Мен йиллар давомида Тинч океанидаги кичик бир оролда қолиб кетдим ва уйга учиб кетиш учун транзит визасини ололмаяпман

Мен йиллардан бери Тинч океанидаги кичик бир оролда қолиб кетдим ва уйга қайтиш учун транзит визасини ололмаяпман

Ручира Ранасингха деярли ўн йил олдин Шри-Ланкани тарк этганида, кунлардан бир кун Жанубий Тинч океанидаги кичик архипелагда қолиб кетишини хаёлига ҳам келтирмаган эди.

50 ёшли аёл мана уч йилдирки, Кук оролларида қолиб кетган. У BBC'га Шри-Ланкага қайтишни жуда ҳам хоҳлаётганини, ҳатто «қўлига кишан урилган, боғланган ва оғзи ёпилган» ҳолда бўлса ҳам қайтишга розилигини айтади.

Ранасингха Янги Зеландияда яшаб қолишни умид қилган эди.

У ерда бошпана сўраб мурожаат қилганидан сўнг, иммиграция бўйича маслаҳатчининг ишчи визага топшириш учун мамлакатни вақтинча тарк этиш ҳақидаги маслаҳатига амал қилганини айтади. Аммо Кук оролларига етиб бориши билан унинг аризаси рад этилди. Янги Зеландияни тарк этиш орқали у амалдаги бошпана билан боғлиқ визаси шартларини ҳам бузган.

Энди Янги Зеландия унга Шри-Ланкага учиб кетишига имкон берадиган транзит визасини беришни рад этмоқда.

Австралия ҳам рад этмоқда. У Кук оролларидан етиб бориши мумкин бўлган ягона бошқа хорижий йўналишлар — Таити ва Гавайи ороллари — ҳар қандай визани расмийлаштиришдан олдин Янги Зеландияда биометрик маълумотларни топширишни талаб қилади.

Бу уни амалда ҳеч қандай чиқиш йўлисиз қолдирмоқда.

«Оғлим — ягона фарзандим — ноябрь ойида уйланмоқда ва мен унинг тўйида иштирок этишни жуда хоҳлайман. Онам бошимга тушган кўргуликлардан шунчалик хавотирдаки, доимо касалхонага тушиб қоляпти», — дейди у кўз ёшларини тутолмай.

«Улар мендан нимани сўрашса, ҳаммасини қиламан — фақат уйга қайтишни хоҳлайман».

Ранасингха 2018 йилда бизнеси касодга учраб, футболка ишлаб чиқарувчи кичик фабрикасини ёпишга мажбур бўлганидан сўнг Шри-Ланкани тарк этган эди. Кредитларни қайтара олмагач, у Гонконгга қариялар ва болаларга энагалик қилиш учун кўчиб ўтди.

Унинг акаси BBC Sinhala хабарига кўра, унинг молиявий аҳволи жуда оғир бўлган. Унинг қўшимча қилишича, синглисининг эри гиёҳванд бўлган ва тахминан етти йил олдин вафот этган.

2022 йил декабрь ойида Ранасингха Янги Зеландияга бориб, у ерда қариндошиникида икки ойлик сайёҳлик визаси билан яшаганини айтади. Виза муддати тугашига яқинлашганда, у иммиграция таржимони Шри-Ланкадаги қарз берган кишилар томонидан таҳдидларга учраётгани важи билан бошпана сўраб мурожаат қилишга ёрдам берганини айтади.

Унга бошпана сўровчилар учун «очиқ ишчи виза» берилди, бу унга бир йил давомида деярли ҳар қандай иш берувчида ишлаш имконини берди. Унинг айтишича, у ресторанда иш топган ва ресторан охир-оқибат меҳнат визасига ҳомийлик қилишга рози бўлган, бу эса унга узоқ муддатли хавфсизликни таъминлайди деб ишонган.

Аммо бошпана сўровчилар уларнинг аризалари Янги Зеландияда кўриб чиқилаётган вақтда одатда бошқа визаларга мурожаат қила олмасликлари сабабли, ариза рад этилган.

