Мустақилликнинг 35 йили: Ўзбекистон хорижий нигоҳда
1-сентабр куни О'збекистон мустақиллигининг 35 йиллигига яқинлашаётган бир пайтда, хорижий кузатувчилар, жумладан, дипломатлар, ривожланиш бо'йича ҳамкорлар ва бизнес етакчилари чуқур илдиз отган мерос тез модернизация билан бирга мавжуд бо'лган миллатнинг гувоҳи бо'лишмоқда.
О'збекистонда яшаш, ишлаш ёки саёҳат қилиш орқали уни бошдан кечирганлар ко'пинча унинг машҳур Ипак ё'ли шаҳарлари ёки ривожланаётган пойтахтидан ташқаридаги изчил фазилатларни та'кидлашади. Улар тез-тез унинг халқининг илиқлиги, оилавий ва жамоатчилик ришталарининг мустаҳкамлиги, тарих ва ан'аналарга чуқур ҳурмат ва ёш авлоднинг келажакка интилишларини эслатиб о'тишади.
Бироқ, ҳар бир халқаро нуқтаи назар о'зига хос нуқтаи назарни таклиф қилади. Ба'зилар О'збекистонни асосан меҳмондо'стлиги билан белгилайдилар, бошқалари эса унинг тарихи, халқи ёки келажак салоҳияти ҳақидаги туйг'усини та'кидлайдилар. Иқтисодий ва ижтимоий о'згаришларнинг тез сур'ати ба'зиларни ҳайратда қолдирди, бошқалар эса янги инфратузилма, рақамли хизматлар ва кенгайиб бораётган глобал алоқалар остида миллатнинг асосий ан'аналари собит қолишини та'кидлайдилар.
Умуман олганда, бу таассуротлар мамлакатнинг о'тмиши билан мустаҳкам алоқани сақлаб қолган ҳолда, келажагини шакллантириб, ишонч билан о'сиб бораётганини тасвирлайди.
Европа Иттифоқи элчиси Тоиво Клаар учун О'збекистон халқи биринчи бо'либ хаёлга келади. У уларнинг "илиқлик, меҳмондо'стлик ва саховат"ини та'рифлайди, учрашувлардан кейин биргаликда чой ичиш, расмий суҳбатлардан ташқари суҳбатлар ва бутун мамлакат бо'йлаб дуч келган ко'плаб меҳмондо'ст табассумларни эслайди. Унинг учун О'збекистон асосан одамлар о'зингизни уйдагидек ҳис қиладиган жой.
АҚШ элчиси Жонатан Хеник ҳам бу фикрни қо'ллаб-қувватлайди ва меҳмондо'стликни о'зига хос хусусият сифатида белгилайди. У Фарг'она водийсидаги оилавий кечки овқатда ёки Тошкентдаги ҳукумат йиг'илишида бо'ладими, "бу ердаги одамлар меҳмонларни самимий илиқлик билан кутиб олишларига" ишора қилади. Хеник бу меҳмондо'стликни асрлар давомида Буюк Ипак ё'ли чорраҳаси бо'лганлиги билан бог'лайди ва бу америкалик меҳмонлар биринчи бо'либ та'кидлайдиган нарса эканлигини та'кидлайди. У шунингдек, о'збек халқининг меҳмондо'стлигининг кучли маданий о'зига хослиги ва илг'ор фикрлаш тарзи билан уйг'унлашган доимий таассуротини та'кидлайди.
БМТТДнинг О'збекистондаги доимий вакили о'ринбосари Анас Файяд Қарман ҳам меҳмондо'стликни о'з тажрибасининг марказига қо'яди ва меҳмонларга ко'рсатилган илиқлик махсус ҳолатлар учун ажратилмаганлигини та'кидлайди. Унинг та'кидлашича, бу "сиз нафақат махсус ҳолатларда, балки кундалик мулоқотда, сиз Тошкентда бо'ласизми ёки минтақалардан биридаги жамоага ташриф буюрасизми, бошдан кечирадиган нарса". Қарман шунингдек, О'збекистон "о'з тарихи ва ан'аналари билан чуқур фахрланишини, шу билан бирга келажакка ишонч билан қарашини" та'кидлайди, бу эса мамлакатга "жуда о'зига хос энергия" баг'ишлайди.
**Қадимги мамлакат келажакка интилади**
О'тмиш ва келажак о'ртасидаги бу мувозанат О'збекистонда вақт о'тказганларнинг мулоҳазаларида такрорланадиган мавзудир. Элчи Клаар, айниқса, "жуда кучли тарих ва о'зига хослик туйг'уси билан келажакка қарашга аниқ интилишнинг уйг'унлигидан" таассурот олади. У О'збекистоннинг "ажойиб маданий мероси"ни "о'рганишга, бог'ланишга ва янги имкониятларни о'рганишга интиладиган ёш, динамик жамият" билан бир қаторда та'кидлайди. Шунингдек, у пойтахтдан ташқаридаги мамлакатнинг хилма-хиллигидан ҳайратда қолди ва минтақаларга саёҳат анча то'лиқроқ манзара яратишини аниқлади.
