Мексика Панама каналига муқобил йўл қурмоқда — Блоомберг
Мексика Панама каналига муқобил бўлиши мумкин бўлган янги транспорт йўлагини Теуантепек бўйни орқали тезда ишга туширишга ҳаракат қилмоқда. Блоомберг хабарига кўра, мамлакат бу йўналишни Панама канали, Ҳормуз бўғози ва Қизил денгиздаги муаммолар туфайли беқарорлашган глобал савдо йўлларига муқобил вариант сифатида кўрмоқда. Лойиҳага аллақачон камида 70 миллиард песо (тахминан 4 миллиард доллар) сарфланган.
Бу лойиҳа Мексиканинг Коацсакоалкос портини Тинч океани соҳилидаги Салина-Крус порти билан боғлайдиган 308 километрлик темирйўл коридори (СИИТ) ҳақида.
Мексика ҳукумати янги йўналиш жаҳон логистикасидаги тирбанд ёки беқарор маршрутларга ечим бўлишига умид қилмоқда. Мисол учун, қурғоқчилик туфайли Панама каналида кемаларнинг кутиш муддати бир неча кундан уч ҳафтагача чўзилган. АҚШ ва Эрон ўртасидаги кескинлик фонида Ҳормуз бўғози орқали ҳаракат деярли тўхтаган. Қизил денгизда эса савдо кемалари ҳусийлар ҳужуми хавфи остида қолмоқда.
Бироқ, Блоомберг таъкидлашича, янги коридор яқин вақт ичида жаҳон савдо йўналишларини тубдан ўзгартириши даргумон. Ҳатто ҳукуматнинг оптимистик прогнозига кўра, 2035-йилга бориб коридор орқали йилига 1,4 миллионта контейнер ташилиши мумкин. Таққослаш учун, ҳозир Панама канали орқали йилига қарийб 20 миллионта контейнер ўтади.
Айни пайтда иккала порт ҳам асосан транзит контейнерлардан кўра нефт, нефт маҳсулотлари ва кимёвий моддалар каби юклар билан ишламоқда.
"Мексика ниҳоят бир асрдан ортиқ тарихга эга бўлган логистика орзусини амалга оширишга уринмоқда ва буни жиддий қилаётганга ўхшайди", деди Блоомберғга давлат инфратузилмаси бўйича эксперт Марко Кансино.
Бироқ, географик устунликни тўлақонли саноат коридорига айлантириш осон бўлмайди. Лойиҳага мураккаб рельеф, заиф инфратузилма, мамлакат жанубидаги қашшоқлик ва Мексиканинг марказий ҳамда шимолий ҳудудларидаги асосий ишлаб чиқариш марказларидан узоқлик тўсқинлик қилмоқда.
"Энди ҳукуматнинг вазифаси коридорни шунчалик жозибадор қилишки, унинг ҳаётий логистика йўналиши эканига ҳеч ким шубҳа қилмасин. Ҳозирча эса жиддий шубҳалар мавжуд", дея қўшимча қилди Кансино.
**Лойиҳанинг тарихи бир асрдан ошади**
Теуантепек бўйни орқали транспорт йўлаги қуриш ғояси бир асрдан кўпроқ тарихга эга. 1907-йилда Мексика президенти Порфирио Диас ушбу ҳудуд орқали ўтувчи темирйўлни очган. Бироқ, бир неча йил ўтиб Мексика инқилоби ва 1914-йилда Панама каналининг ишга туширилиши сабаб лойиҳанинг ривожланиши тўхтаб қолган.
Ушбу ғояга 2018-йилда Андрес Мануел Лопес Обрадор ҳокимиятга келганидан кейин яна қайтилган. Ўша пайтда эски темирйўлни тиклаш ва саноат паркларини ташкил этиш учун майдонларни тайёрлаш бошланган.
Унинг вориси, Мексиканинг амалдаги президенти Клаудия Шейнбаум эса режани кенгайтириб, 14 та "ривожланиш хаби"ни ташкил этишни кўзда тутган. Коридор иқтисодий ўсишни тезлаштиришга қаратилган асосий лойиҳалардан бирига айланган.
Блоомберг маълумотига кўра, Шейнбаум лойиҳа устидан шахсан назорат ўрнатган ва унинг ривожланишига бағишланган йиғилишларни ҳар икки ҳафтада ўтказади.
Ҳозирча 14 та ҳудуддан фақат бештасига консессия — давлат томонидан бериладиган фаолият юритиш рухсати берилган. Аввалги ҳукуматлар томонидан берилган камида иккита рухсат эса компаниялар инвестиция мажбуриятларини бажармагани сабаб бекор қилинган.
Лойиҳанинг асосий муаммоларидан бири электр энергияси таъминоти бўлиб қолмоқда. Блоомберг ёзишича, коридор ҳудудидаги майдонларнинг аксарияти атиги 30 мегаватт атрофидаги электр қувватига эга. Ҳолбуки, аллақачон маъқулланган алюминий ишлаб чиқариш лойиҳаларидан бирига қарийб 400 мегаватт электр энергияси керак.
Мексика ҳукумати электр подстансияси қурилишини ваъда қилган, бироқ унинг қачон ишга туширилиши бўйича аниқ муддат белгиланмаган. Темирйўлнинг ўзида ҳам муаммолар мавжуд. Декабр ойида коридорнинг асосий қисмида йўловчи поезди релсдан чиқиб кетган. Ҳодиса оқибатида 14 киши ҳалок бўлган, 98 киши жароҳатланган. Июл ойида шу йўналишда юк поезди ҳам релсдан чиқиб кетган. Бу сафар ҳеч ким жабрланмаган, ҳодиса сабаблари ўрганилмоқда.
Техас А&М университети профессори Жан-Пол Родриг жаҳон савдосида катта "инерсия" мавжудлигини, уни ўзгартириш учун катта саъй-ҳаракат талаб этилишини таъкидлади.
Унинг сўзларига кўра, ҳозирги глобал логистика инқирозлари компанияларни янги транспорт йўналишларига ўтишга ундаш учун етарли туртки бўладими ёки йўқми — ҳозирча номаълум.