Нима учун Канада АҚШнинг (эҳтимоли жуда кам бўлган) босқинига тайёргарлик кўрмоқда

Нима учун Канада АҚШнинг (эҳтимоли жуда кам бўлган) босқинига тайёргарлик кўрмоқда

Бош вазир Марк Карни ўтган ҳафта бир пайтлар тасаввур қилиб бўлмайдиган эҳтимолга: АҚШ босқинига тайёргарлик кўраётганини тан олди.

У хавф паст ва эҳтимоллик жуда кам эканини айтди, аммо New York Times газетасига берган интервьюсида Дональд Трамп президентлиги даврида АҚШ-Канада муносабатлари қайта шаклланаётган бир пайтда ҳар бир сценарийни баҳолаш унинг бурчи эканини билдирди.

«Бу шунчаки хавфларни бошқариш», деди Карни.

Трампнинг глобал тарифлари ва Канадани 51-штатга айлантириш ҳақидаги такрорий истаги Канадани Америка ҳужумига қарши ҳарбий ўйинлар ўтказишга ундади.

2025 йилда АҚШ президенти АҚШнинг Канадага қарши куч ишлатиши «эҳтимолдан жуда йироқ» эканини айтди. Бунинг ўрнига, у сиёсий мақсадларга эришиш учун иқтисодий босим ўтказишда давом этишини билдирди.

«Президент Трамп буюк Канада халқини ҳимоя қилиш учун ҳаммадан кўра кўпроқ иш қилди», деб маълум қилди Оқ уй шу ҳафта BBC’га берган баёнотида.

BBC билан суҳбатлашган ҳарбий экспертлар ҳам икки давлатнинг мудофаа соҳасидаги кўплаб ҳамкорлик йўлларини тилга олиб, босқин эҳтимолини жуда кам деб ҳисоблашади.

Шундай бўлса-да, бу масала канадаликларнинг хаёлида экани аниқ.

Январь ойида, АҚШ Венесуэлада Николас Мадурони қўлга олганидан сўнг, Leger сўровномаси канадаликларнинг 30 фоиздан кўпроғи АҚШ босқини эҳтимоли бор деб ҳисоблашини кўрсатди.

Канада ва АҚШ ўртасидаги уруш мураккаб ва тасаввур қилиш деярли имконсиз бўларди, дейди 34 йил давомида Қироллик Канада ҳарбий-ҳаво кучларида хизмат қилган ва бир нечта раҳбарлик лавозимларини эгаллаган истеъфодаги генерал-лейтенант Кристофер Коутс.

«Мен бутун фаолиятим давомида ҳарбий операцияларда қатнашганман ва биз ҳеч қачон АҚШ ҳудудидан ҳарбий ҳужум уюштирилиши эҳтимолини кўриб чиқмаганмиз», деди у BBC’га.

НАТО миссияларида хизмат қилган Коутснинг айтишича, Канада ва АҚШ ҳарбий мудофаанинг кўплаб соҳаларида биргаликда ишлайди.

Иккала давлат ҳам Шимолий Атлантика альянси аъзоси бўлиб, у аъзо мамлакатлардан бирига ҳужум қилинган тақдирда бошқа аъзо давлатни ҳимоя қилишни талаб қилади.

Икки давлат, шунингдек, Шимолий Америка аэрокосмик мудофаа қўмондонлиги (NORAD) доирасида Арктикани биргаликда ҳимоя қилиш миссияларини амалга оширади ва тез-тез разведка маълумотларини алмашиб туради.

Шу сабабли, Коутс АҚШнинг Канадага ҳарбий ҳужуми анъанавий қуролли ҳужум билан эмас, балки киберуруш каби яширин усуллар билан бошланишига ишонади.

Иккинчи жаҳон урушидан кейин Канада ва АҚШ XX асрнинг иккинчи ярмида табиий иттифоқчиларга айланди ва иқтисодий, ҳарбий ҳамда маданий жиҳатдан чуқур интеграциялашди.

Аммо бу ҳар доим ҳам шундай бўлмаган. Аслида, Канада ўзлигининг марказий қисми XVIII ва XIX асрларда АҚШ экспансионизмига кўрсатилган қаршиликдир, дейди Канада уруш музейи тадқиқотчиси Тим Форан.

«Америка Қўшма Штатларидан қўрқиш Канада деб аталмиш сиёсий лойиҳанинг асосини ташкил этади», деди у.

Канада ҳозирги АҚШ ҳудудидаги колониялар исён кўтарганда, Британия тожига содиқ қолган Британия Шимолий Америкаси колониялари гуруҳи сифатида ташкил топган.

Канада ташкил этилишидан олдин АҚШ Британия Шимолий Америкаси колонияларига бостириб киришга уриниб, 1775 йилда Монреални эгаллаб олган ва Квебек шаҳрини деярли қўлга киритаёзган эди.

1812 йилги уруш пайтида америкаликлар ўша пайтдаги Юқори Канада, Қуйи Канада ва денгизбўйи колонияларига бир неча бор бостириб киришди ва бу уруш дуранг билан якунланди. Ўша урушда Британия қўшинлари қасос сифатида Оқ уйни ёқиб юборгани билан машҳур.

Фораннинг айтишича, ўша пайтда кейинчалик Канадага айланган колониялар мудофаа учун Буюк Британия ва унинг Қироллик флотига, шунингдек, йирик жангларда генерал сифатида хизмат қилган маҳаллий халқларга таянган.