ЕХҲТ лойиҳалари координатори Антти Карттунен О'збекистоннинг тез о'згаришлар шароитида о'зига хослигини сақлаб қолиш қобилиятини унинг энг та'сирли хусусиятларидан бири деб билади. У буни мамлакатда икки ярим йил давомида кузатган ва унинг до'стлари ва қариндошлари ҳам "унинг қанчалик ривожланганидан, шунингдек, Ипак ё'ли шаҳарлари - Самарқанд, Бухоро ва Хивадан ҳам ижобий ҳайратда қолишган". Ба'зилар бир неча бор қайтиб келишган, ба'зилари эса то'ртинчи ташрифини режалаштиришган, бу Карттуненнинг фикрича, "нимадир нарсани англатади".
Анди Аранитаси қо'шимча қилишича, О'збекистоннинг "ажойиб тарихи ва маданий мероси" дарҳол хаёлга келади, Самарқанд, Бухоро ва Хива каби номлар Ипак ё'лининг бойлигини ва О'збекистоннинг маданиятларни бог'лашдаги тарихий ролини эслатади. Шу билан бирга, у "келажакка жуда э'тибор қаратган", о'з тарихига чуқур ҳурматни о'сиш, модернизация қилиш ва келажак авлодлар учун янги имкониятлар яратишга бо'лган кучли интилиш билан бирлаштирган мамлакатни ко'ради.
**Ипак ё'ли меросидан замонавий Тошкентгача**
Хитойлик дипломат Лиулинг Чи учун О'збекистон дастлаб унинг тасаввурида қадимийлик ва Ипак ё'ли маскани сифатида мавжуд бо'лган, Бухородаги Чор-Минор масжиди ва абадий тинчлик ҳисси билан бог'лиқ. У етиб келганида, "асрлар давомидаги донолик, ички хотиржамлик ва замонавий ҳаётнинг тез ритми"нинг ажойиб уйг'унлигини кашф этди ва "пойдеворли, жонли ва келажакка интилишларга то'ла" мамлакат қиёфасини яратди.
Унинг дастлабки таассуроти О'збекистонни тарихий жойларидан ташқарида ко'рган сари янада чуқурлашди. Чи О'збекистоннинг "ҳақиқий фан ва маданият бешиги" эканлигини та'кидлаб, Самарқанд, Бухоро, Хива, Шаҳрисабз ва Мирзо Улуг'бек каби шахсларнинг меросини тилга олди. У "сан'ат кундалик ҳаётга органик равишда то'қилган ва ҳаётнинг о'зи ше'риятга айланади", маҳаллий хусусият, маданий бойлик ва сан'ат "илҳом ва ма'навий о'сишнинг чексиз манбаи" бо'либ хизмат қилишини аниқлади.
Икки мамлакат Ипак ё'ли бо'йлаб 2000 йилдан ортиқ ҳамкорликни баҳам ко'ради, бу мулоқот ва о'заро бойитишни ривожлантиради. Бугунги кунда бу тарихий бог'лиқлик инфратузилма, инвестиция, рақамли технологиялар, та'лим ва туризмни қамраб олувчи замонавий ҳамкорликда акс этади. Чи ҳатто Тошкентдаги кундалик учрашувларда танишликнинг о'сиб бораётганини пайқади, маҳаллий аҳоли уни ко'пинча "Ни ҳао!" деб кутиб олишади. У бу "самимий ва содда до'стона муносабат"ни о'зининг энг ёқимли кашфиёти деб та'рифлайди.
Хитой ва О'збекистон о'ртасидаги одамларнинг тобора ко'пайиб бораётган ҳаракати бу алоқаларни янада мустаҳкамлади. Визасиз саёҳат жорий этилганидан бери Чи ко'проқ хитойлик сайёҳларнинг о'збек кафелари, музейлари, масжидлари ва бозорларини айланиб чиқаётганини кузатди, Хитойга саёҳат эса о'збек ижтимоий тармоқ фойдаланувчилари орасида оммалашиб кетди. Чи учун туризм икки халқ о'ртасидаги чуқур маданий, тарихий ва қадриятларни тушуниш ойнасига айланди. Унинг О'збекистондаги тажрибаси унга умр бо'йи эслаб юришни истаган бир гапни ҳам қолдирди: "Ким о'збек нонини татиб ко'рган бо'лса, албатта қайтиб келади".
**Умумий тарих, таниш қадриятлар**
Эрон элчиси Муҳаммад Али Эскандарийнинг О'збекистон ҳақида о'йлагандаги биринчи фикри "умумийлик". Унинг учун О'збекистон "шунчаки мамлакат номи" эмас, балки "о'тмиш ва келажакни ёнма-ён ко'ришингиз мумкин бо'лган жой". У Самарқанд, Бухоро ва Хивани минг йиллик тарих ва цивилизациянинг гувоҳи сифатида ко'ради, Тошкент эса "ривожланаётган ва келажакка қарайдиган замонавий О'збекистон"ни ифодалайди.
