Нима учун айрим ҳиндистонлик давлат хизматчилари ўз вазифаларини бажарганлари учун қаҳрамонга айланишади

Нима учун айрим ҳиндистонлик давлат хизматчилари ўз вазифаларини бажарганлари учун қаҳрамонга айланишади

Ҳиндистоннинг улкан давлат тизими ишлашини таъминлаб турадиган минглаб давлат хизматчилари орасида ҳар бир неча йилда фақат саноқлиларигина кутилмаганда жамоатчилик эътиборига тушади.

51 ёшли Тукарам Мундхе — ана шундайлардан бири.

Маҳараштра озиқ-овқат ва фармацевтика идораси комиссари сифатида у май ойида лавозимга киришганидан бери бир қатор назорат тадбирларини бошлади. Унинг гуруҳлари ресторанлар ва бошқа озиқ-овқат корхоналарини текшириб, зараркунандалар босгани, гигиена талаблари бузилгани ва муддати ўтган маҳсулотларни аниқлади.

У шунингдек, шифохоналар оддий тиббий буюмлар учун тўлайдиган нарх ва беморларга тақдим этиладиган ҳисоб-китоб ўртасидаги катта фарққа ҳам эътибор қаратди.

Ушбу қадамлар Мундхени ижтимоий тармоқлар юлдузига айлантирди, текширувлар акс этган видео ва фотосуратлар интернетда кенг тарқалди. Юзлаб одамлар ўз штатларидаги озиқ-овқат хавфсизлиги муаммоларини ҳал қилиш учун ҳам худди шундай ходимлар юборилишини хоҳлашларини билдиришди.

Мундхе ягона эмас. Деҳли атрофидаги Гуруграм шаҳрида туман шаҳарсозлик режалаштирувчиси РС Батт ҳам ноқонуний қурилишлар ва ерларни ўзбошимчалик билан эгаллаб олишга қарши кўрган чоралари учун олқишларга сазовор бўлди.

Аммо нима учун бундай мулозимлар шунчаки ўз вазифаларини бажарганлари учун қаҳрамон сифатида улуғланади?

Ҳиндистонда давлат хизматчилари одамлар ҳар куни боғлиқ бўлган кўплаб хизматларни — ҳужжатлар беришдан тортиб, полиция назорати, озиқ-овқат хавфсизлиги ва соғлиқни сақлашгача бўлган соҳаларни бошқарадилар. Шунга қарамай, уларнинг кўпчилиги ишларни пайсалга солиш, пора олиш ва одамларни сарсон қилишда айбланади.

Шу боис, бирор мулозим бюрократик тўсиқларни енгиб ўтгандай кўринса, бунга жуда катта иштиёқ билан муносабат билдирилади.

«Нормал бўлиши керак бўлган нарса истиснога айланиб қолди», дейди истеъфодаги давлат хизматчиси Камал Кант Жасвал.

Кўпгина фуқаролар учун ишларнинг кечикиши, бюрократик тўсиқлар ва бефарқ муносабат шу қадар одатий ҳолга айланганки, самарали бошқарув энди ғайриоддий туюлмоқда, дея қўшимча қилади у.

Кўпгина ҳиндистонликлар давлат идораларини узун тартиб-таомиллар, қайта-қайта боришлар ва кўпинча мурожаатларга бефарқ бўлган бюрократия билан боғлашади.

Мундхе айнан шундай иш қилгани учун эътироф этилган биринчи мулозим эмас.

Энг машҳур мисоллардан бири ТН Сешан бўлиб, у 1990-йилларда Ҳиндистон бош сайлов комиссари сифатида қоидаларни ҳеч қандай қўрқувсиз қатъий жорий этгани билан танилган эди.

Бундай воқеалар «ҳалол» ёки «муросасиз» бюрократ тушунчасини ҳам таниш, ҳам ноёб ҳодисага айлантирди.

Бироқ Жасвал Ҳиндистонда минглаб мулозимлар жамоатчилик эътиборини тортмасдан ўз ишларини бажаришларини таъкидлайди.

«Уларнинг иши фуқаролар билан бевосита алоқани назарда тутмаслиги ёки шунчаки камроқ кўзга ташланиши мумкин».

Оддий одамлар учун эса давлат идорасига бориш кўпинча толиқтирувчи синов сифатида кўрилади.

Деҳлидаги молиявий компанияда ишловчи 43 ёшли Ражеш Сингҳнинг айтишича, у ишини битириш учун узоқ кутишларга ва шикоятларни ҳал қилиш учун янада узоқроқ жараёнларга дуч келган.

«24 соат давом этиши керак бўлган иш шахсий тажрибамда олти ойга чўзилиб кетди, ҳатто ўшанда ҳам ижобий натижага кафолат йўқ эди», дейди у.

Аммо қоидаларни қатъий қўллагани учун мақталган ходим, мавжуд воқеликни ҳисобга олмасдан уларни ҳаддан ташқари қатъий татбиқ этгани учун танқид қилиниши ҳам мумкин.

Ҳиндистоннинг биринчи аёл ИПС (Ҳиндистон полиция хизмати) ходими Киран Беди қонун устуворлигини таъминлашдаги қатъий ёндашуви билан танилган эди.

