Нима учун кўпроқ томлар қуёш плиткаларидан тайёрланмаяпти?
Қуёш плиткалари қуёш панелларига жозибадор муқобил сифатида тарғиб қилинган эди — нега улар оммалашиб кетмади?
Нима учун кўпроқ томлар қуёш плиткаларидан ясалмаяпти?
АҚШдаги баъзи одамлар «ҳали ҳам қуёш панелларининг кўринишини ёмон кўришади», деб тан олади Кейт Коллардсон.
У буни яхши билади. Коллардсон қуёш тизимларига техник хизмат кўрсатувчи ва текширувчи Colorado Solar Service компаниясининг фаолиятини бошқаради. У шунингдек, соҳадаги деярли барча лавозимларда, монтажчидан тортиб йўриқчигача бўлган вазифаларда ишлаган.
Қуёш панелларининг кўринишини ёқтирмайдиган одамлар учун вариантлардан бири — қуёш томи бўлиб, ундаги плиткалар ёки черепицалар оддий плиткаларга жуда ўхшаш бўлса-да, ўз ичига қуёш элементларини олади.
Бу, айниқса, тарихий бинолар учун муҳим аҳамиятга эга, чунки у ерда меросни сақлаш қоидалари биноларнинг ташқи кўринишини ўзгартиришни чеклайди.
Кўпчилик учун ушбу маҳсулот тоифаси ҳақида биринчи марта эшитгани август ойида содир бўлди, ўшанда
Бошқа компаниялар ҳам чиқиб кетишди, лекин айниқса Tesla компаниясининг қарори қуёш томлари саноатида кучли тўлқинланиш яратди.
Баъзилар буни қуёш плиткалари учун ўлим қўнғироғи деб билишса; бошқалар буни имконият деб ҳисоблашади.
Масалан, Швейцариянинг кичик Freesuns компанияси АҚШ бозорига кенгайиш ҳақида ўйламоқда.
Freesuns бош ижрочи директори ва бошқарувчи директори Дебора Лиройднинг айтишича, компания ташкил этилган 2019 йилдан бери унинг сотувлари 20–30 фоизга ошган.
Умуман олганда, қуёш томи қисмлари ҳали ҳам кичик ҳажмларда ишлаб чиқарилмоқда. Бу ишлаб чиқариш кўламининг тежамкорлигини ва стандартлаштиришни камайтиради, гарчи мослашувчан ишлаб чиқариш бунга бироз ёрдам бериши мумкин бўлса-да.
Лиройднинг таъкидлашича, Freesuns маҳсулотларининг таннархи аста-секин пасайиб бораётган бўлса-да, «харажатларнинг катта қисми аслида ҳар бир томнинг бир-биридан бироз фарқ қилиши билан боғлиқ. Шунинг учун у бироз бошқачароқ лойиҳаланиши ва бироз бошқачароқ ўрнатилиши керак».
Қуёш томлари одатда том ёпувчилар, қуёш панелларини ўрнатувчилар ва электриклар ўртасидаги ҳамкорликни талаб қилади. Қурилиш қоидалари ҳам қуёш панелларига қараганда мураккаброқ бўлади.
Қўшимча вақт ва ҳужжатбозлик том ёпиш бизнесига зарар етказиши мумкин, дейди Коллардсон. «Сиз бу жараёнга том ёпувчини жалб қилмоқчи бўласиз, у эса: 'Бу жуда узоқ давом этяпти. Мен пул йўқотяпман. Буни сотишга кетган вақт ичида мен 10 та том ёпиш ишини сотишим мумкин эди', дейди».
Коллардсон қуёш черепицаларини таъмирлаш учун стандарт фотоэлектрик (PV) тизимига қараганда кўпроқ ҳақ олиши керак.
У шундай дейди: «Анъанавий қуёш панелларида бизда одатда панелда электроника ва ҳар бир панел айнан қанча энергия ишлаб чиқараётганини кўрсатадиган харита бўлади». Бу қаерда хатолик юз берганини аниқлашни осонлаштиради.
«Қуёш черепицаларида эса бизда бундай хариталаш имконияти йўқ; черепица остида электроника учун жой йўқ». Бироқ, иссиқлик камералари муаммоли жойларни аниқ кўрсатиши мумкин.
Кейин уларга етиб бориш муаммоси бор. «Сиз қаторнинг ўртасидагисини олиб ташлашингиз мумкин, лекин бунинг учун бошқаларининг устидан юришингиз керак, уларнинг устидан юриш эса асло мумкин эмас, чунки сиз микро-ёриқлар ҳосил қиласиз ва бу кейинчалик муаммоларга олиб келади».