Бироқ, у Эрон ва Ўзбекистон халқлари ўртасида энг чуқур боғлиқлик борлигини таъкидлаб, “Биз нафақат умумий тарихга эгамиз, балки бир-биримизнинг тарихий хотирамизнинг бир қисмимиз” дейди. Ўзбекистонда яшаш унга бу боғлиқликларни китоблардан ташқарида ҳам бошдан кечиришга имкон берди. У “архитектурада, оилага ҳурматда, болаларнинг ота-оналарга муносабатида, меҳмондўстлик ва анъаналарда, ҳатто эшитадиган баъзи сўзларда” таниш элементларни қайд этади. У учрашувлар давомида Эрон ва Ўзбекистон вакиллари таржимонсиз кўп сўзларни тушунишлари мумкинлигини англаганини эслайди. Унинг сўзларига кўра, Ўзбекистоннинг тарихий шаҳарларига ташриф буюрганингизда, умумий тарихни нафақат кўриш, балки ҳис қилиш мумкин. “Ватаним Эрондан узоқда бўлиш, лекин кўп ҳолларда ўзимни бегонадек ҳис қилмаслик Ўзбекистонда мени энг кўп ҳайратга солган нарса бўлиши мумкин”.
У мамлакат келажагига мерос ва модернизация мувозанатини сақлаш нуқтаи назаридан қарайди ва сўнгги ўзгаришларни “тарихий илдизлар ва миллий ўзига хосликни сақлаб қолган ҳолда келажакка жиддий ҳаракат” сифатида кўради. У шунингдек, О'збекистон ёшларини унинг энг катта бойликларидан бири деб билади, "о'з мамлакатининг тарихи ва о'зига хослиги билан фахрланадиган, аммо айни пайтда замонавий билим ва технологиялар ҳамда со'нгги глобал о'згаришлар билан таниш бо'лган ёшларни кузатади. Бу синтез жуда қимматли: чуқур илдизлар ва келажакка қараш". Унинг фикрича, янги технологияларга, рақамли иқтисодиётга ва сун'ий интеллектга инвестициялар ёш авлод учун катта имкониятлар яратиши ва келгуси о'н йилликда мамлакат учун асосий о'сиш двигателига айланиши мумкин.
**О'згариш сур'ати**
Ко'плаб хорижий шахслар учун О'збекистондаги о'згариш тезлиги инкор этиб бо'лмас эди. Элчи Ҳеникнинг айтишича, у "о'згариш сур'ати"дан энг ко'п таассурот олган. Унинг та'кидлашича, "со'нгги о'н йилликда О'збекистон о'зини дунёга очди - иқтисодиётини ислоҳ қилди, хорижий меҳмонлар учун саёҳатни осонлаштирди ва энергетикадан тортиб та'лимгача бо'лган соҳаларда янги ҳамкорликларни о'рнатди". У, айниқса, ёш о'збекларга ҳайратда қолади ва "уларнинг амбициялари, инглиз тилида равон гапиришлари ва Қо'шма Штатлар ва дунёнинг қолган қисми билан алоқа о'рнатишга бо'лган иштиёқларини" та'кидлайди. Бу энергия менга бу мамлакатнинг энг яхши боблари ҳали олдинда эканлигини айтади". Ҳениск шунингдек, 2025-йил ноябр ойида Президентлар Доналд Трамп ва Шавкат Мирзиёев о'ртасидаги учрашув каби аниқ халқаро алоқаларга ишора қилади, ундан со'нг О'збекистоннинг Боеинг Дреамлинер самолётларини сотиб олиши ва муҳим минераллар бо'йича янги ҳамкорликлар каби янги инвестиция ва савдо шартномалари имзоланди.
Элчи Смарт шунингдек, О'збекистоннинг "тобора очиқ, ташқи ко'ринишга мойил ва о'зига ишонган" бо'либ бораётганини кузатди. У иқтисодий ривожланиш, халқаро алоқаларнинг кенгайиши ва бизнес, жамоалар ва ёшлар учун янги имкониятларни қамраб олувчи о'згаришларнинг "ажойиб" сур'атини тасвирлайди. У "О'збекистонни ноёб қиладиган қадриятлар ва ан'аналарни сақлаб қолиш билан бирга модернизация қилиш бо'йича аниқ қат'ият"ни та'кидлайди ва Буюк Британия-О'збекистон ҳамкорлиги "йилдан-йилга мустаҳкамланиб бораётганини" қо'шимча қилади.
