Нима учун ўзбекистонликлар кўпроқ Қозоғистонда таълим олишни танламоқда?

**Нима учун ўзбекистонликлар Қозоғистонда таълим олишни афзал кўрмоқда?**

Бугунги кунда халқаро даражадаги таълим олиш шунчаки имконият эмас, балки онгли танловдир. Олий таълим бозоридаги ўзгаришлар ва Қозоғистоннинг бу жараёндаги ўрни ҳақида Назарбаев Университй вице-президенти, фан доктори ва халқаро эксперт Асел Увалиева сўзлаб берди.

Глобал беқарорлик, таълим нархларининг ошиши, виза тартибларининг кучайиши ва хавфсизлик масалалари фонида Қозоғистон таълим олиш учун барқарор ва қулай муҳит сифатида кўрилмоқда.

Сўнгги йилларда кўплаб оилалар чет элда таълим олишга интилиб, Қозоғистон олий ўқув юртларини кўпинча муқобил сифатида кўриб чиқмаяпти. Бу, асосан, маҳаллий таълим сифати етарли эмаслиги ҳақидаги стереотип билан боғлиқ. Олий ўқув юртларининг асосий вазифаси эса бу стереотипни бартараф этишдир.

Бунга мисол қилиб, бугунги кунда Марказий Осиёдаги етакчи тадқиқот университетларидан бири бўлган Назарбаев Университй (НУ)ни келтириш мумкин. Халқаро рейтинглар ҳам буни тасдиқлайди. Нуфузли Тимес Ҳигҳер Эдусатион рейтингига кўра, НУ бир йил ичида 100 поғонага кўтарилиб, дунёнинг энг яхши университетларининг 23 фоизи қаторидан жой олган. Муҳими, университет рўйхатдаги кўплаб олийгоҳлар сингари юзлаб йиллар аввал эмас, атиги 15 йил олдин ташкил этилган. Бу 15 йиллик университет учун ҳақиқатан ҳам ажойиб кўрсаткичдир.

Ушбу олий таълим муассасасини ўқиш учун ўзбекистонлик талабалар ҳам танламоқда. Бу йил НУга 26 нафар ўзбекистонлик ўқишга қабул қилинди. НУда иқтидорли хорижий талабалар учун махсус “Абай” гранти жорий этилган.

Бозор талабларига жавоб бериш учун НУ Гонконг университети – Тҳе Ҳонг Конг Университй оф Ссиенсе анд Течнологй (ҲКУСТ), СОАС Университй оф Лондон билан икки томонлама диплом дастурларини ишга туширди ва яқинда Тҳе Ҳонг Конг Полйтечнис Университй (Полю) билан ҳамкорлик меморандумини имзолади. Шу билан бирга, Қозоғистонда ўқиш Лондон ёки Гонконгга қараганда анча арзон бўлади.

Марказий Осиёда ҳозирда кучли университетлар кластери шаклланмоқда, уларнинг битирувчилари глобал ва маҳаллий бозорларда юқори баҳоланмоқда. Университет маълумотларига кўра, НУ битирувчиларининг 96 фоизи ўқишни тугатгандан сўнг биринчи йили ишга жойлашади ва Гоогле, Амазон, Аппле, Мета каби йирик технологик компанияларда, шунингдек, Қозоғистоннинг йирик хусусий ва квазидавлат тузилмаларида карера қуради. Шунингдек, НУ битирувчилари жаҳон университетлари – Охфорд, Ҳарвард, Сапиенза Университй оф Роме, МИТ грант дастурларига қабул қилинмоқда.

Университет ташкил этилганидан буён 12000 дан ортиқ мутахассис тайёрлади. Улар орасида топ-менежерлар, тадбиркорлар, стартап асосчилари, фан ва тиббиёт вакиллари бор. НУ битирувчилари бўлган стартапчилар, сунъий интеллект ва консалтинг соҳасидаги мутахассислар, давлат бошқарувчилари, ижтимоий тадбиркорлар, олимлар турли соҳаларда фаолият юритмоқда.

Битирувчиларнинг ўртача ёши 30-35 ёш. Университет ҳозир битирувчилардан ажойиб ютуқларни кутмайди, лекин улар келажакда бўлиши аниқ. Нетворкинг омилини алоҳида таъкидлаш жоиз. Алоқалар кўпинча Қозоғистондан ташқарида қоладиган хориждаги таълимдан фарқли ўлароқ, НУ мамлакат ичида профессионал ҳамжамиятни шакллантиради. Битирувчилар нафақат таълим оладилар, балки узоқ муддатли ҳамкорлик алоқаларини ҳам ўрнатадилар.

