«Менинг қутқарув нимчам йўқ»: «Ота-она банки»сиз яшаш

**«Менда қутқарув нимчаси йўқ»: «Ота-она банки» кўмагисиз яшаш**

Кўпгина ёшлар учун уй сотиб олиш ёки ҳатто ижарага уй топиш тобора эришиб бўлмас орзуга айланиб бормоқда.

Шу ёзда BBC Your Voice лойиҳаси 25 ёшлиларнинг 40 фоиздан ортиғи ота-онаси билан бирга яшаётганини аниқлади. Кўпгина ёшлар ижара ҳақи, коммунал тўловлар ва бошқа кундалик харажатларни қоплаш учун «Ота-она банки» деб аталадиган оилавий кўмакка қараб қолганликларини айтишди.

Аммо оилавий ёрдам олиш имконияти бўлмаса-чи? Citizens Advice ташкилотининг маълум қилишича, ота-онасининг ёрдамисиз ижара ва озиқ-овқат каби энг зарур нарсалар учун пул тўлашга қийналаётганлар сони тобора ортиб бормоқда.

Уч нафар аёл бундай хавфсизлик тармоғисиз қандай кун кечираётганлари билан ўртоқлашди.

**Йоркширнинг Ист-Райдинг ҳудудидан бўлган 23 ёшли Элеонор Белл аъло даражали дипломга эга, аммо иш топишга қийналмоқда**

**Элеонорнинг айтишича, у ҳисобсиз даражада кўп жойга иш сўраб мурожаат қилган**

Элеонор Белл ҳозир 23 ёшда, лекин у 10 ёшлигида меҳрибонлик уйига топширилган эди. У мактабда аъло баҳоларга ўқиди ва Марказий Ланкашир университетини имтиёзли диплом билан тамомлади.

Икки йил аввал ўқишни тугатганида, у ҳаёт адолатлироқ бўлади деб ишонганди. Аммо ундай бўлмади.

Элеонорнинг айтишича, у ҳисобсиз даражада кўп жойга иш сўраб мурожаат қилган ва фақат бир нечтагина муваффақиятсиз суҳбатлардан ўтган.

Ҳозирда у Жанубий Йоркширдаги Пенистон шаҳарчаси яқинида, йигитининг уйида яшамоқда, бу яшаш харажатларини камайтиришга ёрдам беради, аммо қишлоқ шароити ҳайдовчилик гувоҳномаси бўлмаган одам учун иш қидиришни янада қийинлаштирди.

«Мен ота-онаси ўша ерда ишлагани учун ишга жойлашган кўплаб одамларни биламан».

Ҳозирги кунда қанчадан-кано ёшлар ота-оналари билан яшаётгани ҳақидаги BBC мақоласини кўргач, у биз билан боғланди.

«Бу мени бироз хафа қилади, шекилли. Мен ҳам ота-онам билан яшашни хоҳлардим... лекин бу мени мен каби одамлар, бундай имконияти бўлмаганлар нима қилаётгани ҳақида ўйлашга мажбур қилди. Улар қаерда? Кимга суянишади?

Бу худди 20 ёшлардаги ҳамма сув устида жон сақлашга ҳаракат қилаётганга ўхшайди, лекин менга қутқарув нимчаси берилмаган», — дейди Элеонор BBC билан суҳбатда.

Расмий маълумотларга кўра, Англияда 19 ёшдан 21 ёшгача бўлган меҳрибонлик уйи собиқ тарбияланувчиларининг 39 фоизи ўқимайди, ишламайди ва касбий тайёргарликдан ўтмайди, ваҳоланки, умумий ёшлар орасида бу кўрсаткич тахминан 13 фоизни ташкил этади.

«Мен мустақил бўлишни хоҳлайман, лекин бундай вазиятга дуч келганингизда, худди деворга урилгандек бўласиз».

Элеонор учун нафақат молиявий ёрдам ва бошпана етишмаяпти.

«Сизни қучоқлаб: "Қара, мен ҳам шундай вазиятни бошдан кечирганман, хавотир олма", дейдиган ҳеч кимингиз йўқ... Менимча, бундай тайёргарликнинг йўқлиги ҳақиқатан ҳам таъсир қилади», — деб тушунтиради у.

«Нима қилишни билмаяпман, ўзимни худди шундай ҳис қиляпман, бироз йўқолиб қолгандекман. Худди чироқсиз қоронғиликда қолгандекман, туйғулар худди шундай».

**Сандерлендлик 24 ёшли Сэм Барретт сиртдан ўқийди. У онасига ғамхўрлик қилиш учун тўлиқ ставкадаги ишини ташлаб кетган**

**Сэмнинг айтишича, парваришловчи нафақаси ва универсал кредит унинг асосий харажатларини қопламайди**

Сандерлендда яшовчи 24 ёшли Сэм Барретт тенгдошларининг унда йўқ молиявий суянчиғи борлигидан хафа бўлишини айтади.

У онасига ғамхўрлик қилиш учун меҳмондорчилик соҳасидаги тўлиқ ставкали ишини ташлаган ва ҳозирда соғлиқни сақлаш ва ижтимоий таъминот йўналишида сиртдан таҳсил олмоқда, бироқ парваришловчи нафақаси (Carer's Allowance) ва универсал кредит (Universal Credit) унинг асосий харажатларини қопламаслигини айтади.