ЭУРОУЗ бошқаруви раиси Пьер-Пол Антеуниссенс атроф-муҳитни кузатиш орқали о'згаришларни ко'риш мумкинлигини та'кидлайди. Унинг та'кидлашича, "О'згаришларни ко'рмасликнинг иложи ё'қ. Шаҳарлар модернизация қилинмоқда, ко'плаб янги иншоотлар, ко'плаб янги автомобиллар мавжуд. Бир неча йил аввалгига нисбатан о'згаришлар та'сирчан!" У мамлакатда хорижий компаниялар ва шахслар сонининг ортиб бораётганига ишора қилиб, Тошкент "тобора халқаро шаҳарга" айланиб бораётганини та'кидлайди. Шунга қарамай, у ба'зи нарсалар, масалан, "қадимги Ипак ё'ли шаҳарларининг го'заллиги, о'збек халқининг самимий меҳмондо'стлиги ва гастрономия сифати" о'згаришсиз қолишига умид қилмоқда!
Европа тараққиёт банки вакили Алексей Скатин ҳам О'збекистоннинг со'нгги о'н йилликдаги о'згаришини "ажойиб" деб та'рифлайди ва мамлакатнинг очиқлиги, иқтисодий модернизацияси ва инвестициялар ва хусусий секторни ривожлантириш учун кенгайиб бораётган имкониятларни та'кидлайди. У иқтисодиётни диверсификация қилиш ва минтақавий ва глобал бозорлар билан алоқаларни мустаҳкамлаш борасидаги тобора ортиб бораётган интилишни айниқса раг'батлантирувчи деб билади. Европа тараққиёт банкининг О'збекистондаги о'сиб бораётган иштироки бу о'згаришни акс эттиради; мамлакат 2025-йилда банкка қо'шилди, Европа тараққиёт банки 2026-йилда Тошкентда о'з ваколатхонасини очди ва то'лиқ ко'ламли инвестиция операциялари бошланди. Банк 2031-йилга келиб О'збекистонга камида 1,5 миллиард доллар сармоя киритишни режалаштирмоқда. Скатин шунингдек, о'згаришларни о'збек компаниялари, халқаро молия институтлари ва инвесторлар о'ртасида шаклланаётган ҳамкорликлар сонида тобора ко'проқ ко'риниб бораётганини ко'рмоқда.
ЕТТБ вакили Аранитаси ўзгаришларни иқтисодий нуқтаи назардан таърифлаб, “Ўзбекистон янада очиқ ва бозорга йўналтирилган иқтисодиётга қараб сезиларли ўзгаришларни бошидан кечирди” деб таъкидлайди. У хусусий секторнинг иштироки, хорижий инвестициялар ва энергетика, банк ва инфратузилма соҳаларидаги ислоҳотларнинг кенгайишига ишора қилади. Унинг сўзларига кўра, “2026-йилнинг биринчи чорагида ЯИМ 8,7% га ўсган, ЕТТБ эса 2026-йил учун 6,5% ўсишни прогноз қилган”. 2017-йилдан бери ЕТТБ Ўзбекистондаги 200 дан ортиқ лойиҳаларга 5,8 миллиард евродан ортиқ маблағ сармоя киритган. Аранитасининг фикрича, кейинги босқич бу ўсишни “янада хусусий секторга йўналтирилган, рақобатбардош ва барқарор” қилиш, иқтисодий кенгайишни давом эттириш, хусусий секторнинг кучлироқ иштироки, рақобатбардошликни ошириш ва барқарор ривожланишни талаб қилиш, яшил энергия ва минтақавий алоқалар каби соҳаларда катта салоҳиятга эга бўлиш.
**Трансформация ортидаги одамлар**
Иқтисодий ислоҳотлар ва инфратузилма ўзгаришларнинг аниқ белгилари бўлса-да, кўплаб суҳбатдошлар Ўзбекистоннинг энг муҳим ресурси унинг халқи эканлигига ишонишади. Элчи Клаар “Ўзбекистон халқида, айниқса ёш авлодда улкан салоҳият”га ишора қилади. Элчи Ҳеник уларни "ёш, яхши ма'лумотли ва тобора глобал фикрлайдиган" деб та'рифлайди. Элчи Смарт ҳам худди шундай та'лимга юқори баҳо берилган "исте'додли ва шуҳратпараст аҳоли"ни та'кидлайди.
Кореялик элчи Вон Доеон учун мамлакатнинг кучи "бой ва исте'додли инсон ресурсларида" ётади. У "О'збекистон Марказий Осиёдаги энг аҳолиси зич жойлашган мамлакат бо'либ, ёш ва динамик аҳолига эга", деб та'кидлайди ва катта, ёш аҳоли ва юқори мотивацияга эга ва ма'лумотли одамларнинг бу комбинацияси О'збекистоннинг доимий ривожланиши учун мустаҳкам пойдевор яратади, деб ҳисоблайди. Бу кузатув кенгроқ мавзуни акс эттиради: О'збекистоннинг ёш аҳолиси нафақат демографик факт, балки мамлакатнинг иқтисодий ва ижтимоий салоҳиятининг марказида туради.
