Мастерни ёдга олиб: Тошкентда Том Хомяков шарафига юбилей концерти бўлиб ўтди

Устаозни ёд этиб: Тошкентда Том Хомяков шарафига юбилей концерти бўлиб ўтди

Ўтган ҳафтада Ўзбекистон давлат санъат ва маданият институти залида ўзгача, тантанали муҳит ҳукм сурди. Бу ерда Том Александрович Хомяков таваллудининг 95 йиллигига бағишланган «Санъатдаги умр» номли юбилей хотира концерти бўлиб ўтди. Ушбу кеча Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган маданият ходими, атоқли музыкант, иқтидорли педагог ҳамда тақдири музыка ва рус халқ чолғулари оркестри билан чамбарчас боғлиқ бўлган инсонга бўлган чуқур ҳурмат-эҳтиром белгисига айланди.

Зал самимий сўзлар, табассумлар ва, албатта, мусиқага тўлди — у ҳамма жойда янграб, Том Александровичнинг ёрқин меросини ёдга солди. Устози ва ҳамкасби хотирасини ёд этиш учун унинг шогирдлари ва сафдошлари ташриф буюришди. Кеча ташкилотчилари — «Чолғу ижрочилиги» кафедраси мудири, доцент Ф. А. Ҳакимова ва санъатшунослик бўйича фалсафа доктори (PhD), «Madaniyat va san’at fidokori» кўкрак нишони соҳибаси, доцент Т. Т. Седых меҳмонлар учун ҳақиқатан ҳам мазмунли ва ранг-баранг дастур тайёрладилар.

Ёш истеъдод эгаларининг чиқиши айниқса таъсирли бўлди. Ўша куни саҳна ёш музыкантларга берилди, уларнинг маҳорати ва Хомяков жуда яхши кўрган санъатга бўлган чексиз садоқати самимий ҳайратга сабаб бўлди. Ҳамкасблари ҳам у ҳақидаги иссиқ хотиралари билан ўртоқлашдилар. Улар орасида «Шуҳрат» медали соҳиби, халқаро конкурслар лауреати, профессор М. Атаджанов ўз «Оҳанграбо» опусини тақдим этди, шунингдек, халқ таълими аълочиси, Ўзбекистон Давлат консерваторияси доценти А. Тихонов шогирди билан ансамблдаги чиқиши орқали концертга ҳақиқий жон киритди. Чирчиқдаги «Химик» маданият саройининг «Надежда» хори (раҳбари З. Р. Асанова) томонидан рус халқ қўшиқларининг самимий ижро этилиши ва бошқа кўплаб чиқишлар — афсуски, ҳаммасини санаб ўтишнинг имкони йўқ.

Хотира мени Том Александрович ўз жамоаси билан менинг телевизион «Мусиқий меҳмонхонам»да чиқиш қилган ўша кунларга қайтаради. Роса 35 йил олдин Тошкент унинг қўшалоқ юбилейини кенг нишонлаган эди: таваллудининг 60 йиллиги ва ижодий фаолиятининг 40 йиллиги. Концерт саҳнаси, дирижёрлик пульти, Ҳамза номидаги билим юртидаги педагогик фаолият — унинг таржимаи ҳолининг ҳар бир босқичи мусиқа билан чамбарчас боғлиқ эди.

Аммо, ҳаммаси ҳақида тартиб билан. Том Хомяков 1931 йил 20 июлда Қирғизистоннинг Тўқмоқ шаҳрида туғилган. 15 ёшида у ишлаб чиқаришда ишлай бошлади, сўнг электротехника билим юртини тугатди. Санъатга бўлган йўл осон кечмади. Мусиқа билан у 1945 йилда Н. А. Касьяновнинг бадиий ҳаваскорлик тўгарагида шуғуллана бошлади. 1950 йилда Ҳамза номидаги Тошкент мусиқа билим юртининг домра синфига ўқишга кирди, аммо бир йилдан сўнг армияга чақирилди.

А. Ф. Венежнев ва А. В. Петров раҳбарлигидаги Туркистон ҳарбий округи оркестридаги хизмат муҳим босқич бўлди: айнан шу ерда унинг профессионаллиги ва ижрочилик услуби тобланди. Демобилизациядан сўнг у билим юртидаги ўқишига қайтди, сўнгра Тошкент давлат консерваториясининг ўзбек халқ чолғулари факультетига ўқишга кирди. Уни 1962 йилда дирижёр ва домра ўқитувчиси сифатида тугатиб (турли йилларда А. И. Петросянц, Ф. В. Назаров, А. П. Евдокимов ва бошқалар унинг устозлари бўлишган), Том Александрович ўз ҳаётининг ўн йилликларини қадрдон билим юрти билан боғлади, бу ерда у 1957 йилдан — ҳали талабалик пайтиданоқ дарс бера бошлаган эди.

