"Мен ўлишимни билардим, шунинг учун қочиб кетдим": Россия дронлари Украинадаги тиббиёт ходимларини нишонга олди
Украина фавқулодда вазиятлар хизмати ходимлари Россиянинг касалхоналар ва тез тиббий ёрдам машиналарига ҳужумлари кучаяётгани ҳақида огоҳлантирмоқда.
"Мен о'лишимни билардим, чунки қочиб кетдим", деди Украинанинг Херсон шаҳрида жароҳатланган аёлга ёрдам беришга уринаётганда Россия дронлари томонидан та'қиб қилинганини айтиб берган парамедик Инна Литвиненко.
Литвиненко фавқулодда вазиятларга жавобан доимо ёрқин то'қ сариқ рангли зирҳ кияди. О'тган йилнинг июн ойида Херсонда Россия дрон ҳужумида яраланган аёлни даволаётганда, ФПВ дрони унинг тез ёрдам машинасига урилди. Бир неча дақиқадан со'нг, у яна бир дрон тезда яқинлашганда г'увуллаган овозни эшитди. "Мен ваҳимага тушдим. Травма сумкамни олдим ва югура бошладим", деб эслади у. "Мен бақирдим ва қичқирдим. Агар то'хтасам, о'лишимни билардим."
Тахминан 10 дақиқа давом этган та'қибдан со'нг, дрон ё'қолди ва Литвиненко дарҳол полиция томонидан ушланди. Бироқ, у "сафари ови" деб атаган нарса давом этди. Кейинчалик дронлар жароҳатланган аёлни касалхонага олиб бориш учун юборилган яна иккита машинага урилди. Бир неча соатдан кейин учинчи полиция машинаси уни эвакуация қилишга муваффақ бо'лди.
Бу ҳафта бошида яна бир "сафари" ҳужумидан со'нг, Украина Президенти Володимир Зеленский Россияга тинч аҳолига қасддан қилинган "ов ҳужумлари"ни то'хтатиш учун босимни кучайтиришга чақирди.
"Чегара билмас шифокорлар" (МСФ) ма'лумотларига ко'ра, сог'лиқни сақлаш муассасаларига қилинган ҳужумларнинг частотаси уларнинг "урушнинг доимий хусусияти" эканлигини ко'рсатади. Украинадаги касалхоналар ва тез ёрдам машиналари, халқаро уруш қоидаларига, хусусан, Женева конвенцияларига қарамай, Россиянинг дрон ва ракета ҳужумларига тобора ко'проқ дучор бо'лмоқда, бу эса уларни можаронинг барча томонлари томонидан ҳимоя қилишни талаб қилади.
"Бу янги нормал ҳолат, бу нормал ҳолат бо'лмаслиги керак", деб изоҳ берди Жаҳон сог'лиқни сақлаш ташкилотининг (ЖССТ) Украинадаги вакили доктор Жарно Хабихт. ЖССТ 2022-йил феврал ойида Россиянинг босқини бошланганидан бери сог'лиқни сақлашга 3118 та ҳужумни ҳужжатлаштирган, бу о'ртача "кунига иккита ҳолат", деб та'кидлади Хабихт.
2023-йилдан бери сог'лиқни сақлашга қилинган ҳужумлар сони барқарор равишда о'сиб бормоқда, 2024-йилда 30% га ва о'тган йили 20% га ошди. Ушбу о'сиш тенденцияси бу йил ҳам давом этиши прогноз қилинмоқда.
"Бу янги нормал ҳолат, бу нормал ҳолат бо'лмаслиги керак", деб изоҳ берди Жаҳон сог'лиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) Украинадаги вакили доктор Ярно Хабихт. Россиянинг босқини 2022-йил феврал ойида бошланганидан бери ЖССТ сог'лиқни сақлашга 3118 та ҳужумни қайд этди, бу о'ртача "кунига иккита ҳолат", деб та'кидлади Хабихт.
2023-йилдан бери сог'лиқни сақлашга қилинган ҳужумлар сони барқарор равишда о'сиб бормоқда, 2024-йилда 30% га ва о'тган йили 20% га ошди. Ушбу о'сиш тенденцияси бу йил ҳам давом этиши прогноз қилинмоқда.
" "Чегара билмас шифокорлар" (МСФ) ташкилотининг яқинда э'лон қилинган ҳисоботида Россия Украина тиббиёт муассасаларини мунтазам ва ко'пинча атайлаб нишонга олаётгани ко'рсатилган. Ҳисоботда айтилишича, бу ҳужумларнинг частотаси уларнинг "кенг ко'ламли ҳужумларнинг эпизодик оқибати эмас, балки урушнинг доимий хусусияти" эканлигини ко'рсатади.
О'тган ойда Россия ракеталари Херсондаги касалхонага зарба бериб, жиддий зарар етказди ва битта шифокорни о'лдирди. Касалхона директори Олена Тимошенко бу мақсадли ҳужум бо'лган деб ҳисоблайди. "Бу шунчаки битта ракета эмас эди, касалхонага бир неча дақиқа ичида учта ракета урилди. Бу тасодиф бо'лиши мумкин эмас", деди у ББСга.