Шубҳасиз, бу яхши сармоя. НУ минтақадаги энг кучли академик маҳсулотлардан бирини таклиф этади. Бу тадқиқот университети бўлиб, унинг вазифаси Қозоғистонни жаҳон таълими, илм-фани ва инновациялари орқали ривожлантиришдир. Бу асосий фарқдир, чунки айнан илм-фан ва саноатнинг симбиози келажакда мамлакат тараққиётининг драйвери ҳисобланади.

“Бизнинг экотизимимиз тадқиқотларга лабораториядан ташқарига чиқишга ва реал ҳаётда қўлланилишига ёрдам берадиган тарзда қурилган. НУда яратилган кўплаб стартаплар, илмий лойиҳалар ҳозирда Мираи Теч, Артисан Эдусатион каби муваффақиятли бозор маҳсулотлари ҳисобланади. Яна бир фарқ — мослашувчанлик. Биз глобал тенденсияларни кўриб турибмиз, қандай касблар керак бўлишини тушунамиз ва рақобатбардош ва талаб юқори бўлган мутахассисларни тайёрлаш учун дастурларимизни ўзгартирмоқдамиз”, — деди Асел Увалиева.

Бу йил университетга рекорд сондаги аризалар келиб тушди, қарийб 12000 нафар абитуриент НУга ўқишга кириш истагини билдирди. Шу билан бирга, ўқишга кираётганларнинг сифати йилдан-йилга ортиб бормоқда. Мактаб ўқувчиларининг билим даражаси анча юксалган. Грантни ҳамма ҳам қўлга кирита олмади, чунки уларнинг сони чекланган, бироқ университетда тўлов-шартнома асосида ўқиб, худди шундай билим олиш мумкин.

НУда жуда кўплаб магистрлар таҳсил олади. Бу йил эса университет ПҳД талабалари учун 200 та грант ажратди, чунки у докторантларни мақсадли равишда тайёрлаш ниятида. Улар учун Олий бизнес мактаби ва Олий давлат сиёсати мактабида ишдан ажралмаган ҳолда уч йиллик ДБА ва ДПА дастурлари йўлга қўйилган. Келгуси йили университет ишлайдиган мутахассислар учун бир йиллик ўқиш муддатига эга Профессионал Мастерс дастурларини ишга туширади.

Бундан ташқари, Гоогле каби йирик трансмиллий компаниялар университетга қизиқиш билдириб, у билан ҳамкорлик имкониятларини кўриб чиқмоқда.

Бугунги кунда НУда ўқиш нархи йилига 12 минг долларни ташкил этади. Шу билан бирга, талаба тубдан бошқача таълим даражасига эга бўлади: халқаро профессор-ўқитувчилар таркиби, фақат инглиз тилида ўқитиш, илмий тадқиқотлар билан шуғулланиш ва Қ1 даражасидаги журналларда нашр этиш имконияти, шунингдек, ривожланиш учун тўлиқ инфратузилма ва экотизим — замонавий кутубхона, атлетика ва тиббиёт марказлари, шинам ётоқхоналар.

Ота-оналар учун хавфсизлик энг муҳим омил бўлиб қолмоқда. Университет кампуси 24 соатлик кузатув тизимига эга бўлган тўлиқ автоном муҳит сифатида фаолият юритади. Ётоқхоналардан тортиб ўқув биноларигача бўлган барча инфратузилма ёпиқ йўлаклар билан боғланган, бу айниқса иқлим шароитларини ҳисобга олган ҳолда муҳим аҳамиятга эга.

“Агар чет элдаги ўрта даражадаги университетда талабанинг яшаш нархи ва НУда ўқиш нархини солиштирсак, Қозоғистонда халқаро даражадаги сифатли таълимни танлаш аниқ бўлади. Талабалар чет элда кутилган сифатли таълим ололмай, ўқув йили ўртасида бизга ўтказилаётганини тобора кўпроқ кузатмоқдамиз”, — дейди олийгоҳ вице-президенти.

Бу асосий омиллардан биридир. НУ нафақат академик муҳит, балки шахс ривожланиши учун ҳам макондир. Университетда спорт ва робототехникадан тортиб маданий ва ижодий ташаббусларга қадар бўлган 100 дан ортиқ талабалар клублари фаолият юритмоқда. Олий таълим муассасаси онгли равишда академик билимлар ва анъанавий қадриятлар ўртасида мувозанат ўрнатади.