«Минтақани бизнинг нигоҳимиз билан кўрсатиш». Марказий Осиё мамлакатлари рассомлари Zanmakon’даги ORALIK кўргазмасида нималарни тақдим этишди
Тошкентда Искандаркўл кўлидаги арт-резиденция иштирокчилари бўлган Ўзбекистон, Қозоғистон, Қирғизистон ва Тожикистондан саккиз нафар рассомнинг ишларини бирлаштирган ORALIK кўргазмаси бўлиб ўтмоқда. Лойиҳадан кўзланган мақсад — минтақа замонавий санъати ичида алоқаларни йўлга қўйиш. «Газета» кўргазма қандай чиққани ҳақида ҳикоя қилади.
«Минтақани ўз кўзимиз билан кўрсатиш». Марказий Осиё мамлакатлари рассомлари Zanmakon’даги ORALIK кўргазмасида нималарни намойиш этишди
Тошкентдаги Zanmakon маданий хабида, Душанбедан кейин, ORALIK / «Макон» кўргазмаси тақдим этилди. У Марказий Осиё мамлакатларидан 50 дан ортиқ рассомни бирлаштирган бир йиллик таълим ва резиденция дастурининг якуни бўлди. Лойиҳа Швейцария ҳукумати кўмагида «„Қудуқ“ маданият маркази» жамоат фондининг Art for Social Changes — Central Asia Lab of Cultural Leaders минтақавий лойиҳаси доирасида амалга оширилди.
Кўргазмада дастурнинг Ўзбекистон, Қозоғистон, Тожикистон ва Қирғизистондан бўлган саккиз нафар финалчиси (ҳар бир давлатдан икки нафардан) томонидан апрель ойида Тожикистондаги Искандаркўл кўлида бўлиб ўтган беш кунлик арт-резиденция давомида яратилган рангтасвир, фото ва видеоинсталляциялар намойиш этилмоқда.
Арт-резиденциядан олдин онлайн таълим дастури бўлиб ўтди. Январь ойидан бошлаб тўрт давлатдан 55 нафар рассом маърузалар, маҳорат дарслари ва муҳокамаларда қатнашдилар, топшириқларни бажардилар ва тажриба алмашдилар. Машғулотларни кураторлар, санъатшунослар ва рассомлар олиб боришди.
ORALIK жамоаси лойиҳа Марказий Осиёнинг ёш рассомлари ўртасидаги алоқаларни тиклаш истагидан келиб чиққанини таъкидлайди. Лойиҳа куратори, тадқиқотчи Александра Филатованинг сўзларига кўра, минтақанинг турли мамлакатларидан бўлган катта авлод рассомлари тез-тез учрашиб, ҳамкорлик қилиб туришган. Шўролар даврида Рассомлар уюшмаси улар учун кўргазмалар ва ижодий сафарлар ташкил этарди. Вақт ўтиши билан бу алоқалар заифлашди.
«Тахминан 20 дан 30 ёшгача бўлган янги авлод рассомлари ён-атрофда кимлар ишлаётгани ва қандай қилиб ҳамкорлик қилиш мумкинлиги ҳақида деярли тасаввурга эга эмас. Биз улар бир-бирлари билан танишишлари ва бирга ишлашлари мумкин бўлган резиденция ташкил қилиш керак деб ўйладик. Бу мулоқот уларга янги алоқаларни ўрнатишга ёрдам беришини истадик», — деди Филатова.
Санъатшунос ва лойиҳа куратори Азиза Шаропова ҳам лойиҳанинг вазифаси турли тажрибага эга иштирокчиларни: ўз йўлини эндигина бошлаётганларни ва аллақачон ўзларини кўрсатишга улгурганларни бирлаштириш бўлганини таъкидлади.
Пойтахтдаги бадиий марказлардан узоқлик ғоянинг бир қисми эди — ташкилотчилар ўз тарихи ва муҳитига эга бўлган, ҳатто минтақа аҳолиси ҳам камдан-кам борадиган жойни танлашни хоҳлашди.
