Маслаҳатчиларнинг таъкидлашича, Хитроудаги учинчи учиш-қўниш йўлаги фақат авиакомпаниялар экологик тоза парвозлар учун пул тўлаган тақдирдагина қурилиши керак
Ҳукуматнинг иқлим бўйича маслаҳатчилари Хитроу аэропортининг учинчи учиш-қўниш йўлагини амалдаги иқлим сиёсати доирасида маъқуллаб бўлмаслигини айтмоқда.
Хитроуда учинчи учиш-қўниш йўлагини қуриш лойиҳаси фақат авиакомпаниялар тоза парвозлар учун пул тўласагина амалга оширилиши керак, дейди маслаҳатчилар
Ҳукумат маслаҳатчиларининг таъкидлашича, агар амалдаги иқлим сиёсати ўзгартирилмаса, Хитроуда таклиф этилаётган учинчи учиш-қўниш йўлагини қуриш лойиҳаси тасдиқланиши мумкин эмас.
Агар соҳа бунинг учун пул тўлашга мажбур қилинса, парвозлар нархи ошиши мумкин. Маслаҳатчиларнинг сўзларига кўра, бугунги нархларда 2050 йилга бориб Аликантега бориш-келиш чиптаси тахминан 150 фунт стерлингга, Нью-Йоркка бориш-келиш эса 400 фунт стерлингга қимматлаши мумкин.
Қурилиш якунлангач, кенгайтирилган аэропорт 2050 йилга бориб иқтисодиётнинг исталган бошқа тармоғига қараганда кўпроқ карбонат ангидрид газини чиқаради. Хитроу вакилларининг билдиришича, кенгайиш ва иқлим мақсадлари «танлов масаласи эмас» ва улар ҳар иккисига ҳам эришади.
«Бугунги тавсиямиз аниқ — Хитроунинг кенгайиши ҳозирда Буюк Британиянинг "Нэт Зеро" (соф ноль эмиссия) мақсадига мос келмайди», деди Иқлим ўзгариши бўйича қўмита (CCC) раиси Найжел Топпинг.
«Ҳукумат авиация соҳаси ўзи яратаётган чиқиндилар учун жавобгарликни ўз зиммасига олишини ва декарбонизация харажатларини қоплашини таъминлаши керак. Бугунги кунда бундай шароитлар мавжуд эмас».
CCC ҳисоботи янги учиш-қўниш йўлаги қурилишини тўхтата олмайди, бироқ у ҳукуматдан авиацияни узоқ муддатли тозалаш масъулиятини соҳа зиммасига юкловчи қонунчиликни жорий этишни талаб қилмоқда.
Транспорт вазирлиги (DfT) маълумотларига кўра, ҳукумат ушбу тавсияни ўз маслаҳатлашувларига берилган бошқа жавоблар билан бирга «диққат билан кўриб чиқади».
Ҳукумат ҳар қандай кенгайишни тўртта мезон — иқтисодиёт, иқлим, ҳаво сифати ва шовқин бўйича баҳолашга қаратилган доимий маслаҳатлашувлар олиб бормоқда.
У учиш-қўниш йўлагини тасдиқламайди — бу қарор шу йилнинг охирида Жамоатлар палатасида бўлиб ўтадиган овоз бериш жараёнида қабул қилинади.
Қиймати 33 миллиард фунт стерлинг бўлган лойиҳа Хитроунинг ўтказувчанлик қобилиятини йилига 85 миллион йўловчидан 150 миллион йўловчигача оширади.
DfT вакилининг айтишича, ҳар қандай кенгайиш мамлакатнинг иқлим мақсадларига мос келиши керак, бироқ у бу лойиҳа «иқтисодиётга тахминан 40 миллиард фунт стерлинг даромад келтириши ва 60 000 гача маҳаллий иш ўринларини қўллаб-қувватлаши мумкинлигини» қўшимча қилди.
CCC маълумотларига кўра, 2050 йилга бориб чиқиндиларнинг учдан бир қисмидан кўпроғини камайтириш учун карбонат ангидридни ютувчи қурилмалардан фойдаланиш керак.
Бироқ ҳозирда бундай технологияларнинг деярли ҳеч бири кенг кўламда мавжуд эмас ва қўмитанинг таъкидлашича, 2030-йилларнинг охирига келиб зарур бўладиган технологик тозалашнинг атиги 1 фоизи учун ишончли режалар мавжуд.