БМТТДнинг доимий вакили о'ринбосари Анас Файяд Қарман мамлакатнинг энг кучли томонларини "унинг инсон капитали ва ислоҳотлар сур'ати" деб белгилайди, бу икки элементни чамбарчас бог'лиқ деб билади, одамларга инвестициялар ва давом этаётган ислоҳотлар О'збекистоннинг кейинги ривожланиш босқичи учун асос яратади. Эскандари учун О'збекистоннинг "исте'додли ёшлари" ҳамма нарсадан устун туради.
**Кейинги авлодга инвестиция**
Бу демографик салоҳият, айниқса, УНИСЕФнинг О'збекистондаги вакили Регина Кастило учун муҳимдир. Унинг та'кидлашича, "О'збекистон жуда муҳим демографик босқичда". Дастлабки аҳолини ро'йхатга олиш натижаларига ко'ра, аҳоли сони 39 миллиондан ошади, 2050-йилга келиб эса 50 миллиондан ошиши кутилмоқда. Кастило "аҳолисининг қарийб 60 фоизи 30 ёшгача бо'лган ёш аҳолини" та'кидлайди.
Бироқ, Кастило демографик дивиденд "қасддан қилинган сиёсат танловлари, айниқса ҳаётнинг дастлабки йилларида бошланадиган инвестициялар" орқали олиниши кераклигини та'кидлайди. У мия ривожланишининг тахминан 90 фоизи беш ёшгача содир бо'лишини та'кидлаб, эрта болалик саломатлиги, овқатланиши, та'лими ва ижтимоий ҳимояга инвестициялар узоқ муддатли иқтисодий даромад келтириши мумкинлигини та'кидлайди. О'збекистон аллақачон тараққиётга эришди, мактабгача та'лим муассасаларига қабул қилиш даражаси 2017-йилдаги 30 фоиздан 2025-йилда 75 фоиздан ошди ва ҳукуматнинг эрта болалик та'лимига инвестициялари уч баравар ошди.
Кастило шунингдек, 18-август куни янги Миллий о'қув дастурининг ишга туширилишини мамлакатнинг та'лим ислоҳоти ё'лидаги "катта босқич" сифатида та'кидлайди. Унинг мақсади "О'збекистондаги барча ёшларни дунёда муваффақиятга эришиш учун зарур бо'лган билим, ко'никма ва имкониятлар билан та'минлайдиган инклюзив ва халқаро миқёсда мослаштирилган та'лим тизимини" яратишдир. УНИСЕФнинг мақсади ҳукуматга барча болаларнинг, хоҳ Тошкентда, хоҳ Қорақалпог'истонда бо'лсин, о'қиши ва муваффақиятга эришишини та'минлашда ёрдам беришдир.
Мактабгача та'лимга қабул қилишдан ташқари, Кастило мамлакатнинг болаларни ҳимоя қилиш ва та'лим тизимларида кенгроқ о'згаришларни, жумладан, 2023–2026 йилларда Та'лим ислоҳоти бо'йича Миллий ҳамкорлик шартномасини, 2023 йилда Миллий ижтимоий ҳимоя агентлигининг ташкил этилишини, 2024 йилда қабул қилинган Болалар омбудсмани то'г'рисидаги қонунни ва 2024 йилда болаларни барча зо'равонлик шаклларидан ҳимоя қилувчи қонунни та'кидлайди. У имкониятларнинг ко'лами кейинги о'н йилликни айниқса муҳим қилиши ҳақида огоҳлантиради. Бугунги кунда О'збекистонда туг'илган болалар о'зларининг то'лиқ маҳсулдорлик салоҳиятининг атиги 60 фоизига эришишлари кутилмоқда, бу эса инсон капитали о'ртасидаги сезиларли тафовутни ко'рсатади. УНИСЕФнинг ҳисоб-китобларига ко'ра, эрта болаликка ё'налтирилган инвестициялар 2050-йилга келиб аҳоли жон бошига ЯИМнинг 6% гача қо'шимча иқтисодий даромад келтириши мумкин.
**Кундалик ҳаётга та'сир қилувчи ислоҳотлар**
БМТнинг доимий координатори Сабине Мачл учун тараққиётнинг асосий о'лчови ислоҳотлар одамларнинг кундалик ҳаётини "яхшироқ хизматлар, кучлироқ жамоалар ва ҳақиқий имкониятлар орқали" яхшилайдими ёки ё'қми. У О'збекистоннинг 2025-йилги Барқарор ривожланиш ҳисоботида 167 мамлакат орасида 62-о'ринга ко'тарилганини, 19 пог'онага ко'тарилганини, СДГ мақсадларига деярли 45% га эришилганини ёки ё'лда эканлигини та'кидлайди.