Ўшанда у Иммигратион & Secretarial Services фирмасига мурожаат қилган ва фирма унга янги меҳнат визаси аризасини хориждан топшириш мумкинлигини айтган. BBC кўрган электрон почта ёзишмалари шуни кўрсатадики, унинг менежери Сильвиан Галлант Ранасингха мамлакатни тарк этганидан сўнг жараённи бошлашини айтган.

Шунинг учун у ариза кўриб чиқилаётган вақтда Кук оролларида қисқа муддат қолишни уюштирди.

Бу офатли танлов бўлиб чиқди.

Кук ороллари ўзининг пляжлари ва вулканик чўққилари билан машҳур — аммо Ручира Ранасингха у ерда ўз хоҳишига қарши қолмоқда

Унга яна меҳнат визаси берилмади. Ва Янги Зеландияни тарк этиш орқали у амалдаги визаси шартларини бузди. Янги Зеландия расмийлари унга келажакда ҳеч қандай виза бермасликларини аниқ айтдилар.

Галлантнинг айтишича, у Ранасингха номидан бир неча бор аралашган, жумладан, Янги Зеландиянинг ўша пайтдаги иммиграция вазири Крис Пенк каби сиёсатчиларга хат ёзган. Аммо охир-оқибат, Ранасингханинг айтишича, Галлант муаммо ўзининг айби эканини тан олган ва унга «бошқа ҳеч нарса қила олмаслигини» айтган.

«У менга уйга қайтганим маъқуллигини айтди. Мени у ерда ҳеч нарса ушлаб турмаган эди, шунинг учун кетишга рози бўлдим».

Аммо у Шри-Ланкага Air New Zealand чиптаси билан аэропортга келганида, унга Янги Зеландия транзит визасисиз самолётга чиқа олмаслиги айтилди.

Янги Зеландия транзит визаси учун топширилган учта ариза рад этилди. Расмийлар унинг Янги Зеландияни тарк этишига ишончлари комил эмаслигини айтдилар. Австралия транзит визаси учун топширилган тўртта ариза ҳам рад этилди.

Рад этишлардан бирида Янги Зеландия унга бошқа йўналишларни кўриб чиқишни маслаҳат берди. Аммо АҚШнинг Гавайи штати ва Франция Полинезиясининг Таити ороли унга ҳар қандай виза кўриб чиқилишидан олдин биометрик маълумотларни топшириши кераклигини айтишди — ва буни фақат Янги Зеландиянинг ўзида шахсан қилиш мумкин эди.

Унинг Янги Зеландияга топширган энг сўнгги аризаси, унда у қидирган муқобил йўналишлар тафсилотлари, ўғлининг яқинлашиб келаётган тўйи ва онасининг ёмонлашаётган соғлиғи ҳақидаги маълумотлар киритилган бўлса-да, яна рад этилди.

«Мен чипталарга шунчалик кўп пул йўқотдимки. Деярли тўрт йилдан бери фақат виза ортидан визага топширяпман, аммо ҳеч нарса чиқмаяпти», — дейди у йиғлаб.

Окленддан бор-yoғи тўрт соатлик масофада жойлашган, ўзининг кенг қумли пляжлари ва ҳайратланарли вулканик чўққилари билан танилган ороллар гуруҳида Ранасингха ўз хоҳишисиз меҳмон бўлиб турибди.

Унинг айтишича, у ўз вазиятидаги баъзи одамларга қараганда бахтлироқ, чунки меҳмонхона унга ходимлар турар жойида текин яшашга рухсат берган, меҳрибон маҳаллий аҳоли эса унга овқат ва кийим-кечак бериб турмоқда.

Меҳмонхона директорларидан бири ҳатто унга тикув машинаси совға қилган, дейди у, бу унга озгина пул ишлаб топиш имконини бермоқда.

«Онам менга доим, одамлар сенга шунчалик меҳрибон бўлган бундай жойда турганинг учун, албатта, бирор яхши иш қилган бўлсанг керак, дейди», — дейди у BBC'га.