Қўмитанинг фикрича, тозалаш ишлари учун ҳукумат эмас, балки соҳанинг ўзи пул тўлаши карбонат ангидрид чиқиндиларини камайтиришнинг энг адолатли йўлидир.
Унинг ишончи комилки, талаб қилинадиган қўшимча инвестициялар эҳтимол йўловчилар зиммасига юкланади, аммо вақт ўтиши билан тақсимланса, бу унчалик катта бўлмайди.
25 йилга тақсимланганда, Аликантега парвоз нархи йилига бир неча фунтга ошади — бу «ҳар бир йўналиш учун бир финжон қаҳва нархидан камроқ», деди Топпинг.
Бироқ, авиация соҳаси қўмитанинг бу ёндашувини рад этди.
Airlines UK бош ижрочи директори Тим Алдерслейд авиаташувчилар ҳукуматнинг 2050 йилгача соф ноль эмиссияга эришиш мақсадини қўллаб-қувватлашини, бироқ бу ўтиш даври «ҳамёнбоп бўлиши кераклигини» қўшимча қилди.
У CCC режаси таътилларни «миллионлаб одамлар учун қўл етмас» қилиб қўйиши ва вақтни «парвозлар фақат бойларнинг имтиёзи бўлган даврга» қайтариши ҳақида огоҳлантирди.
Алдерслейднинг айтишича, бунинг ечими ҳаво ҳудудини ислоҳ қилиш ва барқарор ёқилғи турларини — масалан, чиқинди мой ва ўсимлик хомашёсидан тайёрланган ёқилғиларни кўпайтиришдир.
Карбонат ангидридни ютиш технологиялари ҳақида гапирар экан, у буни жорий этиш қийинроқ эканлигини ва авиация сектори «ушбу соҳани кенгайтириш юкини ёлғиз ўз зиммасига ололмаслиги ва олмаслиги кераклигини» ҳамда ҳукумат кўмагига муҳтожлигини қўшимча қилди.
Баъзи тадқиқотчиларнинг фикрича, қўмитанинг тавсияси Хитроунинг кенгайишига тўсиқ бўла олмайди ва сайёрани иситувчи газларни талаб даражасида камайтиришга олиб келмайди.
Тиндалл иқлим ўзгаришини тадқиқ қилиш марказидан доктор Лоис Пеннингтон BBC'га берган интервьюсида тоза ёқилғи ва карбонат ангидридни ютиш технологиялари зарур даражада жорий этилиши даргумон бўлгани сабабли, Буюк Британиянинг карбонат ангидрид лимитлари доирасида қолишнинг ягона ишончли йўли парвозларнинг кенгайишини тўхтатиш ёки ҳатто уларни қисқартириш эканлигини айтди.
«Биз ҳозиргидан кўра кўпроқ учмаслигимизни таъминлашимиз керак», деди у.
Ҳукумат CCC тавсиясини кўриб чиқишини айтган бўлса-да, вазирлар кенгайиш лойиҳасини амалга ошириш ниятида эканликларига шубҳа қолдиришмади.
Ўтган ҳафта мухолифат саволларига жавоб берар экан, ғазначилик канцлери Жон Хили кенгайиш ҳақида шундай деди: «Йиллар давомидаги кечикишлар, иккиланишлар ва тез-тез учрайдиган асоссиз эътирозлардан сўнг, биз бу лойиҳага рухсат бердик, чунки иқтисодий асослар буни тақозо этмоқда ва бу ўсишга ёрдам беради».
Хитроуни кенгайтиришнинг режалаштириш асосларини тасдиқлаш учун барибир Жамоатлар палатасида расмий овоз бериш талаб қилинади ва бу шу йилнинг охирида кутилмоқда.
Бош вазир Энди Бернем Даунинг-стритга келишидан олдин учинчи учиш-қўниш йўлагига қарши чиқиб, бу инвестицияларни шимолдан чалғитиб, «Лондон ва Жануби-Шарқда тутиб қолишини» таъкидлаган эди.
Лондон мэри Лорд Садиқ Хон ҳам лойиҳанинг иқлим ва шовқинга таъсири юзасидан хавотир билдирган.
Ушбу режага парвоз йўли остида яшовчи кўплаб аҳоли ва маҳаллий кенгашлар ҳам кескин қарши чиқмоқда. Шовқин ва ҳаво ифлосланиши бўйича узоқ вақтдан бери мавжуд бўлган хавотирлар фонида янги учиш-қўниш йўлагига йўл очиш учун 750 га яқин уй бузилиш хавфи остида турибди.