Канада Биринчи жаҳон урушидан кейин Американинг кучайиб бораётган қудрати ва таъсирига жавобан АҚШ билан уруш қилиш масаласини яна кўриб чиқди.

У Канада армияси генералларининг чегарадош шаҳарларга қилган махфий сафарлари асосида шакллантирилган режани ишлаб чиқди. Генераллар ўзларини сайёҳ қилиб кўрсатиб, разведка учун кўприклар ва шосселарни суратга олишган.

Улар, шунингдек, душманни яхшироқ тушуниш учун маҳаллий аҳоли билан суҳбатлашишган.

Ўша пайтда уруш бўлиши эҳтимоли кам эди, дейди Канада уруш музейининг XX асрдаги Канада бўйича мутахассиси Эндрю Бурч, аммо канадаликлар барибир тайёр бўлишни хоҳлашган.

«Бу ҳарбийлар қиладиган ишларнинг бир қисмидир», деди у. «Улар ҳар хил сценарийларни тасаввур қилишади».

Трампнинг иккинчи президентлиги даврида Канада-АҚШ муносабатлари ёмонлашди.

АҚШ босқини эҳтимоли жуда кам бўлса ҳам, Коннектикут штатидаги Нью-Хейвен университети миллий хавфсизлик бўйича доценти Мэттью Шмидт канадаликларнинг тайёргарлик кўраётгани глобал тартиб қанчалик кескин ўзгарганини кўрсатишини айтди.

Унинг қўшимча қилишича, Канада раҳбарлари Америка ҳарбийлари билан қанчалик яқин ҳамкорлик қилишни давом эттириш борасида қийин саволларга жавоб беришлари керак — бу шериклик уларга, агар АҚШ Канадага бирор тарзда зарар етказмоқчи бўлса, қимматли маълумотларни тақдим этади.

«Бу ҳақиқатан ҳам Америка Қўшма Штатлари билан муносабатларга зарар етказмоқда ва маълум даражада асосли қўрқув мавжуд», деди у.

Америкаликлар Трампнинг Канадани 51-штатга айлантириш ҳақидаги сўзларини жиддий қабул қилмасликлари мумкин, деди у, аммо канадаликлар буни жиддий қабул қилишмоқда ва агар керак бўлса, ўзларини ҳимоя қилишга тайёр.

Хўш, агар бу содир бўлса, қандай кўринишда бўлади?

Урушнинг бошланғич босқичи жуда қисқа бўлиши мумкин.

Шу йил бошида Globe and Mail газетаси хабар берганидек, Канада ҳарбийлари томонидан қўлланилган моделга кўра, АҚШ ҳужуми бир ҳафта ичида Канаданинг стратегик позицияларини яксон қилади.

Унинг ҳарбийлари тезда сон жиҳатдан ортда қолади, бу эса Канада кучларини душманни бостириш учун партизан уруши усулларига ўтишга мажбур қилади.

Январь ойида газета ҳукуматнинг юқори лавозимли мулозимларига таяниб хабар беришича, Франция ва Буюк Британия каби иттифоқчи давлатлардан Канадани қўллаб-қувватлаш ва ҳимоя қилиш сўралади.

Ушбу назарий модел Канада бир аср ичида биринчи марта Америка ҳужумига қарши режа тузганини англатади.

Коутснинг айтишича, бу модел ҳарбий жанговар режалаштиришнинг энг енгил кўринишидир.

Унинг айтишича, Канада ўз НАТО иттифоқчиларидан фарқли ўлароқ, ҳар қандай қуруқликдаги босқин содир бўлган тақдирда тайёр жавоб режасига эга бўлишда орқада қолган эди ва ҳозирда олдиндан айтиб бўлмайдиган геосиёсат даврида бу бўшлиқни тўлдирмоқда.

Унинг сўзларига кўра, бунинг бир қисми яқинда Канада мудофаа вазирининг ҳарбийлар сонини кескин кенгайтириш, жумладан, 300 000 гача енгил тайёргарликдан ўтган фуқаролик аскарларини қўшиш ҳақидаги чақириғида намоён бўлди.

Канадага бостириб кириш АҚШ томони учун ҳам осон бўлмаслиги мумкин.

Ҳатто улкан армияси бўлса ҳам, АҚШ Канада билан уруш учун қўллаб-қувватлаш олишга қийналади, деди Шмидт.

«Менимча, агар Канадага бостириб кириш ҳақида буйруқ берилса, жуда кўп сонли америкалик офицерлар истеъфога чиққан бўларди», деди у.

«Улар буни ноқонуний ва ахлоқсиз буйруқ деб билишади».

Шмидтнинг айтишича, Канада ва Америка аскарлари мунтазам равишда биргаликда машғулотлар ўтказади ва бир-бирларини ўзаро ҳурмат қилади.

Аммо агар муносабатлар жанг даражасигача ёмонлашса, Шмидт АҚШ эътиборини Канаданинг нефть ва минераллар каби қимматли ресурсларини эгаллашга ҳамда сиёсий раҳбариятни йўқ қилишга қаратиши мумкинлигини айтди.

«Сиз худди Венесуэлада кўрганингиздек операцияни кўришингиз мумкин эди», деди у АҚШ ҳарбийларининг шу йил бошида Венесуэланинг собиқ президенти Мадурони қўлга олиш бўйича ҳаракатларига ишора қилиб.

Гарчи у АҚШнинг ҳарбий салоҳияти каттароқ эканини тан олса-да, «ҳар бир аскар ҳисобига» Канада аскарлари қаршилик кўрсата олишини айтди.