Мерц қўллаб-қувватлашга интилаётган бир пайтда, Германиянинг ўзлик инқирози яққол намоён бўлмоқда

Мерц қўллаб-қувватлов излаб жонсараклик қилаётган бир пайтда, Германиянинг ўзлик инқирози яққол намоён бўлмоқда

Бир қатор йирик маҳаллий сайловлар Германия ва унинг ҳукуматини саросимага солиб қўйди.

Канцлер Фридрих Мерцнинг ҳокимиятдаги кунлари энди саноқли бўлиши мумкин. Унинг коалицияси инқироз ёқасида.

Бироқ Германияда одатий сиёсатнинг бундай барбод бўлиши йиллар давомида шаклланиб келаётган эди.

Бу мамлакат янги, ноқулай ва ҳали ҳал этилмаган воқеликлар билан курашмоқда.

Германия ҳақидаги баъзи таниш тасаввурларни эсланг ва улар ҳақида яна бир бор ўйлаб кўринг.

Зерикарли, консенсусга асосланган сиёсат билан ажралиб турадиган миллатми? Энди ундай эмас.

Автомобилсозликда етакчи бўлган ишончли иқтисодий кучми? Бу ўтмишда қолди.

Ажойиб самарадорлик билан синоним бўлган мамлакатми? Ҳатто поездлар ҳам ўз вақтида юрмаяпти.

Мен суҳбатлашган кўплаб немислар ўз мамлакатлари бир пайтлар унга ўзлик бағишлаган қадриятлардан узоқлашиб кетганини айтмоқда.

Кейин нима бўлиши эса ҳанузгача номаълум бўлиб қолмоқда.

Бу ноаниқлик ҳозирда маҳаллий сайловларнинг зарарли натижалари туфайли заифлашган, обрўси тўкилган канцлер сиймосида гавдаланмоқда.

Ўта ўнгчи «Германия учун муқобил» (AfD) партияси сўнгги маҳаллий сайловларда катта ютуқларга эришди.

Сўнгги икки ҳафта ичида Фридрих Мерцнинг партияси Берлинда иккинчи ўринга тушиб қолди, Саксония-Анхальтдаги сўровномаларда қаттиқ мағлубиятга учради ва Мекленбург-Олдинги Померанияда парламентдан бутунлай сиқиб чиқарилди.

Мерцга ёрдам бераётган ягона нарса шундаки, унинг марказчи-ўнгчи ХДИ (CDU) партиясида ҳеч ким, ҳатто Kanzlertausch (канцлерни алмаштириш) ҳақидаги тинимсиз гап-сўзларга қарамай, канцлерга очиқчасига қарши чиқишга ҳали тайёр эмас.

Шундай бўлса-да, унинг мавқеи беқарор, сайловчилар ўртасидаги қўллаб-қувватлаш рейтинги рекорд даражада паст бўлиб, улар уни кўпинча такаббур ва халқдан узилиб қолганликда айблашади.

Ҳукумат доираларида бу баъзан хушмуомалалик билан «коммуникация» муаммоси деб аталади.

Мерцнинг тарафдорлари эса бунинг ечими марказчи-чапчи СДП (SPD) коалициядош ҳамкори билан биргаликда жуда зарур бўлган ислоҳотларни илгари суриш ва жамоатчилик билан мулоқот қилишнинг яхшироқ йўлини топишдан иборат, демоқда.

Канцлерни алмаштириш муаммонинг ечими эмас, деб ҳисоблайди Мерцнинг ХДИ ва унинг шерик партияси ХИТ (CSU)нинг парламентдаги ташқи сиёсат бўйича вакили Юрген Хардт, чунки ҳар қандай бошқа одам ҳам «худди шундай қийинчиликларга» дуч келади.

Хардт Мерц Бундестагдаги ёпиқ эшиклар ортидаги йиғилишда партия қонунчиларига мурожаат қилганидан бир неча дақиқа ўтиб гапирганда, ХДИ/ХИТ шу йил бошида бўлиб ўтган бошқа ҳудудий сайловларда анча яхши натижа кўрсатганини таъкидлади.

«Менимча, Фридрих Мерц ўз камчиликларини билади», дейди Хардт. «У ўз устида ишлайди ва биз ҳам партия сифатида ўз устимизда ишлаймиз. Ва умид қиламизки, яқин ойларда одамларни тўғри йўлда эканимизга ишонтира оламиз».

Мерц 2025 йилда иммиграция масаласида қатъий позицияни эгаллаш ва Германиянинг қийин аҳволдаги иқтисодиётини жонлантиришга ваъда бериб, ҳокимиятга келган эди.

