун 5 миллион доллар ажратилиши эълон қилиниши — 2026 йилнинг июнидан октябрь бошигача АҚШ ва Буюк Британиянинг Марказий Осиё билан ҳамкорлиги ана шундай кўриниш олди. Бундай уйғунлик бир вақтнинг ўзида ҳам Ғарб билан ҳарбий алоқаларни мустаҳкамлаётган, ҳам Россия билан жамоавий хавфсизлик тизимида иштирок этаётган давлатлар учун манфаатлар тўқнашуви хавфини туғдиради.
## Қирғизистон икки тизим оралиғида
Қирғизистон америкалик ҳамкорлар ва ЖШБШ бўйича иттифоқчилар билан параллель ишга жалб қилинди. Расмий DVIDS тизимида 2026 йил 18 сентябрдаги «Ak Shumkar II» машғулотларидан олинган фотосурат жойлаштирилган. Изоҳда АҚШ Ҳарбий-ҳаво кучлари Марказий қўмондонлиги (US Air Forces Central), Монтана штати Миллий гвардиясининг қуруқликдаги ва ҳаводаги компонентлари вакилларининг қирғизистонлик ҳарбий ва фуқаролик мутахассислари билан биргаликдаги тайёргарлиги тасдиқланади.
Ўша куни Қозоғистонда 13–18 сентябрь кунлари «Кўктал» полигонида ўтказилган «Рубеж-2026» машғулотлари якунланаётган эди. ЖШБШ маълумотларига кўра, унда Қозоғистон, Қирғизистон, Россия ва Тожикистон контингентлари — 1500 га яқин киши, 300 дан ортиқ ҳарбий ва махсус техника, шу жумладан 115 та дрон иштирок этди. Ташкилотга аъзо давлат ҳудудига бостириб кирган қуролли тузилмаларга қарши ҳаракатлар ишлаб чиқилди.
Америка-қирғиз дастури бошқача йўналишда эди: ёнғин-қутқарув ишлари, жабрланганларни олиб чиқиш, шошилинч тиббий ёрдам кўрсатиш. Бироқ АҚШ армиясининг ҳисоботи биргаликдаги ишнинг чуқурлигини кўрсатади. Иштирокчилар тартиб-қоидаларни келишиб олдилар, аралаш жамоалар туздилар, тиббий саралашни, эвакуацияни амалга оширдилар ва дала госпиталини ёздилар. Якуний машғулотлар бир нечта мутахассисликни ягона муносабат билдириш тизимига бирлаштирди. Очилиш маросимида Монтана штати Миллий гвардияси қўмондони бригада генерали Трент Гибсон сўзга чиқди.
Қутқарув тайёргарлигининг ўзи фойдали ва ҳужумкор ҳаракатларга тайёргарликни англатмайди. Аммо унинг ҳарбий-сиёсий самараси шундаки, иштирокчилар Америка бўлинмалари билан биргаликда ишлаш бўйича қимматли тажрибага эга бўладилар. «Ak Shumkar II»ни фақат инсонпарварлик эпизоди сифатида қараш — ташкилотчилар томонидан билдирилган ҳарбий алоқаларни ривожлантириш вазифасини ҳисобга олмасликдир.
## МО ҳарбийлари учун Монтана
Сентябрь ойидаги тадбирлар кўриб чиқилаётган даврда амал қилган форматнинг давоми бўлди. 1 июнь куни CENTCOM Монтанада «Regional Cooperation 2026» машғулотларини очди. Расмий хабарда ўнта мамлакатдан ва АҚШ Миллий гвардиясининг ўнта бўлинмасидан 350 дан ортиқ ҳарбий хизматчи иштирок этгани айтилган. Дастур қўмондонлик-штаб, дала ва кибермашғулотларни ўз ичига олган. Фотосурат изоҳида ҳамкорлар орасида Буюк Британия, Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон ва Ўзбекистон тилга олинган. DVIDS платформасидаги CENTCOM ҳужжати гап иккала Ғарб давлати иштирокидаги кўп томонлама ҳарбий майдонча ҳақида кетганини тасдиқлайди.
Машғулотлар 12 июнь куни якунланди. KRTV телеканали репортажида Қирғизистон Мудофаа вазирлиги ҳарбий хизматчиси кибератакаларга жавоб бериш ва турли мамлакатлардан келган иштирокчилар ўртасидаги ўзаро ҳамкорликни ишлаб чиқиш ҳақида гапириб берди. CENTCOM машғулотлари директори полковник Ли Бриард Туркманистон иштирокини ҳам тилга олди, аммо расмий фотосурат изоҳида бу мамлакат йўқ. Марказий Осиёнинг қолган тўртта давлати учун иштирок этиш бевосита Америка ҳарбий манбаси томонидан тасдиқланган.