«Марказий Осиё ҳақида кўпинча бизнинг минтақадан бўлмаган одамлар ёзишади ва суратга олишади. Биз уни ўз кўзимиз билан кўрсатишни, бу ҳақда ўзимиз гапириб беришни истадик. Искандаркўлнинг ўз тарихи ва мифологияси, фольклори бор, улар кўпинча эътибордан четда қолади. Биз улар ҳам асарларда ўз аксини топишини хоҳладик», — дея тушунтирди Филатова.
Кураторларнинг сўзларига кўра, лойиҳанинг муҳим қисми рассомларнинг макон билан бевосита танишиши бўлди: кузатишлар, сайрлар, суҳбатлар ва бевосита атроф-муҳитда ишлаш. Бу иштирокчиларнинг дастлабки ғояларига ҳам таъсир қилди.
«Рассомлар Искандаркўлни кўрмагунларича, ўз лойиҳаларини бошқача тасаввур қилишганди. Аммо келганларидан кейин, тоғлар орасида ва кўл бўйида яшаб, шу ерда ишлаб, маҳаллий аҳолининг ҳикояларини эшитганларидан сўнг, уларнинг ғоялари ўзгара бошлади», — дея қўшимча қилди Шаропова.
Шундай қилиб, қирғизистонлик Бегимай Исаева ҳудуд билан танишгандан сўнг иш форматини ўзгартирди. Искандаркўл бўйлаб сайр қилиш давомида рассом ёруғлик ўйини ва сувдаги аксларни кузатди ва хомаки чизмалар яратди. Натижада «Ойна. Кузгу» деб номланган чўзиқ диптих пайдо бўлди, унда у кўл ва унинг ўзгарувчан манзарасидан олган таассуротларини етказиб берди.
Қозоғистонлик рассом Назира Садвакасова Искандаркўл палитрасидаги ишлатилган мато парчаларидан яратилган «Мен — шу ерликман» асарини тақдим этди. Матодаги ейилишлар ва турли хил фактуралар материалнинг аллақачон ўз тарихи борлигини эслатади. Баъзи мато бўлаклари кўлни ўраб турган тоғларнинг контурларини такрорлайди. Рассом, шунингдек, тўқимачилик коллажига отаси томонидан яратилган, ота-онаси уйининг фасадидаги нақш бўлагини ҳам киритган. Бу деталлар орқали Садвакасова макон хотирасига мурожаат қилади — у аввалгидек қолиши мумкин, аммо вақт ўтиши билан шароитлар ва инсоннинг унга бўлган қараши ўзгаради.
Ўзбекистонлик Сарвиноз Мелиқўзиева маҳаллий афсоналар асосида диптих яратди. Биринчи асарида у Искандаркўл яқинида жойлашган ва у ерда яшайдиган сув илонлари туфайли шундай номланган Коли Морон (Илонли кўл) кўлига мурожаат қилди. Композициядаги оқ қушлар ва қоғоз қайиқ ҳаракат ва ички ёруғликни рамзий қилади.
Иккинчи асарида рассом Искандаркўл ҳақидаги афсонани қайта талқин қилади. Ривоятларга кўра, кўл унинг сувларида чўкиб кетган Александр Македонскийнинг оти шарафига номланган. Мелиқўзиева манзарани тўғридан-тўғри тасвирламайди, балки ушбу тарихлар билан боғлиқ образлар ва таассуротлар билан ишлайди.
ORALIK лойиҳасини минтақанинг бошқа мамлакатларида ҳам давом эттириш режалаштирилган. Ташкилотчилар навбатдаги резиденцияни 2027 йилнинг баҳорида Ўзбекистонда, кейин эса Қирғизистонда ўтказишни хоҳлашади. Александра Филатованинг сўзларига кўра, лойиҳа кўчманчи сифатида ўйланган: учрашув жойи ўзгариб туради, у билан бирга рассомлар ишлаши мумкин бўлган муҳит ҳам ўзгаради.
Zanmakon’даги кўргазма 15 октябргача ҳар куни соат 10:00 дан 19:00 гача очиқ. Кириш бепул.