Мен қочиб кетаман, орқага қарамайман, сени бутун дунё бўйлаб қидираман…
Ўзбекистондан меҳнат мигрантлари қаерга кетишади?
Мен қочиб кетаман, орқага қарамайман, дунёни қидираман...
О'збекистон Республикаси Миллий статистика қо'митасининг аҳолини ро'йхатга олиш ҳисоботига ко'ра, мамлакат фуқароларининг 5,4% ёки 2,1 миллион киши расмий ро'йхатдан о'тган жойидан ташқарида яшайди.
Бу соннинг 78,6% (1,6 миллион киши) меҳнат мигрантлари. Улар О'збекистоннинг умумий иш билан банд аҳолисининг 8% ни ташкил қилади. Бу тоифага мамлакат ичида ишлайдиганлар ҳам, чет элга ишлаш учун кетадиганлар ҳам киради. Уларнинг учдан икки қисми эркаклар, 36,7% аёллар.
Ро'йхатдан о'тган жойида яшамайдиган қолган мигрантлар орасида ко'пчилик университет талабалари: 15,7% ёки 329 200 киши. Бу гуруҳда сезиларли гендер номутаносиблиги мавжуд: эркак талабалар сони аёл талабаларга қараганда деярли то'рт баравар ко'п.
Меҳнат миграцияси О'збекистон иқтисодиётининг муҳим жиҳати ҳисобланади, чунки ко'плаб фуқаролар чет элда юқори даромад олиш имкониятларини излайдилар ва оилаларига пул жо'натадилар. Шу сабабли, О'збекистон Республикаси чет элга ишлаш учун кетаётган фуқароларни тақиқлаш о'рнига қо'ллаб-қувватлаш сиёсатини олиб бормоқда. Тахминан олти йил олдин О'збекистон хавфсиз, тартибли ва қонуний миграцияни та'минлашга содиқ эди. 2024-йил октябр ойида О'збекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузурида Миграция агентлиги ташкил этилди. Агентлик мутахассислари нафақат ташқи меҳнат миграциясини ҳуқуқий тартибга солиш билан шуг'улланади, балки ишга кетишни истаганлар учун касбий тайёргарлик, шунингдек, чет тилларини о'ргатади.
Агентлик бошқа мамлакатларга узоқ муддатли қолиш учун кетаётган фуқаролар бо'йича о'з статистикасини юритади. 2026-йил 1-июн ҳолатига ко'ра, уларнинг сони 1,9 миллионни ташкил этди. Улардан 1,3 миллион киши махсус ишга кетиш учун кетган. Агентлик мутахассисларининг фикрига ко'ра, бу О'збекистоннинг меҳнатга лаёқатли аҳолисининг 6,3 фоизини ташкил қилади. Шуни та'кидлаш керакки, бу ко'рсаткич мамлакат минтақалари бо'йича сезиларли даражада фарқ қилади. Масалан, тошкентликлар орасида вақтинча чет элга ко'чиб кетаётганлар улуши 3,1% ни ташкил қилади, тог'ли Сурхондарё вилоятида эса бу ко'рсаткич 22,8% ни ташкил этади, я'ни меҳнатга лаёқатли фуқароларнинг ҳар бешдан бири. Бу фарқ мамлакат ҳудудларининг нотекис иқтисодий ривожланиши билан бог'лиқ.
О'збекистонни узоқ муддатга тарк этган барча фуқароларнинг ярмидан ко'пи (51,4%) Россияни вақтинчалик яшаш ёки иш жойи сифатида танлаган: 998 000 киши. Бунга енгил иммиграция қонунлари ва Россия Федерациясида ищи кучи етишмаслиги ёрдам беради.
Қозог'истон мамлакатни тарк этишни истаган 347 300 о'збекистонликнинг танлови бо'лди. О'збекистон Республикаси фуқароларининг ярмидан ко'пи яшаш ва иш билан та'минлаш учун Туркияни танлаган: 151 200 киши.
Бандлик масалаларини янада марказлаштириш учун О'збекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Миграция агентлиги махсус электрон платформани ишга туширди. Унда 2,6 миллиондан ортиқ фуқаро ро'йхатдан о'тган. Порталда агентликнинг о'зи ва хусусий ёллаш компанияларининг хориждаги бо'ш иш о'ринлари э'лон қилинади. Жорий йилнинг август ойи бошига келиб, платформа яратувчиси 13 300 та иш э'лонини э'лон қилди. Улардан 11 300 таси (85,2%) Россия шаҳарларидаги, 926 таси Германиядаги ва 350 таси Япониядаги лавозимлар учун эди. Хусусий ёллаш агентликлари 16 400 та бо'ш иш о'ринларини э'лон қилишди. Уларнинг деярли ярми Исроилдаги лавозимлар учун эди: 7200 та бо'ш иш о'ринлари. Умуман олганда, бандлик географияси 14 та мамлакатни қамраб олади.
Мигрант ищиларга таклиф қилинадиган иш ҳақи турли омилларга бог'лиқ, масалан, қабул қилувчи мамлакатнинг иқтисодий ривожланиши ва иқтисодий фаолият тури каби макроиқтисодий омиллардан тортиб, ёши ёки ма'лумоти каби шахсий омилларгача. Мавжуд бо'ш иш о'ринлари таҳлили шуни ко'рсатдики, мигрант ищилар учун энг ко'п бо'ш иш о'ринлари қурилиш, қишлоқ хо'жалиги ва ишлаб чиқариш соҳаларида то'планган. Россия Федерациясида фермер хо'жалиги ищиси учун таклиф қилинадиган энг кам иш ҳақи 52 000 рублни ташкил этади. Ҳозирги валюта курси бо'йича бу тахминан 7,8 миллион со'мга тенг. Таққослаш учун, о'тган йили О'збекистонда о'ртача номинал иш ҳақи 6,4 миллион со'мни ташкил этди.
Европа мамлакатларидаги мигрантларга сезиларли даражада юқори маошлар таклиф этилади. Масалан, Германиядаги завод ищисига ёки Болгарияда СЕ лицензиясига эга ҳайдовчига 2500 евро таклиф қилинади. Миллий валютада бу 34,5 миллион со'мни ташкил этади - бу О'збекистон Республикасидаги о'ртача иш ҳақидан 5,4 баравар ко'п.