Аммо бу қопқонда қолганлик ҳиссини асло енгиллаштирмайди.

Ранасингханинг айтишича, стресс унинг соғлиғига таъсир қилмоқда. «Мен билан бирор нарса содир бўлишидан қўрқяпман», — дейди у.

«Ростини айтсам, унинг ечими нимада эканини билмайман», — дейди Оклендда жойлашган иммиграция ҳуқуқи бўйича мутахассис Аластэр МакКлаймонт.

Унинг айтишича, у «ўта ёмон маслаҳат» олган ва бу «эҳтимол» ҳақиқий иммиграция адвокатидан чиқмаган бўлиши мумкин. У хавф-хатарларни тўлиқ тушунмасдан ариза топшириш учун одамлардан пул оладиган «сохта иммиграция консультантлари» саноатига ишора қилади. Ранасингха Immigration & Secretarial Services фирмасига минглаб Янги Зеландия доллари миқдорида тўлов қилганини айтмоқда.

BBC Галлант билан боғланди, аммо жавоб олмади.

МакКлаймонтнинг айтишича, Янги Зеландия расмийлари транзит визасини бериши даргумон, чунки уларнинг фикрича, у ҳаёти хавф остида эканини айтиб бошпана сўраганидан сўнг Шри-Ланкага қайтишниям ниятида эмас.

Унинг айтишича, Янги Зеландия Австралия билан ҳамкорлик қилади, шунинг учун у ҳам унинг транзит ўтишига рухсат беришни хоҳламайди, Франция ва АҚШ ҳам шундай хулосага келиши эҳтимолдан холи эмас.

Кетиш учун «у қаердандир транзит орқали ўтиши керак бўлади ва ҳеч ким инқироз хавфини ўз зиммасига олишни хоҳламайди».

Янги Зеландия Иммиграция хизмати BBC'га Ранасингхадан бир нечта транзит визаси аризаларини олганини айтди — уларнинг барчаси рад этилган, «чунки биз унинг Янги Зеландия орқали транзит ўтишда ҳақиқий нияти борлигига ишонч ҳосил қилмадик».

Ранасингха қўлига кишан урилишига ва кузатиб борилишига рози бўлганидан сўнг ҳам нега виза берилиши мумкин эмаслиги сўралганда, иммиграция вазири офиси вакили бундай чоралар одамларнинг бошпана сўраб мурожаат қилишини тўхтатиб қолмаслигини айтди.

Австралия Ички ишлар вазирлиги айрим ҳолатлар бўйича изоҳ бермаслигини айтди. Унда Австралияга саёҳат қилувчи ҳар қандай фуқаролиги бўлмаган шахс «1958 йилги Миграция тўғрисидаги қонун (Қонун) ва 1994 йилги Миграция қоидалари талабларига жавоб бериши керак»лиги айтилган.

Шу билан бирга, Ранасингханинг оиласи Шри-Ланка ҳукумати ёрдам бера олиши ёки йўқлигини билишга ҳарака қиляпти. Унинг ақаси «барча мумкин бўлган йўлларни... синаб кўришганини, аммо ҳозиргача бу бўйича ҳеч нарсага эриша олишмаганини» айтади.

Шри-Ланка Ташқи ишлар вазирлиги BBC'га «унинг Кук оролларидан Шри-Ланкага қайтишига кўмаклашиш учун синглиси бўйича барча зарур чораларни кўраётганини» айтди. Шри-Ланканинг Веллингтондаги (Янги Зеландия) Олий комиссияси расмийлари, шунингдек, тегишли Янги Зеландия расмийлари ушбу масала бўйича Ташқи ишлар вазирлиги билан яқиндан ҳамкорлик қилмоқда».

Аммо Ранасингханинг акаси ҳануз жуда хавотирда.

«Унинг руҳий ҳолати яхши эмас», — дейди у BBC Sinhala'га.

«Гаплашган вақтларимиздан бирида у менга, агар улар уни уйга тирик қайтаришни хоҳлашмаса, ҳеч бўлмаса жасадини ватанига қайтаришлари мумкинлигини айтди».