Унинг та'кидлашича, бу яхшиланишлар, шунингдек, амалий жиҳатдан сезиларли фойда келтирди. Қашшоқлик даражаси 2021-йилдаги 17% дан 2025-йилда тахминан 5,8% гача пасайди, давлат хизматларининг яхшиланиши эса 12,8 миллион кишига етди ва фуқаролар учун йиллик 2,1 миллион доллар тежашга олиб келди. Мактабгача та'лим муассасаларига қабул қилиш даражаси ҳам 78% га ошди ва бу тахминан 2,4 миллион болага фойда келтирди. Маҳалл ички ислоҳотлар билан бир қаторда, О'збекистон "Марказий Осиёда минтақавий ҳамкорликнинг асосий омили" сифатида пайдо бо'лганини, жумладан, яхши қо'шничилик муносабатлари ва иқлим о'згаришига чидамлилик бо'йича жамоавий ҳаракатлар орқали ҳам шундай бо'лганини та'кидлайди. "Бирлашган Миллатлар Ташкилоти О'збекистонни ислоҳотлардан натижаларга эришиш ё'лида қо'ллаб-қувватлашдан фахрланади."
**Хотираларга айланадиган майда нарсалар**
Бироқ, энг ёрқин таассуротларнинг ба'зилари ЯИМ, инвестиция ёки ислоҳотлар ҳақида эмас, балки ко'чада бир кечада қолдирилган қовунлар каби кундалик кузатувлар ҳақида. Япония элчиси Кенжи Хирата учун энг ҳайратланарли жиҳатлардан бири бу "тартиб ва хавфсизлик". Унинг та'кидлашича, "Йилнинг шу даврида мен ко'чада ко'плаб қовун ва тарвузлар сотилишини ко'раман. Эгалари уларни бир кечада қолдирадилар ва ҳеч ким уларга тегмайди. Буни жуда кам мамлакатларда ко'расиз." Унинг О'збекистон билан биринчи алоқаси тарих бо'лса-да, унинг энг шахсий таассуроти унинг халқининг некбинлиги - "эртанги кун бугунги кундан яхшироқ бо'лишига ишонч, бу бутун дунёда кам учрайди. Менимча, бу нуқтаи назар, о'з навбатида, мамлакатга ёрқин келажак қуришга ёрдам беради."
Элчи Ҳеникнинг о'зи ҳам кичик о'збек одатини қабул қилган. Унинг та'кидлашича, "о'збекларнинг оилалари, оқсоқоллар, меҳмонлар ва бир-бирига бо'лган ҳурмати... кучли ҳамжамият туйг'усини шакллантиришга ҳисса қо'шади". У қо'шимча қилади: "Ко'пгина о'збеклар сингари, мен ҳам энди бошқаларни кутиб олаётганда, уларга миннатдорчилик билдираётганда ва уларга миннатдорчилик билдираётганда автоматик равишда о'нг қо'лимни юрагимга қо'яман".
Асва компаниясининг О'збекистон бо'йича бош директори Жон Зайди учун ишонч ва инсоний алоқа узоқ вақтдан бери сақланиб қолган. У О'збекистонга келганида ресторан официанти мижознинг банк картасини олиб, ПИН-кодни бошқа жойда то'лаш учун улашиш мумкин бо'лганида ҳайратда қолганини эслайди. "Мен учун бу одамлар о'ртасида г'айриоддий ишонч даражасини очиб берди". Бугунги кунда у рақамли то'ловларни, тезкор хизматларни ва халқаро стандартларни кутаётган янги авлодни кузатмоқда. "Технология ҳаётни осонлаштириши мумкин бо'лса-да, у "ишонч жамиятни инсон қиладиган нарсадир" деб ҳисоблайди. Зайдининг энг катта ҳайрати шундаки, профессионал муносабатлар қанчалик тез шахсий муносабатларга айланиб, суҳбатлар шартномалар ва муддатлардан одамларнинг келиб чиқиши, кимлиги ва э'тиқодлари ҳақидаги саволларга о'тиб кетади. "Сиз О'збекистонга бирор нарса етказиб бераётганингизни ҳис қилишни то'хтатасиз. Сиз унинг одамлари билан бирор нарса қураётганингизни ҳис қила бошлайсиз".
**"Имконият"**
Агар Зайди О'збекистонни бир со'з билан та'рифлаши керак бо'лса, бу "имконият" бо'лар эди. Унинг та'кидлашича, "Мен ко'плаб мамлакатларда яшаб, ишлаганман, аммо О'збекистонда эртанги кун кечаги кунга о'хшамаслиги керак деган о'зига хос туйг'у бор. Сиз буни унинг раҳбариятининг амбицияларида, шунингдек, ёшлар, ҳамкасблар ва оилалар билан суҳбатларда ҳам ҳис қиласиз. Бу о'зини янгича тасаввур қилиш жасоратига эга қадимий мамлакатдир."
Унинг фикрича, ривожланишнинг кейинги босқичи одамларнинг о'зларини келажакда ко'ришларини та'минлаши керак. "Миллат о'з халқи о'з келажагини ко'ра олганда о'згаради. Кейинги боб ҳар бир ёш одам о'з ичида мазмунли о'ринни тасаввур қила оладими ёки ё'қми ва ҳар бир аёл мамлакат келажагига то'лиқ ҳисса қо'шиш учун эркинлик, ишонч ва имкониятга эгами ёки ё'қми, бунга бог'лиқ бо'лади. Аёлларнинг ҳуқуқ ва имкониятларини кенгайтириш алоҳида ижтимоий амбиция эмас. Ёшларнинг интилиши кейинчалик учун ва'да эмас. Иккаласи ҳам О'збекистон бугунги кунда эришаётган кучнинг марказида туради."