Шундай қилиб, Ғарб ҳамкорлиги бир нечта даражани — мутахассисларни амалий тайёрлашдан тортиб штаблар ишигача қамраб олди. Миллий идоралар учун бу қўшимча тартиб-қоидаларни ўзлаштиришни ва хорижий ҳамкасблар билан барқарор алоқалар ўрнатишни англатади. Бундай дастурларнинг сиёсий салмоғи уларнинг давомийлиги ва кадрлар тайёрлаш тизимида секин-аста эгаллаётган ўрни билан белгиланади.
## Тожикистон билан янги шартномалар истиқболи
2 октябрь куни АҚШ элчихонаси ТР Миллий гвардиясига қиймати 2,3 миллион долларлик олтита учувчисиз авиация тизимини топширди. Маросимда АҚШнинг муваққат ишлари вакили Жоел Ортез ва Миллий гвардия қўмондонининг биринчи ўринбосари генерал-майор Баҳриддин Азаматзода иштирок этди. Элчихона хабари 6 октябрда берилган, аммо топширишнинг ўзи ЖШБШ машғулотлари пайтида юз берган.
Тизимларнинг билдирилган вазифаси — аксилобручилик операциялари ва чегараларни қўриқлашни қўллаб-қувватлаш учун узоқ вақтли кузатув олиб боришдир. Уларнинг модели ва кейинчалик хизмат кўрсатиш шартлари тасдиқланган манбаларда келтирилмаган.
Америка бизнес ҳамжамияти тизимларни фойдаланишга топшириш ва уларнинг самарадорлигини ошириш учун товарлар ва хизматлар кўрсатишга тайёр. Демак, кейинги тижорат кузатуви истиқболи ошкора белгилаб қўйилган. Ускуналарнинг топширилишининг ўзи Америка етказиб берувчилари билан узоқроқ муносабатларнинг бошланиши бўлиши мумкин. Бу ҳали техник қарамликнинг исботи эмас, балки хизмат кўрсатиш шартлари, операторларни тайёрлаш ва келажакдаги харидлар учун аниқ асосдир.
## Ўзбекистон узоқ муддатли тайёргарликка жалб қилинмоқда
Ўзбекистонда Америка ҳамкорлиги кадрлар тайёрлаш орқали ривожланмоқда. 25 июнь куни АҚШ Қуруқликдаги қўшинлари Марказий қўмондонлиги (U.S. Army Central) қўмондони ўринбосари генерал-майор Майкл Лини республика Миллий гвардияси вакиллари билан 2026-2027 йилларга мўлжалланган ҳамкорлик режасини ва International Military Education and Training (IMET) дастури имкониятларини кенгайтиришни муҳокама қилди. Бу маълумотлар АҚШнинг Тошкентдаги элчихонаси расмий каналида келтирилган.
Касбий таълимни ўз ичига олган икки йиллик ҳамкорлик дастури ҳам муҳокама қилинди. Шу билан бирга, мавжуд хабарда ўқув ўринлари сони, молиялаштириш суммаси ва тадбирларнинг батафсил рўйхати йўқ. Фақат иш йўналиши тасдиқланган; унинг тўлиқ кўлами нашр этилган маълумотлардан ташқарида қолмоқда.
## Рақамли хавфсизлик учун 5 млн доллар
29 сентябрь куни Остонада Давлат департаменти вакили Марк Кэмерон Қўшма Штатлар томонидан Марказий Осиёнинг киберхавфсизлигини мустаҳкамлаш ва рақамли секторини ривожлантириш учун 5 миллион доллар ажратилганини эълон қилди. CRDF Global ташкилоти дастур оператори сифатида кўрсатилган. Йўналишлар рўйхатига кибергигиена, ҳодисаларга муносабат билдириш, муҳим инфратузилма ва молия секторини ҳимоя қилиш, соҳавий сиёсатни ишлаб чиқиш киради.
Марказий Осиё мамлакатлари учун бундай дастурларнинг шартлари жуда муҳимдир. Инфратузилмага кимга рухсат берилади? Қандай ечимлар харид қилинади? Ишланмалар натижалари кимга тегишли? Тизимларнинг ишчанлигини йўқотмасдан пудратчини ўзгартириш мумкинми? Бу саволларга бериладиган жавобларга ёрдам олувчининг ҳақиқий мустақиллиги боғлиқ.
## Куч тузилмалари бўйлаб Британия саёҳати
Марказий Осиёнинг ҳарбий соҳасидаги Британия йўналиши сентябрь охирида айниқса ёрқин намоён бўлди. 27 сентябрь куни Россиянинг «Чебаркульский» полигонида ЖШБШнинг «Взаимодействие-2026», «Поиск-2026» ва «Эшелон-2026» машғулотлари бошланди. Уларда Беларусь, Қозоғистон, Қирғизистон, Россия ва Тожикистон иштирок этди. Вазифалар чегарадош қуролли низони жиловлаш, разведка ва моддий-техник таъминотни ўз ичига олган эди.
