"Муҳаббатга хотира билан жавоб бериш". Тошкентда афсонавий тарихчи ва ўлкашунос Борис Голендерга ҳайкал ўрнатилиши мумкин

"Муҳаббатга хотира билан жавоб бериш". Тошкентда афсонавий тарихчи ва ўлкашунос Борис Голендерга ҳайкал ўрнатилиши мумкин

Тошкентда ўнлаб йиллар давомида Ўзбекистон тарихини ўрганиб, уни мамлакат аҳолиси ва меҳмонларига танитиб келган тарихчи ва ўлкашунос Борис Голендер хотирасини абадийлаштиришнинг бир нечта усуллари муҳокама қилинмоқда. Вариантлар орасида Тошкентда ҳайкал ўрнатиш, тарихий деворлардан бирида ёдгорлик барельефи ва Чорвоқда хотира белгисини қўйиш кабилар бор.

Борис Голендер 2026 йил 5 февралда 79 ёшида вафот этди. Кўп йиллик фаолияти давомида у Тошкент тарихининг энг таниқли билимдонларидан бирига айланди: экскурсиялар ва маърузалар ўтказди, китоблар ёзди, телевидениеда чиқишлар қилди ва кўплаб медиалойиҳаларда шаҳар ҳақида сўзлаб берди.

Ҳайкал ўрнатиш ташаббускорларидан бири Голендер қарийб 20 йил давомида аъзоси бўлган Илҳом Каримов номидаги Тошкент бизнес-клуби бўлди. Клуб бошқаруви раиси Алексей Арапов шаҳар қиёфасида ўз ҳаётининг катта қисмини Тошкентга бағишлаган инсоннинг сиймоси қолиши кераклигига ишончи комил.

"У билан Тошкентда экскурсияларда бўлган одамлар сони минглаб, унинг шаҳар ҳақидаги телекўрсатувлари, маърузалари ёки видеолавҳаларини тинглаганлар эса, шубҳасиз, юз минглаб, балки миллионлаб кишиларни ташкил этади", — деб таъкидлади Арапов Podrobno.uz мухбири билан суҳбатда.

Унинг сўзларига кўра, муайян бир шаҳар тарихини мукаммал биладиган инсон ҳақида гап кетганда, кўпчилик учун Голендер номи деярли рамзий маъно касб этган.

Бизнес-клубда пойтахт кўчаларидан бирида ҳайкал ўрнатиш таклиф қилинмоқда. Арапов ушбу ташаббусни Тошкентда бир ярим ойга яқин вақт ўтказган Сергей Есенинга ҳайкал ўрнатиш муҳокамаси билан қиёслади.

"Голендер эса Тошкентга бутун ҳаётини бағишлади, шу болатдан унга ушбу муҳаббат, хотира ва билим қарзини қайтариш — шаҳарнинг тўғридан-тўғри бурчидир", — деб ҳисоблайди у.

Ҳайкал ғоясидан ташқари, бизнес-клуб ва Борис Анатольевичнинг яқин атрофидаги инсонлар аллақачон унинг матнли меросини сақлаб қолиш устида иш олиб боришмоқда. Хусусан, тарихчининг 80 йиллигига "Тошкент посбони" деб номланиши режалаштирилган хотира китобини нашр этиш кўзда тутилган.

Яна бир ташаббус Чорвоқ билан боғлиқ. Чорвоқ сув омборининг экологик муаммолари ҳақида фильм суратга олган ZBS podcast муаллифлари ҳам у ерда Голендерга ҳайкал ўрнатиш имкониятини кўриб чиқмоқдалар. Ўлкашунос лойиҳа суратга олиш ишларида иштирок этган, унинг ҳикоялари ва муаллифлар билан мулоқоти эса, уларнинг сўзларига кўра, ушбу мавзу устида ишлашни давом эттириш ва ҳудудни ободонлаштириш масалалари билан шуғулланишга ундаган сабаблардан бири бўлган.

Лойиҳа жамоасининг сўзларига кўра, Голендерга ҳайкал сув омбори ҳудуди тартибга келтирилганидан кейин ўрнатилиши режалаштирилмоқда. Тахминан уч йилдан кейин ушбу ғояни амалга оширишга киришиш кўзда тутилган. Молиялаштириш ҳақидаги саволга жавобан, лойиҳа муаллифлари ҳомийларни жалб қилишга умид қилаётганликларини маълум қилишди.

Шу билан бирга, тарихчини яхши билган инсонлар орасида бундай ҳайкал айнан қандай бўлиши кераклиги борасида ягона фикр йўқ. Узоқ вақт давомида ўлкашуносга ғамхўрлик қилган ва уни ўзининг асосий устози деб ҳисоблайдиган X-Place гуруҳи модератори Рустам Хусанов бу масала у учун жуда шахсий эканлигини таъкидлади.

"Мен унга шунчаки ҳайкал ўрнатиш факти учунгина ҳайкал қўйилишини, унинг ёнида шишалар, чиқиндилар қолдирилишини ёки унга ҳурматсизлик қилинишини истамасдим. Мен учун бу унинг хотирасига нисбатан ҳақоратдек бўларди. Унинг қабрида ҳайкал ва деворда барельеф бўлишини жуда истардим, лекин барельеф учун жойни ҳозирча айта олмайман — бу ҳақда ўйлаб кўришим керак", — деб ўртоқлашди Podrobno.uz мухбири билан Рустам Хусанов.

Ҳозирча ташаббусларнинг бирортаси ҳам расмий мақомга эга бўлмаган, шаҳар ҳокимияти эса ўз позициясини ҳали маълум қилмаган. Бироқ, ҳайкал ўрнатиш масаласи бир вақтнинг ўзида ишбилармонлар клуби, ҳужжатли медиалойиҳалар муаллифлари ва ўлкашуноснинг яқин дўстлари томонидан кўтарилганининг ўзи Тошкентда бутун умри давомида шаҳарнинг ўз хотирасини авайлаб сақлаган инсон хотирасини абадийлаштиришга нисбатан чуқур ва самимий эҳтиёж мавжудлигини кўрсатади.