**Ҳамкорликка асосланган келажак**
Ко'плаб халқаро арбоблар учун О'збекистоннинг келажаги унинг кенгайиб бораётган глобал ҳамкорлик тармог'и билан узвий бог'лиқ. Элчи Клаар мамлакатни Марказий Осиё ва Европа о'ртасидаги савдо, транспорт ва алоқалар орқали потенциал ко'прик сифатида ко'риб чиқади ва бу уни Европа Иттифоқи учун "табиий ва муҳим ҳамкор"га айлантиради, ҳамкорлик та'лим, яшил ривожланиш, рақамлаштириш, сув, транспорт ва инвестицияларни қамраб олади.
Аранитаси хусусий секторни ривожлантириш, яшил энергия ва минтақавий алоқаларда алоҳида салоҳиятга эга. Чи Хитой ва О'збекистон о'ртасидаги савдо, инвестиция, инфратузилма алоқалари, рақамли технологиялар, та'лим ва гуманитар алмашинувлар соҳасидаги ҳамкорликни чуқурлаштириш имкониятларини аниқлайди. Эскандари Эрон ва О'збекистон о'зларининг умумий тарихий капиталини савдо, транзит, саноат, қишлоқ хо'жалиги, туризм, фан ва технологиялар соҳасидаги амалий ҳамкорликка айлантириши мумкинлигига ишонади. Элчи Хирата Япониянинг О'збекистонни, айниқса инсон ресурслари ва инфратузилмани ривожлантириш орқали қо'ллаб-қувватлашга содиқлигини та'кидлайди.
Ушбу хилма-хил ҳамкорликлар орасида умумий жиҳат шундаки, О'збекистоннинг халқаро муносабатлари нафақат унинг стратегик географияси ёки тарихий аҳамияти, балки унинг одамлари, ко'никмалари, технологиялари, инфратузилмаси ва янада бог'лиқ минтақавий ва глобал иқтисодиётда иштирок этиш қобилияти билан ҳам тобора мустаҳкамланмоқда.
Скатин шунингдек, О'збекистоннинг минтақавий алоқалардаги ортиб бораётган ролини унинг энг катта салоҳиятли соҳаларидан бири деб билади. У мамлакатнинг Хитой-Қирг'изистон-О'збекистон темир ё'ли ва Марказий Осиёни Каспий минтақаси ва ундан ташқарида бог'лайдиган ё'налишлар каби йирик Евросиё транспорт ё'лаклари чорраҳасида жойлашган мавқеини та'кидлайди. Унинг та'кидлашича, "Бу нафақат транзит учун, балки савдо, ишлаб чиқариш ва минтақавий қиймат занжирларини ривожлантириш учун ҳам имкониятлар яратади".
О'збекистон о'зининг 35 йиллик мустақиллик кунини нишонлаётган бир пайтда, унинг халқаро ҳамкорлари биргаликда тинчлик, фаровонлик ва давомли тараққиёт тилакларини билдирадилар. Элчи Клаар Европа Иттифоқи-О'збекистон муносабатлари учун қисқача тасаввурни тақдим этади: "До'стлик, ҳамкорлик ва фаровонлик. Раҳмат, О'збекистон - до'стлигингиз, ишончингиз ва меҳмондо'стлигингиз учун. Биз биргаликда узоқ ё'лни босиб о'тдик ва аминманки, биргаликда ко'п нарсаларга эришишимиз мумкин".
Элчи Ҳеник Қо'шма Штатлар номидан О'збекистонни "мустақилликнинг 35 йиллиги" билан табриклайди ва бу воқеани "нафақат сизнинг миллатингиз қанчалик узоққа борганини, балки келажакдаги ёрқин келажакни" нишонлаш имконияти сифатида ко'ради. Элчи Смарт о'зининг "энг самимий табрикларини" ё'ллайди ва О'збекистон халқига тинчлик, фаровонлик ва давомли муваффақиятлар тилайди, Буюк Британия ва О'збекистон о'ртасидаги мустаҳкам до'стликни кутади. Элчи Карттунен О'збекистонга "келажак йилларда ҳам тинчлик, фаровонлик ва муваффақиятлар давом этишини" тилайди. Кореялик элчи Вон О'збекистон маданиятини бошдан кечириш ва унинг меҳрибон халқи билан учрашишдан бахтиёр эканлигини билдириб, икки халқни яқинлаштириш учун са'й-ҳаракатларни давом эттиришга ва'да беради.
