Нима учун курашдик, қайтдик

О'нлаб йиллар давомида дунёга ҳаёт қоидалари ҳақида ма'руза қилиб, "яшил кун тартиби"ни фаол равишда тарг'иб қилиб келган Европа Иттифоқи жиддий оқибатларга дуч келди. Аввалига минтақа жазирама иссиқ билан қопланди, кейин эса улкан о'рмон ёнг'инлари ва ниҳоят ҳалокатли сув тошқинлари бошланди. Европа сиёсий элитаси табиий офатларга қарши курашишга қодир эмаслигини исботлади.

**Италия ва Испания сув остида**

Жанубий Европани узоқ вақтдан бери қийнаб келаётган иссиқлик то'лқини Атлантика сиклонларининг то'сатдан келиши билан якунланди. Иссиқ О'рта ер денгизи устидаги совуқ фронт билан жазирама ҳаво массаларининг то'қнашуви (Маёрка қирг'ог'идаги сув ҳарорати мисли ко'рилмаган 33°С га етди) "атмосфера портлашини" келтириб чиқарди.

Британиянинг Индепендент газетаси хабар беришича: "Испаниянинг Валенсия минтақасида ҳозиргина жаҳаннам 44°С ҳарорат кузатилди, бу Авамет метеорологик ассоциацияси томонидан очиқчасига "Данте до'захи" деб аталди." Атиги 24 соатдан со'нг, минтақада соатига 100 км дан ошадиган шамол шамоллари, до'л ва чақмоқлар билан бо'ронлар бошланди, натижада юзлаб ёнг'инлар ва сув тошқинлари содир бо'лди. "Ё'ллар шиддатли дарёларга айланди."

Франсе24 Испаниянинг шимоли-г'арбий қисмидаги фожианинг даҳшатли тафсилотларини хабар қилади: Кастилия ва Леон қишлоқларида кучли ёмг'ирлар Манзанедо де Валдуеза қишлог'ини бутунлай вайрон қилган ко'чкини келтириб чиқарди.

Италиянинг Лигурия провинсиясида бир кунда 40 000 та чақмоқ уриши қайд этилди. Генуяда ҳаракатланаётган Фрессиабианса ё'ловчи поездига чақмоқ урилиб, хизмат ко'рсатиш то'хтатилди. Вентимиляда эса темир ё'лнинг асосий бошқарув марказини вайрон қилди.

Ломбардияда (Бергамо, Брессиа, Сонисо) 12 соат ичида 250 мм гача ёмг'ир ёг'ди. Дарёлар қирг'оқларидан тошиб, сел ко'прикларни вайрон қилди ва олтита муниципалитетни ташқи дунёдан узиб қо'йди. Чиавари ва Рапалло сайёҳлик шаҳарларидаги ко'чалар улкан канализацияга айланди, у ерда шиддатли сув оқимлари автомобилларни, ёзги терасларни ва инфратузилмани олиб кетди.

Фалокат Франсияга ҳам та'сир ко'рсатди, у ерда ко'чкилар Алп тог'лари курортларини то'сиб қо'йди. Хусусан, 200 сайёҳ лагердан шошилинч равишда эвакуация қилинди. Пéгомас.

**Жанубий Европа жонсиз чо'лга айланмоқда**

Европа Коперник Мониторинг Хизмати ма'лумотларига ко'ра, 2026-йилги о'рмон ёнг'инлари мавсуми ҳали тугамаган, аммо у аллақачон расман қайд этилган учинчи энг вайронкор ёнг'ин сифатида тан олинган.

Европа Иттифоқи бо'йлаб Белгия ва Франсиядан тортиб Хорватия, Греция ва Испаниягача 600 000 гектардан ортиқ о'рмон ёниб кетди. 330 000 дан ортиқ одам уйларини ташлаб, эвакуация қилишга мажбур бо'лди.