«Даромад кўп эмас, парваришловчи сифатида фақат маълум миқдорда пул оласиз. Мен ҳеч қандай ҳашаматли нарса сотиб олмайман, кўнгилочар нарсаларга жуда кам вақт ажратаман», — дейди у.

Онаси имкони борича молиявий ёрдам беради, лекин пул кўп эмас ва Сэм буни яхши тушунишини айтади.

«Улғайиш жараёнида бошқа одамларнинг менга қараганда жуда катта устунликка эга эканлигини кўриш доим бироз адолатсизликдек туюларди. Масалан, кўпчилик ота-оналар: "Мана, ҳайдовчилик дарслари учун пул, мана бу эса сенинг машинанг", дейишади, мен эса буни шунчаки қилолмайман», — дейди у.

Сэм у каби парваришловчиларга кўпроқ пул тўланмаслигидан ғазабда. «Онамга ғамхўрлик қилиш орқали мен ҳукумат пулини тежаяпман. Ҳукумат эса ёрдам бериш учун ҳеч нарса қилмаяпти, улар аслида шунчаки қарзга ботишни таклиф қилишмоқда».

**Кембрижширлик 23 ёшли Эзги Полат бир йил аввал ишини йўқотган ва тезда ижара ҳақи ва тўловлардан қарздор бўлиб қолган**

**Қарзлари тахминан 4000 фунт стерлингга етганидан кейин Эзги ёрдам сўраб Citizens Advice ташкилотига мурожаат қилган**

Яқинда Citizens Advice буюртмаси билан 5500 дан ортиқ киши ўртасида ўтказилган сўровномада катталарнинг 36 фоизи камида битта тўловдан орқада қолаётганини айтган бўлса, 20 ёшлардагилар орасида бу кўрсаткич 57 фоизга етади.

Эзги Полат ҳам улардан бири. Кембрижширнинг Рамси шаҳридан бўлган 23 ёшли қиз 12 ой олдин ишини йўқотганида, оиласи унга ёрдам бера олмади, шунинг учун у тезда ижара ҳақи ва тўловлардан қарздор бўлиб қолди.

«Ота-онам ҳам худди мен каби, худди бошқалар каби молиявий қийинчиликларга дуч келишган эди.... Мен катта қарзга ботдим, чунки буни тўлашга қурбим етмасди — ўша пайтда 300 фунт стерлинг менинг тўловларимнинг ҳеч бирини қопламасди».

У яшайдиган ҳудуддаги маҳаллий автобус қатнови бекор қилинди, бу эса бандлик марказига боришни тобора қийинлаштирди, натижада унинг нафақаси қисқартирилди. У универсал кредит сифатида ойига 360 фунт стерлинг оларди, аммо ижара ҳақи 460 фунт стерлинг, бунга қўшимча равишда коммунал тўловлар, маҳаллий солиқ ва яшаш харажатлари билан унинг қарзи тахминан 4000 фунт стерлингга етди.

Citizens Advice ташкилотидан ёрдам сўраганидан сўнг, уч ой олдин унинг ижара қарзи маҳаллий кенгаш томонидан қопланди ва у электр ҳамда сув таъминоти компанияларига ойига 200 фунт стерлинг тўлаш режасига келишиб олди.

У омборхонадан иш топганидан хурсанд ва ҳаёт изига тушаётганини ҳис қилмоқда, аммо бу осон бўлмади.

«Кўпгина катта ёшли одамлар бизни етарлича интилувчан эмас ёки етарлича ҳаракат қилмаяпти деб ўйлашади, лекин улар ишга ва қўллаб-қувватлашга жуда муҳтож бўлган, аммо мурожаат қилишга жойи йўқ одамлар қанчалик кўплигини кўриб ҳайрон қолишарди», — дейди у.

Ҳукуматнинг сўнгги маълумотларига кўра, ҳозирда бир миллионга яқин ёшлар ишламайди, ўқимайди ва касбий тайёргарликдан ўтмайди.

Ҳукумат вакили шундай деди: «Биз ҳар бир ҳудуддаги ёшларга умид бағишлаш ва имкониятлар яратишга қатъий қарор қилганмиз. Шу боис, биз кўпроқ шогирдлик, иш грантлари ва тренинглар орқали ёшларнинг пул топиши ёки ўқиши учун имкониятлар яратишга 2,5 миллиард фунт стерлинг сармоя киритмоқдамиз. Биринчи марта алоҳида уйга кўчиб ўтаётганлар учун эса бизнинг Ижарачилар ҳуқуқлари тўғрисидаги қонунимиз ижарачиларга кўпроқ ҳуқуқлар беради ва уларни нархларнинг ҳаддан ташқари ошишидан ҳимоя қилади».

Аммо Citizens Advice сиёсат бўлими раҳбари Люк Янг ёшлар ортиб бораётган харажатлар ва қийин меҳнат бозори ўртасида қолиб кетган деб ҳисоблайди.

«Ҳозирги вақтда ёшлар учун оилалари ва бошқа тармоқлардан молиявий ёрдам оладиганлар ҳамда бундай имконияти бўлмаганлар ўртасидаги фарқ тобора кенгайиб бормоқда. Бундай кенг қўллаб-қувватлаш тизимига эга бўлмаган ёшлар эътибордан четда қолмоқда».