Бундан анча олдин унинг маърифатпарвар ва ташкилотчи сифатидаги кенг кўламли фаолияти бошланган эди. 26 йил давомида у Т. Содиқов номидаги шаҳар Маданият уйининг ҳаваскорлик оркестрига раҳбарлик қилди. Ушбу йиллар давомида жамоадан мингдан ортиқ киши ўтди. Кўплаб инсонлар таниқли профессионал музыкантларга айландилар: масалан, В. Л. Медюлянов кейинчалик Давлат телерадиокомпанияси оркестрини бошқарди, О. С. Силоамский эса ТуркВО ашула ва рақс ансамблига раҳбарлик қилди. Хомяков бошқарувидаги оркестрга келсак, у 400 дан ортиқ концерт берди, телевидение ва радиода чиқиш қилди, икки марта Москвага ВДНХга борди ҳамда кўрик ва конкурсларнинг мунтазам лауреатига айланди.

Кейинчалик Хомяков М. Ашрафий номидаги Тошкент консерваториясида дарс берди, педагогик амалиётга мудирлик қилди, аълочи талабаларни Москва ва Ленинграднинг пойтахт олий ўқув юртларига олиб борди, методик курслар олиб борди ва халқ чолғуларини такомиллаштириш лабораториясида ишлади. Бироқ 1964 йилдан эътиборан унинг асосий уйи яна Ҳамза номидаги билим юрти бўлиб қолди. 20 йил давомида у бу ерда педагогик ва ишлаб чиқариш амалиётига раҳбарлик қилди, Тошкент ва Бухородан тортиб Наманган ва Жиззахгача бўлган республика конференцияларида ўз тажрибаси билан саховат билан ўртоқлашди.

Кейин эса мудҳиш Тошкент зилзиласи юз берди. Аммо Москвадан билим юртига совға сифатида халқ чолғуларининг пўлат комплекти юборилди ва ўшанда Том Александровичнинг бош орзуси амалга ошди: у кейинчалик «Дружба» деб аталадиган оркестр пультига ўтирди. Шундай қилиб, унинг ҳаётида янги саҳифа бошланди.

Ушбу оркестр билан Том Александрович катта мусиқий-маърифий ва концерт фаолиятини ёзди, бу Ўзбекистон ва ундан ташқаридаги матбуотда кенг ёритилди. Бироқ ўқув оркестрида ишлаш — бу ўзгача машаққат ва қувончдир. Ёшларни эндигина ўргатиб, уларга қалбингни бағишлаганингда, улар ўқишни битириб кетишади ва ҳаммасини қайтадан бошлашга тўғри келади. Аммо Том Александрович биринчи даражали филармония ансамблидек янграйдиган жамоа туза олди! Ўшанда унинг «Дружба»сисиз бирорта ҳам шаҳар байрами ўтмасди. Унинг раҳбарлигидаги жамоа концертлар билан гастролларда бўлди, бутун Ўзбекистон бўйлаб ҳаваскорлик жамоаларига ёрдам берди, тажриба алмашди. Унинг репертуарида икки юздан ортиқ асар бор эди: Бах ва Чайковскийдан тортиб замонавий муаллифлар ва ўзбек куйларигача. Тантилик, темперамент, жонли нафас — кейинчалик Ўзбекистон Ёшлари мукофоти лауреати бўлган «Дружба»ни ажратиб турадиган жиҳатлар ана шулар эди.

Том Александрович Хомяковнинг нозик раҳбарлиги остида оркестр республика мусиқа истиқболининг энг ёрқин юлдузлари учун жозиба марказига айланди. Унинг дирижёрлик таёқчаси ўз атрофида атоқли профессионалларни бирлаштирди: санъат арбоби, М. Ашрафий номидаги Тошкент консерваторияси профессори А. А. Одилов; А. Навоий номидаги Давлат академик Катта театри солисти, Ўзбекистон халқ артисти К. Муҳитдинов; РСФСР халқ артисти, Свердловск (ҳозирги Екатеринбург) консерваторияси доценти В. Баева; Ўзбекистонда хизмат кўрсатган артистлар Л. Пинхасов ва Ю. Жданов, шунингдек, бошқа кўплаб иқтидорли музыкантлар.

Бугун юбилей соҳиби босиб ўтган йўлга назар ташлар эканмиз, унинг тинимсиз изланишлари, жасур тажрибалари ва янги мусиқий шаклларга интилишига ҳайратланмай илож йўқ. Аммо энг муҳими — унинг мусиқадаги ҳар бир ташаббуси самимият ва ўз ишига бўлган чуқур садоқат билан суғорилган эди. Унинг олтмиш йиллигига бағишланган юбилей дастури ва шогирдларининг чақнаб турган кўзлари — мусиқага бағишланган ҳаёт бекорга яшатилмагани, ўзидан бой мерос қолдирганининг энг яхши исботидир.

Яқинда бўлиб ўтган, самимий ҳиссиётлар ва илҳомга тўла концерт шунчаки мусиқий воқеа эмас, балки ҳаёти санъатга хизмат қилиш билан чамбарчас боғлиқ бўлган инсонга бағишланган таъсирли таҳсин бўлди. Бу нафақат ўз ижод қилган, балки ўз истеъдодини саховат билан ўртоқлашган, мусиқа уфқида янги юлдузларни чақнатган, унинг ишини давом эттирган иқтидорли музыкантлар авлодини тарбиялаган устага чуқур миннатдорчилик ва ҳурмат изҳор этиш имконияти эди. Унинг маданиятга қўшган ҳиссаси — бу шунчаки ноталар ва куйлар эмас, балки мусиқа санъатининг ўтмиши, бугуни ва келажагини боғлаб турадиган жонли риштадир.