У Олаф Шольцнинг жанжалкаш уч партияли коалициясининг зерикарли, бахтсиз ритмига қарши тура оладиган куч-қувват олиб келгандек туюлганди.

Олаф Шольц ва унинг уч томонлама коалицияси ҳокимиятда қийинчиликларга дуч келди ва у 2025 йилда ҳокимиятдан четлатилди

Мерцнинг иттифоқчилари унинг баъзи муваффақиятларга эришганини айтишади.

Шу ҳафта етакчи иқтисодий институтлар Германиянинг 2026 ва 2027 йиллардаги ўсиш прогнозларини 1 фоиздан юқори даражага кўтарди, Германия ва Европага ноқонуний киришлар сони эса ўтган йилга нисбатан камайди.

Аммо бу иккала йўналишда ҳам жамоатчилик хавотирини йўқ қила олмайди.

Уй хўжаликлари ва корхоналар ҳанузгача юқори энергия харажатлари билан курашмоқда, шу билан бирга, Хитой Германия саноатини, жумладан, унинг рамзи бўлган автомобиль соҳасини сиқиб чиқараётгани ҳақидаги хавотирлар сақланиб қолмоқда.

Бу Германиянинг муваффақият қозониш учун қўллаган эски формуласининг кескин тескарисига айланишидир: арзон рус гази гуллаб-яшнаётган экспортга йўналтирилган иқтисодиётни ҳаракатга келтирар эди.

Иммиграция масаласида эса энди асосий эътибор янги келганларга эмас, балки жамоат хавфсизлиги, ижтимоий харажатлар ва интеграция билан боғлиқ хавотирларга қаратилган.

Маҳаллий истиснолар мавжуд бўлса-да, сайловчилар Германиянинг икки асосий ҳукмрон партияси — ХДИ ва СДПга бўлган ишончини йўқотаётгандек кўринади.

Бу Германия сиёсатида кучайиб бораётган куч — «Германия учун муқобил» (AfD) партиясига йўл очди: бу партия ўзининг Россияпараст позицияси билан хавфсизлик расмийларини ташвишга солмоқда ва унинг маҳаллий бўлимлари ички разведка томонидан ўнг қанот экстремистик деб таснифланган.

AfD ўтган якшанба куни шимол-шарқий Мекленбург-Олдинги Померания штатида бўлиб ўтган ўлка сайловларида ўз тарихидаги учинчи ғалабасини қўлга киритганидан сўнг, бу айбловларни туҳмат ва бузиб кўрсатиш деб атади.

Партия ҳамраиси Алис Вайдель шу ҳафта менга Фридрих Мерцнинг кунлари саноқли эканини айтди.

AfD жамиятни қутблаштирувчи куч бўлиб, унинг яқинда маҳаллий сайловлардаги ғалабалари норозилик намойишларига сабаб бўлди.

Партия сўнгги йилларда кўплаб можароларни бошдан кечирди ва ҳозирда миллий сўровномаларда тахминан 28% билан етакчилик қилмоқда. У сиёсий кун тартибини белгиловчи партия сифатида ўзига ишончга эга.

У ўтмишга бўлган қўмсаш ва ҳозирги хавотирлардан фойдаланиб, собиқ коммунистик шарқдаги ўз базаларини мустаҳкамлади.

Мен Берлинда кўрган AfD плакатида «Berlin braucht Ordnung» (Берлинга тартиб керак) деб ёзилган эди. Бу партия йўқотилган барқарорлик туйғусини тиклай олиши ҳақидаги ҳали синалмаган ваъдадир.

Аммо Германия пойтахтида ўтган якшанба куни бўлиб ўтган сўровномаларда аслида «Сўллар» (Die Linke) партияси биринчи ўринни эгаллади ва бу мамлакатнинг анъанавий йирик партияларига яна бир зарба бўлди.

Бу ғалаба антисемитизмда айбланаётган «Сўллар» партиясига нисбатан эътиборни янада кучайтирди. Партия раҳбарияти яҳудийлар ҳаётини ҳимоя қилишга содиқ қолишини айтмоқда.

Маҳаллий сайловларнинг ушбу босқичи мамлакатдаги ихтилофларни яққол кўрсатди: Германия сиёсий марказини қўллаб-қувватлашнинг заифлашиши ва AfD атрофидаги қутблаштирувчи баҳслар.

Урушдан кейинги Германияда маҳаллий сайловлар бу қадар ички тартибсизликларга сабаб бўлиши ва хорижда бунчалик катта эътибор қозониши камдан-кам кузатилган.