Мундхе озиқ-овқат ва меҳмондорчилик соҳасининг айрим вакиллари томонидан назорат тадбирлари туфайли танқидларга учради. У танлаб ёки ноқонуний чора кўриш ҳақидаги айбловларни рад этиб, текширувлар далилларга асосланганини ва лицензиялар фақат жиддий ҳолатлардагина тўхтатилишини айтди.

Батт ҳам ноқонуний қурилишларни бартараф этгани учун танқидлар остида қолди, танқидчилар унинг чоралари танлаб амалга оширилаётгани ва заиф қатламларга номутаносиб равишда зарар етказаётганини даъво қилишмоқда. Бир нечта кенг тарқалган видеоларда у ўз ҳаракатларини қатъий равишда шаҳарсозлик қоидалари асосида амалга ошираётганини айтган.

Жасвалнинг таъкидлашича, кўча савдогарининг растаси қонун нуқтаи назаридан ноқонуний иншоот бўлиши мумкин, аммо у оиланинг ягона даромад манбаи ҳам бўлиши мумкин. Миллионлаб одамлар иш излаб шаҳарларга кўчиб ўтадиган мамлакатда эса рухсат этилмаган турар жойлар бошпана топишнинг ягона йўли бўлиши мумкин.

Қонун ва иқтисодиёт ўртасидаги ушбу зиддият нима учун бир хил чора ҳам қонуний, ҳам шафқатсиз сифатида баҳоланиши мумкинлигини тушунтиришга ёрдам беради.

Бюрократлар ўз вазифаларини бажаришда ўзлари ҳам қийинчиликларга дуч келишади.

Бир муддат давлат хизматида ишлаган ва ривожланиш масалалари бўйича кўплаб мақолалар ёзган Пушпа Сундарнинг айтишича, ходимлар талабларни бажаришдан бош тортганларида сиёсий босим ва бошқа ишга ўтказилиш ҳолатларига дуч келишлари мумкин.

«Уларнинг ҳам оиласи, карьераси ва молиявий мажбуриятлари бор ва мустақил ҳаракат қилиш учун бу нарсаларни хавф остига қўйиш фавқулодда жасорат талаб қилади», дейди у.

Унинг фикрича, ходимлар ноқонуний ёки ноўрин ишларни қилишдан бош тортганларида кучлироқ институционал қўллаб-қувватлашга муҳтож.

Жасвал ўзи ҳам шундай босимга дуч келганини эслайди.

1974 йилда, у ўша пайтдаги бўлинмаган Уттар-Прадеш штатининг Уттаркаши тумани ҳокими бўлган вақтда, юқори лавозимли вазир штат қонунчилик органи сайловида номзодини қўйган эди.

Унинг айтишича, у вазирнинг бир нечта талабларини рад этишга мажбур бўлган, чунки улар қоидаларга зид эди. Вазир сайловда ғолиб чиқди ва Жасвал «кўп ўтмай ишдан бўшатиш ҳақида буйруқ» олганини айтади.

Аммо у кейинги иш жойига жўнаб кетаётганида, одамлар ёзнинг иссиғида у билан хайрлашиш учун йўл бўйлаб бир неча километр масофада туришган.

Сиёсатчилар ва давлат хизматчилари ўртасидаги муносабатлар камдан-кам ҳолларда оддий бўлади, дейди у.

Яхши лавозимларни хоҳлайдиган ёки сиёсий қўллаб-қувватлашга боғлиқ бўлган кўплаб давлат хизматчилари энг кам қаршилик кўрсатиш йўлини танлашади, сиёсий босимга қарши туриш эса ўз бадалига эга, дейди у.

Ижтимоий тармоқлар ҳам ходимнинг қанчалик тез жамоатчилик эътиборига тушишини ўзгартирди.

Бир пайтлар фақат бир туман доирасида қолган нарса энди бир неча соат ичида тасвирга олиниши, улашилиши ва миллионлаб одамлар томонидан кўрилиши мумкин.

«Ижтимоий тармоқлар мулозимни деярли бир кечада миллий муҳокама мавзусига айлантириши мумкин», дейди Сундар.

Мундхе билан ҳам қисман шундай бўлди, унинг текширув видеолари оддий назорат тадбирларини кенг томоша қилинадиган томошага айлантирди.

Бироқ Мундхе бунга бошқача қарайди.

Ўтган ой BBC билан суҳбатда у ўз ҳаракатлари жамоат саломатлигини сақлаш истаги билан боғлиқлигини ва қоидаларга риоя қиладиган корхоналар қўрқадиган ҳеч нарса йўқлигини айтди.

Мундхе учун эътибор асосий мақсад эмас. Қоидалар аллақачон мавжуд ва унинг вазифаси шунчаки уларни ижро этишдир.

Аммо жамоатчиликнинг қизиқиши фақат бир ходимдан кўра кўпроқ нарсани англатади.

Давлатнинг асосий функциялари очиқ ва изчил равишда амалга оширилганда, улар ғайриоддий бўлиб туюлиши мумкин — айниқса, жуда кўп одамлар бунинг аксини кутишга ўрганиб қолган бир пайтда.