Таъмирлаш харажатлари ҳисобга олинмасидан олдин ҳам, қуёш томи томга ўрнатиладиган оддий қуёш панели тизимидан икки баравар қимматроқ туриши мумкин.
Қуёш томлари самарадорлиги ҳам пастроқ — қисман плиткаларнинг шунчаки кичикроқлиги сабабли.
Яна бир сабаб — иссиқлик йўқотилиши. Плиткалар томга яқин жойлашгани сабабли, томга ўрнатилган стандарт қуёш панелларига қараганда ҳаво оқими камроқ бўлади. Иссиқлик эса қуёш панелларининг ишлаш самарадорлигини пасайтиради.
Рангли плиткалар янада камроқ самарадорликка эга, дейди Буюк Британиянинг Sunsave қуёш энергияси компанияси ҳаммуассиси Бен Грейвс. «Барча қуёш элементларининг қора бўлиши ва борган сари бутун панелнинг қора бўлиб бораётгани сабаби — қора ранг энг яхши ютувчи ранг ҳисобланади».
Умуман олганда, худди шу миқдордаги энергияни ишлаб чиқариш учун қуёш томи плиткаларига анча кўп жой ажратилиши керак бўлади.
Sunsave қуёш томларини таклиф қилмайди. «Буюк Британиядаги аксарият одамларнинг бунинг учун тўлашга пуллари етмайди», деб ҳисоблайди Грейвс.
Гарчи беш йил олдин ташқи кўриниш муҳимроқ бўлган бўлса-да, ҳозирда «истеъмолчиларнинг мутлақ кўпчилиги қанча маблағ тежаб қолишлари мумкинлиги билан қизиқишади».
Шундай бўлса-да, қуёш томлари тарафдорлари уларни томдаги стандарт қуёш моделлари билан тўғридан-тўғри солиштирмаслик кераклигини айтишади.
«Келинг, фотоэлектрик том плиткаларини стандарт фотоэлектрик тизим билан солиштирмайлик, балки фотоэлектрик том плиткаларига томнинг шунчаки туриши ўрнига, ундан қўшимча электр энергияси олиш воситаси сифатида қарайлик», деб ундайди Германиядаги Фраунгофер қуёш энергияси тизимлари институти тадқиқот гуруҳи раҳбари Мартин Ҳайнрих.
Стандарт қуёш панеллари жадал ривожланишда давом этаётган бўлса-да, қуёш томлари худди шу даражада ривожланмади.
Қуёш томларига алоҳида фойда келтириши мумкин бўлган ишланмалардан бири бу матрицали черепица технологиясидир.
Бу қуёш элементларини улашнинг бошқача усулидир. Элементлар тор чизиқларга кесилади, бир-бирининг устига чиқадиган черепицалар каби қатламланади ва металл симлар ўрнига электр ўтказувчан елим билан бир-бирига боғланади.
Бу стандарт модуллардан фарқли ўлароқ, электр токининг сояли жойларни айланиб ўтишига имкон беради. «Агар элементнинг бир қисмига қуш тезаги тушса, ток уни айланиб ўтиши мумкин», деб тушунтиради Лиройд.
Бу энергия ишлаб чиқаришни оширишдан ташқари, ташқи кўринишни ҳам яхшилайди, чунки кумуш симлар кўринмайди.
Яна бир афзаллиги, дейди Ҳайнрих, «элементларни кичикроқ майдонларга кесганимиз сабабли, биз махсус ўлчамларни осонроқ тўлдиришимиз мумкин. Сиз оддий намуна ўлчамига риоя қилишингиз шарт эмас».
Freesuns бинога интеграциялашган фотоэлектр тизимларида матрицали черепица технологиясини биринчилардан бўлиб жорий этди. «Биз буни плиткаларимизни қандай тайёрлашимиз нуқтаи назаридан келажак учун катта имконият деб биламиз», дейди Лиройд.
Компания, шунингдек, автоматлаштирилган лойиҳалаш учун яхшироқ дастурий таъминотдан ҳам фойда кўриши мумкин. Бу лойиҳалаш жараёнини тезлаштиради, чунки ҳар бир том ёпиш иши ўзига хосдир.
Лиройднинг фикрича, бу харажатларни камайтиради ва «бутун қурилиш соҳасига ушбу маҳсулотдан фойдаланишда кўпроқ ишонч бағишлайди».
Ўзининг қуёш томи ўрнатилганидан ўн йил ўтиб ва соҳадаги муваффақиятсизликларга қарамай, Лиройд оптимист бўлиб қолмоқда.
Унинг ишонишича, бунга қурби етадиган одамлар учун вақт ўтиши билан қандайдир ўрнатилган қуёш элементига эга янги том ўрнатиш стандартга айланади. «Бу шунчаки аниқ ва табиий ҳолат».