Москва тез-тез "икки марта уриш" тактикасини қо'ллайди, қисқа вақт ичида бир хил жойга икки марта зарба беради. Ко'пчилик иккинчи ҳужум дастлабки зарбадан омон қолганларни қутқариш учун келган биринчи ёрдам ко'рсатувчиларни атайлаб нишонга олганига ишонади. Яқинда Киевга қилинган кенг ко'ламли Россия ҳаво ҳужуми пайтида, худди шу жойда иккинчи зарбадан со'нг, полиция ходими ва ко'нгиллини о'з ичига олган етти киши ҳалок бо'лди.
Яқинда Россия кучлари гуманитар ташкилотларга тегишли омборларни ҳам нишонга олмоқда. Фақат о'тган ойда ҳаво ҳужумлари пайтида ЖССТни ҳам о'з ичига олган учта БМТ агентлигининг омборлари шикастланган. Хабихтнинг та'кидлашича, ЖССТ о'з иншоотларининг координаталарини Москва ва Киев билан уларни ҳужумлардан ҳимоя қилиш учун баҳам ко'ради.
Ракета ва дрон ҳужумлари бег'араз бо'лиши мумкин бо'лса-да, биринчи шахс ко'ринишидаги (ФПВ) дрон ҳужумлари деярли ҳар доим қасддан амалга оширилади. Дрон учувчиси нишонни дрон камерасидан жонли эфир орқали ко'ради, я'ни тез ёрдам машинаси уриб туширилганда, бу махсус режалаштирилган, деб тушунтирди Украинадаги МСФ мамлакат координатори Робин Мелдрум.
Доктор Инна Литвиненко о'зини тиббиёт ходими сифатида ко'рсатувчи форма кийганини ва тез ёрдам машинаси аниқ белгиланганлигини тасдиқлади. Унинг фикрича, дрон оператори уларни онгли равишда нишонга олишни танлаган.
ЖССТ ма'лумотларига ко'ра, тез ёрдам машиналарига қилинган ҳужумлар Украина сог'лиқни сақлаш тизимига қилинган барча ҳужумларнинг 20 фоизини ташкил қилади, бу эса бу ҳисобланган стратегиянинг бир қисми эканлигини ко'рсатади.
Бундай узоқ муддатли ҳужумларнинг натижаси шундаки, фронт чизиг'и яқинидаги тинч аҳоли тобора ко'проқ сог'лиқни сақлаш хизматларидан узилиб қолмоқда. Бу ҳудудларда қолган аҳолининг аксарияти ко'пинча сурункали касалликлардан азият чекадиган кекса одамлардир. Агар улар ҳаво ҳужумлари ва о'қ-дорилардан омон қолсалар ҳам, дори-дармонларсиз ва мунтазам текширувларсиз, улар секин о'лимга дуч келишади. Хавф жуда юқори бо'лса, тез ёрдам машиналари уларга етиб бора олмаслиги мумкин.
Литвиненко ва унинг ҳамкасблари ижтимоий тармоқларни таҳдидлар учун доимий равишда кузатиб борадилар. "Бу жуда қо'рқинчли", деди у. "Ҳар сафар беморни касалхонага олиб борганимизда, биз шунчаки ибодат қиламиз. Бу дронлар исталган жойдан пайдо бо'лиши мумкин, ҳатто дронларга қарши то'рлар орқали ҳам о'тишлари мумкин." Ба'зи ҳолларда, тез ёрдам машиналари о'рнига полиция юборилади.
ФПВ дронлари учун хавфли зона кенгайиб бораётгани сабабли - Украина ва Россия тобора ко'проқ масофага эга дронларни ишлаб чиқаётгани сабабли - турли сог'лиқни сақлаш ташкилотлари томонидан бошқариладиган мобил клиникалар о'з фаолиятини фронт чизиг'идан узоқроққа ко'чиришга мажбур бо'лишди.
"Икки йил олдин биз фронт чизиг'идан 5-8 км (3,1-5 мил) гача боришимиз мумкин эди", деди Мелдрум. "Энди биз 30 км ичида ҳеч қаерга бормаймиз ва бу масофа о'сиб бормоқда." Со'нгги 18 ой ичида МСФ тиббий хизматлар ко'рсатган фронт яқинидаги тахминан 80 та қишлоққа мунтазам ташриф буюришни то'хтатди, деб хабар берди Мелдрум. Яқинда у Украина шарқидаги йирик шаҳар Славянскда тез тиббий ёрдам хизматларини то'хтатди.
"Биз бу муҳитда ва Россия уруш олиб бораётган усулда ҳимоялангандек ҳис қилмаяпмиз", деди Мелдрум. "Биз уруш қоидаларига риоя қилинаётганини ҳис қилмаяпмиз."