«Мўъжиза устига мўъжиза»: Непалдаги сув тошқинидан омон қолганлар туннелдан қандай қутқарилди
Кўмилиб қолган туннель киришини қидиришдан тортиб, машинадек келадиган тошларни портлатишгача — қутқарувчилар тирик қолганларга етиб бориш учун кўплаб қийинчиликларни енгиб ўтишларига тўғри келди.
«Мўъжиза устига мўъжиза»: Непалдаги тошқиндан омон қолганлар туннелдан қандай қутқарилди
Непалдаги тўсилиб қолган гидроэлектр станцияси туннелида қутқарув ишларида қатнашган туннел қуриш бўйича мутахассис BBC’га қутқарувчилар омон қолганларга қандай етиб боришга муваффақ бўлганини сўзлаб берди.
Арнольд Дикс Непал гидроэнергетика идораларига ўтган ҳафта Непал-Тибет чегарасида юз берган кучли тўсатдан тошқин оқибатида зарар кўрган бир нечта станциялардан бири — «Тришули 3А» ГЭСга олиб борадиган тўсилиб қолган туннелни қазиб очиш бўйича маслаҳатлар бериб келмоқда.
У дуч келинган кўплаб тўсиқларни ҳисобга олиб, жума куни икки кишининг топилишини «гўёки мўъжиза устига мўъжиза» деб атади.
Биринчи қийинчилик — ҳозиргача 1300 кишининг ҳаётига зомин бўлган тошқин туфайли таниб бўлмас даражага келиб қолган ҳудудда ГЭСни топиш эди.
«Илгари тепаликда бўлган, энди эса ер остида қолиб кетган туннел киришини қидиришга тўғри келган қутқарув операциясини ҳеч қачон кўрмаганман. Кўчкининг кўламини тасаввур қилаверинг, у кириш жойини бутунлай кўмиб ташлаган», — деди Халқаро туннеллар ва ер ости иншоотлари ассоциацияси президенти Дикс.
Муҳандислик усуллари, эски топографик хариталар, офатдан кейинги сунъий йўлдош тасвирлари, вертолётдан олинган видеолавҳалар ва «тоғ юзасида топиш мумкин бўлган ҳар қандай нарса, масалан, электр устунлари»дан фойдаланиб, Дикс ва унинг жамоаси кириш жойининг тахминий координаталарини аниқлади ва қазишни бошлади.
Улар кириш жойини топишди, аммо кейинги вазифа омон қолганларни қидириш эди.
«Улар олдинда эканлигини билардик, лекин айнан қаердалигини билмасдик. Шунинг учун шунчаки тўғри йўналишда қазишни бошлаш ва кимнингдир овози эшитиляптими-йўқми, қулоқ солиш керак эди», — деди у.
Қутқарувчилар лой ва тошлар — баъзилари машиналардан ҳам каттароқ — билан бутунлай тўсилиб қолган туннел орқали йўл очишлари керак эди ва бунинг учун портловчи моддалардан фойдаланишга тўғри келди.
«Биз одатда ҳеч қачон қилмайдиган ишга қўл урдик ва портловчи моддалардан фойдаландик, чунки бу [туннелда қолиб кетган] одамларни ва ўзимизни портлатиб юбориш хавфини туғдирарди», — деди Дикс.
У Непал армиясини портлашларни аниқ ва туннел барқарорлигига путур етказмайдиган тарзда амалга оширгани, «ажойиб иш» қилгани учун олқишлади.
Шу билан бирга, улар туннел ҳали ҳам сув билан тўла эканини аниқлашди.
Экскаваторлар ва насос ускуналаридан фойдаланиб, непаллик қутқарувчилар сувни чиқариб юбориш учун туннелдан ташқаридаги дарёгача бир қатор ариқлар қазишди.
Қутқарувчилар туннелни қазиб борар экан, у ерда жуда кўп миқдорда сув борлигини аниқлашди
Ниҳоят, улар туннелнинг тепа қисмидаги вайроналар орасидан «одам сиғадиган кичик туннел» шаклидаги йўлак ўйишлари керак эди.
Бу жойнинг афзаллиги шундаки, «сиз асл туннелнинг шифтидан ўз кичик туннелингизнинг шифти сифатида фойдаланишингиз мумкин. Шунингдек, бу сув босиш хавфини камайтиради», — деди Дикс.
Жума куни эрталаб қутқарувчилар овозга ўхшаш товушларни эшитишди.
Маҳаллий хабарларга кўра, улар «хавотир олманг, биз сизни қутқариш учун келдик» деб бақиришган ва бунга жавобан заиф «яхши» деган овозни эшитишган.
Кўп ўтмай, улар Санжая Шаҳ ва Кабир Маҳаржанни соғ-омон олиб чиқишди.
Бироқ, туннел ичида ҳали ҳам ўнлаб одамлар қолиб кетган деб тахмин қилинаётгани сабабли, операция ҳали тугагани йўқ.
Дикснинг ҳисоб-китобларига кўра, улар ҳозиргача кириш жойидан тахминан 60 метр қазишган ва тоғнинг ичкарисида жойлашган ГЭСга етиб бориш учун яна 150 метр қазишлари керак бўлади.
Қутқарувчилар тошқин вайроналари станциягача етиб бормаган деб умид қилишмоқда, чунки агар у ергача етган бўлса, «ҳар хил мураккабликлар юзага келиши мумкин — станциядаги ҳар қандай одамга тош ва лой тегган бўлиши ёки у ерни сув босган бўлиши мумкин».
Жойдаги жамоа ҳали ҳам катта хавф-хатарларга дуч келмоқда.
«Ҳатто ҳозир ҳам олдинда туннел қазиётган одамларни чўктириб юбориши мумкин бўлган сувга дуч келишимиз мумкин», — деди Дикс. «Шунингдек, ташқарида яна бир тошқин юз бериши хавфи бор, шунинг учун сув орқадан ҳам келиши мумкин. Демак, иккала томондан ҳам сувга дуч келиш хавфи мавжуд».
Бироқ жума кунги муваффақиятли қутқарувдан руҳланган жамоа энди бошқа омон қолганларга ҳам ўз вақтида етиб боришга умид қилмоқда.
«Тўғри йўлда эканимиз бизга катта таскин беради. Ва бу бизнинг [қутқарув ишларини олиб бориш ҳақидаги] фикрларимиз иш бераётганидан янги куч бағишлайди... биз илгари ҳеч қачон бунақа иш қилмаганмиз».
Дикснинг айтишича, улар ҳозирда ўзлари «Голдилокс зонаси» деб атайдиган, «ҳаёт учун қулайроқ» бўлган ҳудудга қараб ҳаракат қилишмоқда.
Бу зона ГЭСнинг энг юқори даражасида жойлашган бўлиб, у ерда омон қолганлар бўлиши мумкин бўлган бўш жой мавжуд.
«Биз икки кишини олиб чиқдик. Агар казинода ўйнаётган бўлганимизда, баъзилар кетиш вақти келди дейиши мумкин эди, лекин биз ўйин давом этади, катта таваккал қилиш вақти келди деймиз».
Қутқарувчилар омон қолганларни туннелдаги вайроналар тепасида яратилган кичик йўлак орқали тортиб олишлари керак эди