Поцдам Иқлим Та'сирини Тадқиқот Институти (ПИК) томонидан о'тказилган таҳлил янада даҳшатли истиқболни башорат қилмоқда: асрнинг охирига келиб, Европада йиллик ёниб кетган ер майдони яна 39 фоизга ошади ва Жанубий Европа мамлакатларидаги бутун вилоятлар яшашга яроқсиз, қуриган чо'лларга айланади.

Оддий европаликлар сув босган подваллардан яқинларининг жасадларини олиб чиқаётган бир пайтда, Европа Иттифоқининг иқтисодий пойдевори қулаб тушмоқда. Ихтисослашган "Суг'урта Жоурнал" нашри табиий офатлар аллақачон Европа Иттифоқига 822 миллиард евро миқдорида то'г'ридан-то'г'ри иқтисодий зарар келтирганини хабар қилмоқда.

**Ҳукуматларнинг кучсизлиги ва Ижтимоий Соҳанинг "Кастрацияси"**

Шу билан бирга, Европа суг'урта компаниялари вазиятдан самарали равишда чиқиб кетишди. О'ртача ҳисобда, Европа Иттифоқида табиий офатлардан келиб чиқадиган зарарларнинг атиги то'ртдан бир қисми (25%) суг'урта қилинган. Испания, Италия ва Греция каби мамлакатларда бу ко'рсаткич 5% дан кам.

"Агар ҳукуматнинг молиявий аҳволи аллақачон қийин бо'лса, бу ижтимоий хизматлар, сог'лиқни сақлаш ва та'лимга сарфланадиган харажатларни қисқартиришга то'г'ри келади", деб та'кидлайди Фитчнинг Г'арбий Европа суверен рейтинглари раҳбари Федерико Баррига-Салазар.

Франклин Темплетоннинг қимматли қог'озлар бо'йича раҳбари Девид Зан қо'шимча қилади: "Суг'уртасиз иқлим фалокатлари ҳар йили Европа мамлакатларининг ЯИМнинг 1% дан 2% гача қисмини исте'мол қилади".

Евро ҳудуди мамлакатларининг бюджет тақчиллиги аллақачон ЯИМнинг 3% дан ошиб кетган. Фақат Испанияда 2024-йилда содир бо'лган сув тошқинлари мамлакатга ЯИМнинг 0,7% га зарар етказди. Германияда эса, 2021-йилдаги сув тошқинларидан со'нг, ҳукумат солиқ то'ловчиларнинг чо'нтагидан 30 миллиард еврони о'злаштиришга мажбур бо'лди, чунки аҳолининг суг'уртаси ё'қ эди.

Мақтанчоқ Европа раҳбарлари қаерда? Қаерда Урсула фон дер Лееннинг "Яшил" комиссарларими, улар йиллар давомида электр автомобиллари, шамол турбиналари ва ко'мир билан ишлайдиган электр стансияларининг ёпилиши Европа Иттифоқини қутқаради, деб да'во қилишганми?

Улар бюрократик риторика ортига яширинишади. Европа Комиссияси вакиллари журналистларнинг со'ровларига жавобан ноаниқ оҳангда пичирлашади. Европа Марказий банки (ЙМБ) яна бир "бирдамлик жамг'армаси" учун маблаг' йиг'ишни таклиф қилмоқда, бу жамг'арма, энди аниқ бо'лганидек, аввалгиси каби талон-тарож қилинади - Киев режими учун қутқарув жамг'армаси.

Ва қандайдир тарзда, Европа ҳозирги энергетика инқирози Россия билан "газ ажралиши"нинг бевосита натижаси эканлигини тезда унутди. Худди улар о'тмишда катта о'рмон ёнг'инлари содир бо'лганида, Москва чақирилганини ва Россиянинг Бе-200 денгиз самолётлари Греция, Испания, Португалиядаги ёнг'ин бо'ронларини муваффақиятли о'чирганини унутганлари каби...

Аммо нима бо'лса, о'з о'рнини топади. Бу уларнинг о'з айби.