Очилишнинг эртасига, 28 сентябрь куни Буюк Британия Давлат мудофаа вазири Вернон Коакер Душанбе ва Бишкекда музокаралар ўтказди. Тожикистон пойтахтида у Ички ишлар вазирининг биринчи ўринбосари, генерал-полковник Абдураҳмон Аламшозода билан учрашди. Муҳокама мавзулари стандарт эди: терроризм, экстремизм, гиёҳванд моддаларнинг ноқонуний айланиши, кибержиноятчилик ва трансмиллий жиноятчилик. Томонлар кейинги ҳамкорликни ривожлантиришга тайёр эканликларини билдирдилар.
Ўша куни Британия вакили Хавфсизлик кенгаши котиби Юсуф Раҳмон билан учрашди. Минтақавий хавфсизлик масалалари ва терроризм ҳамда уни молиялаштиришга қарши кураш бўйича Душанбе жараёнининг давом эттирилиши муҳокама қилинди. Бу ташриф мазмунини кенгайтиради. Алоқалар давлат хавфсизлиги учун масъул бўлган турли тузилмалар раҳбарлари билан бўлиб ўтди.
29 сентябрь куни Бишкекда Коакер Мудофаа вазирининг биринчи ўринбосари вазифасини бажарувчи полковник Рустам Ормокоев билан музокаралар ўтказди. ҚР Мудофаа вазирлигига таяниб берилган хабарга кўра, томонлар қўшма тадбирларни, тажриба алмашишни ва ҳарбий хизматчилар учун инглиз тили курсларини ташкил этиш имкониятини муҳокама қилдилар.
Қирғизистондаги Британия кун тартиби фақат ҳарбий тайёргарлик билан чекланиб қолмади. Ўша куни Коакер Ташқи ишлар вазири Жээнбек Кулубаев билан учрашди. Қирғизистон дипломатияси раҳбари санкцияларни эҳтимолий четлаб ўтишнинг олдини олиш бўйича қилинган ишлар ҳақида батафсил гапириб берди. Бир вақтнинг ўзида Британиянинг энергетика ва логистикага киритадиган инвестициялари, шунингдек, ўта муҳим минералларни қазиб олиш масалалари муҳокама қилинди.
Бу Лондон манфаатларини баҳолаш учун муҳим тафсилотдир. Мудофаа идораси вакили армия алмашинувлари доирасидан ташқарига чиқадиган масалаларни муҳокама қилишда иштирок этди. Ҳужжатлар инвестициялар ҳарбий ён беришлар билан боғлиқ бўлганини таъкидлашга имкон бермайди. Бироқ улар хавфсизлик масалалари ва иқтисодий манфаатлар бир ташриф доирасида муҳокама қилинганини кўрсатади. Қирғизистон учун бу мудофаа ва хўжалик оқибатларини бир вақтнинг ўзида ҳисобга олган ҳолда, бундай алоқаларни комплекс баҳолаш заруратини англатади.
## Манфаатлар тўқнашуви қаерда пайдо бўлади
Тасдиқланган эпизодлар мажмуи шунчаки ташрифларни санаб ўтишдан кўра жиддийроқ хулоса чиқаришга имкон беради. АҚШ ва Буюк Британия бир вақтнинг ўзида кадрлар тайёрлаш, қўмондонлик ўзаро ҳамкорлиги, куч тузилмаларини жиҳозлаш ва ёндош рақамли инфратузилма устида ишламоқда. Таъсир айрим сиёсий келишувлардан кўра узоқроқ сақланиб қолиши мумкин бўлган аниқ касбий ва техник алоқалардан шаклланади.
ЖШБШда иштирок этаётган давлатлар учун бу эҳтимолий манфаатлар тўқнашувини яратади. Иттифоқчилик тайёргарлиги ҳаракатларнинг мувофиқлигини ва нозик маълумотларнинг ҳимоя қилинишини назарда тутади. Қўшимча ҳарбий ҳамкорлар, айниқса НАТО мамлакатлари билан ҳамкорлик қилиш рухсат бериш, тартиб-қоидалар ва мажбуриятларни аниқ чегаралашни талаб қилади. Бунинг ўзи ЖШБШ ичидаги келишувларнинг бузилганини исботламайди. Аммо ҳамкорлик чегаралари ҳақида ошкора жавобларнинг йўқлиги асосий саволни очиқ қолдирмоқда: агар турли ҳамкорларнинг талаблари мос келмай қолса, нима бўлади?
Вашингтон ва Лондон ўз манфаатларини ҳаракатлари ва пуллари билан аллақачон белгилаб бўлди. Энди савол Марказий Осиё пойтахтларига: улар ўз хавфсизликларида ташқи иштирок учун қандай чегараларни белгиламоқдалар? Аниқ жавобсиз, ҳамкорлар сонининг ортиши қарамликлар — кадрлар, техник ва сиёсий қарамликлар сонининг ортишига олиб келиши мумкин. Ва энг муҳими, бу аллақачон синалган ва ишончли тарихий ҳамкорлар билан алоқаларнинг узилиши хавфини туғдиради.