УНИСЕФ вакили Кастилё мамлакатга "тинчлик, барқарорлик, фаровонлик ва барча болалар ва унинг халқи манфаатлари ё'лида доимий ютуқларга эришишни" тилайди. БМТ Тараққиёт Дастури вакили Қарман О'збекистонга "тинчлик, фаровонлик ва тараққиёт давом этишини" ва энг муҳими, ҳар бир инсон, айниқса ёшлар о'з салоҳиятини то'лиқ ро'ёбга чиқара оладиган келажакни тилайди. Мачл Бирлашган Миллатлар Ташкилоти номидан табриклар ё'ллаб, О'збекистон халқига "тинчлик, бахт, сог'лиқ ва фаровонлик" тилайди.
Индонезиядан Индонезия элчихонасининг Муваққат ишлар вакили ва маслаҳатчи Ҳасани Эделин О'збекистон мустақиллигининг 35 йиллиги муносабати билан самимий табриклар ё'ллади ва мамлакатга "тинчлик, чексиз не'матлар ва фаровонлик" тилади. Антҳеуниссенс ЭУРОУЗ номидан О'збекистонни табриклайди ва мамлакатга модернизация ва ислоҳотлар са'й-ҳаракатларида "фаровонлик, тинч ривожланиш ва муваффақиятлар" тилайди. Скатин шунингдек, О'збекистонни мустақиллигининг 35 йиллиги билан табриклайди ва со'нгги йилларда эришилган о'згаришлар мамлакатни "янада очиқ, динамик ва глобал иқтисодиётга тобора ко'проқ бог'ланган" қилганини та'кидлаб, бу сур'ат келгуси йилларда янада катта имкониятлар яратишига ишонч билдиради.
Эрондан элчи Эскандари мамлакатларнинг умумий о'тмишига асосланган, аммо келажакка қат'ий ё'налтирилган хабарни тақдим этади. "Бизнинг умумий бой тарихимиз бор", дейди у. "Энди бизнинг вазифамиз умумий ёрқин келажак яратишдир." У хулоса қилади: "Мустақиллигингиз муборак бо'лсин, келажагингиз ёрқин бо'лсин ва Эрон ва О'збекистон о'ртасидаги до'стлик абадий давом эцин." Хитойдан Чи о'зи ва Хитой элчихонасининг ёш дипломатлари номидан табриклар ё'ллайди ва Хитой ва О'збекистон о'ртасидаги до'стлик ҳар бир авлод билан мустаҳкамланиб боришига умид қилади. "Самарқанддаги Регистон майдонининг порлоқ мовий гумбази каби Хитой ва О'збекистон о'ртасидаги до'стлик йиллар давомида мустаҳкамланиб, авлоддан-авлодга о'тиб келсин."
Зайдининг хабари, эҳтимол, энг акс эттирувчи хабардир. "Мустақиллик нафақат о'з ё'налишингизни танлаш ҳуқуқидир. Бу ё'налиш ҳар бир инсон учун қадр-қиммат, имконият ва умид яратишини та'минлаш мас'улиятидир. О'збекистон жасорат билан, балки эҳтиёткорлик билан ҳам олдинга силжишда давом эцин. Мустақиллик куни билан, О'збекистон. Олдинга, О'збекистон!"
**Хорижий нигоҳда О'збекистон**
Мустақилликнинг 35 йиллигида О'збекистонни ко'п жиҳатдан та'рифлаш мумкин: қадимий шаҳарлар ва замонавий интилишлар, Ипак ё'ли мероси ва рақамли трансформациялар, оилавий ан'аналар ва тобора глобаллашиб бораётган дунёқарашга эга давлат. Унинг ёш аҳолиси халқаро ҳамкорлар томонидан ҳам энг катта имконият, ҳам энг катта мас'улият сифатида ко'рилади. Шунга қарамай, эҳтимол, чет элдан О'збекистонга келганларнинг энг изчил кузатуви анча содда: бу одамлар.
Бу учрашувдан кейин чой ичиш, до'стлар билан биргаликда ейиладиган таом, юракка қо'йиладиган қо'л, Тошкент ко'часида "Ни ҳао!" деб саломлашиш, мамлакатни тарк этгандан кейин ҳам давом этадиган оилавий байрамлар, чет элда о'зига хос таомга айланадиган палов ва, мақолда айтилганидек, уни татиб ко'рганларни қайтишга ундайдиган о'збек нони. Бу, шунингдек, нотаниш одамга ишониб топширилган ишонч, ко'чада бир кечада мева-сабзавотларни қолдириб кета оладиган қовун сотувчиси, Чорсудан эсдалик совг'аларини со'раб юрадиган до'стлар ва профессионал топшириқ шахсий нарсага айланганини пайқаган чет эллик меҳмондир. Бу кичик кузатишлар мамлакат ҳақида статистика ва ислоҳотлар билан бир қаторда ко'п нарсаларни очиб бериши мумкин.
Бу ерда ишлаган, саёҳат қилган ва муносабатлар о'рнатганлар учун О'збекистон шунчаки ко'з о'нгида о'згариб бораётган мамлакат эмас. Бу ко'п ҳолларда уларнинг до'стлик, меҳмондо'стлик, ҳамжамият ва алоқалар ҳақидаги тушунчаларини о'згартирган жой.