Масъулиятлими ёки ваҳимага тушганми? Дунё бўйлаб инқирозга аллақачон тайёргарлик кўраётган одамлар билан танишинг

Масъулиятлими ёки ваҳимага тушганми? Дунё бўйлаб инқирозга ҳозирданоқ тайёргарлик кўраётган одамлар билан танишинг

Швециялик Андреас ҳукуматнинг тавсияномаси эшиги тагига ташлаб кетилганидан кейин ҳаракатга тушди.

Буюк Британия ҳукумати хонадонларга миллий фавқулодда вазият юз берган тақдирда нималарни ғамлаб қўйиш кераклигини айтганидан сўнг, айрим дўконларда консерваланган озиқ-овқатлар, радиоприёмниклар ва чироқлар сотуви кескин ошди.

Гарчи бундай заҳирага ёки шахсий инқироз тўпламига эга бўлиш Буюк Британия учун янгилик бўлса-да, дунёнинг кўплаб жойларида бу аллақачон одатдаги ҳолга айланган.

Экстремал об-ҳаво, табиий офатлар ва шиддатли геосиёсий вазиятларга дуч келаётган мамлакатлар мунтазам равишда тайёргарлик бўйича тавсиялар эълон қилади, баъзилари эса ҳатто китобчаларни тўғридан-тўғри хонадонларга етказиб беради.

Хўш, бундай фавқулодда заҳиралар турли одамлар учун қандай кўринишга эга ва улар буни қандай бошқаради?

Ўттиз ёшли Андреас Веннерберг икки йил олдин эшиги тагида ҳукумат китобчаси пайдо бўлгунича фавқулодда вазиятларга тайёрланиш ҳақида ҳеч қачон ўйлаб кўрмаган эди.

Швециядаги ҳар бир хонадонга юборилган бу рисолада "инқироз ёки уруш ҳолатида" нималарни ғамлаб қўйиш ва ўзини қандай тутиш кераклиги тушунтирилган эди.

Стокгольмда яшовчи Андреас ўзининг ёрдамчи хонасида камтарона заҳира йиғди, жумладан динамо-машинаси бор радио, 10 литр сув солинган бак ва 200 евро атрофида (£170) нақд пул. Унинг айтишича, баъзи буюмлар унда аввалдан бор эди.

У буни "огаҳликка даъват" деб таърифлайди, аммо тавсияларга тўлиқ амал қилмаганини тан олади.

"Ўзимни хавфсиз ҳис қиляпман… Унчалик хавотирда эмасман."

Мэрилендлик физиотерапевт Дэн К. ота бўлганидан кейин фавқулодда заҳираларини йиғишни бошлади. Ҳозиргача у 6 000 долларга яқин (£4 470) маблағ сарфлаб, ҳамма нарсани ёрдамчи хонасидаги токчаларда сақламоқда.

"Бу ота-оналик масъулиятимнинг бир қисмидир", дейди 10 ёшдан кичик икки фарзанднинг отаси, 38 ёшли Дэн.

Бир неча йил олдин, "жўда совуқ" февраль ойида унинг уйи ташқи дунёдан узилиб қолган ва оила икки кун давомида электр энергиясиз қолган эди. Гарчи у заҳира йиғишни бошлаган бўлса-да, "тайёргарлигимда кўплаб камчиликлар бор эди", дейди у.

Дэннинг заҳирасига эндиликда 150 галлон сув ва ваннага тўлдириб қўйиш мумкин бўлган бир нечта катта юмшоқ пластик сув идишлари киради. У шунингдек, ирмоқ ёки дарё сувини ичиш учун хавфсиз қилишда тез-тез ишлатиладиган хлор диоксиди таблеткалари каби буюмларни ҳам сақлайди.

Унинг сўлиш, киноа ва ёнғоқ пастаси каби узоқ сақланадиган озиқ-овқатлардан иборат "янгиланиб турадиган озиқ-овқат омбори"дан мунтазам равишда овқат тайёрлаш учун фойдаланилади ва кейин ўрни тўлдирилади, токи "у шунчаки муддати ўтиб ётмасин". Тўрт кишилик оиласи учун унда тахминан уч ойлик озиқ-овқат заҳираси бор.

Дэнда шунингдек қуёш панеллари, кемпинг плитаси, чадир, ўтин заҳираси ва тармоқдан ташқари — электр ёки ўтинсиз ишлай оладиган пропан камини бор. У шунингдек, қон кетишини тўхтатувчи тўпламларни ўз ичига олган кенг қамровли тиббий буюмларни ҳам сақлайди.

АҚШда Фавқулодда вазиятларни бошқариш федерал агентлиги (FEMA) одамларга фавқулодда тўплам тузиш, оилавий фавқулодда ҳаракатлар режасини ишлаб чиқиш ва турли ҳодисаларга қандай муносабат билдиришни ўрганишни тавсия қилади.

Дэннинг айтишича, фавқулодда режалаштиришга келганда, "вазиятни бўрттириб юбориш майли бўлиши мумкин", аммо у учун бу "масъулиятли уй эгаси" бўлиш демакдир.

Токиода яшовчи Аюми Т. зилзилалар, тайфунлар ва аномал иссиқлик каби ҳодисаларга тайёргарлик кўриш учун йиллар давомида фавқулодда ёрдам сумкасини сақлаб келади.

Аммо 2024 йилдаги зилзила юзлаб одамларнинг ёстиғини қуритгани ва Япониянинг Ното ярим оролига катта зарар етказганидан сўнг, Аюми заҳираларини янада кўпайтирди.

Токио ҳукуматининг 68 саҳифали офатларнинг олдини олиш бўйича қўлланмаси мавжуд бўлиб, унда фавқулодда тўпламда нималарни сақлаш ва муайян фавқулодда вазиятларда нима қилиш кераклиги тушунтирилган.

Кийим жавонида сақланадиган фавқулодда рюкзагида Аюми кийим-кечак, сочиқлар, аёллар гигиена воситалари, бир марталик чўплар, ёпишқоқ қоғозлар, бир марталик ниқоблар ва сайёҳлар ҳамда кемпингчилар фойдаланадиган бир марталик ҳожатхонани сақлайди.

"Буларнинг кўпчилиги мен энди фойдаланмайдиган эски нарсалардир", дейди университетда ишлайдиган 27 ёшли Аюми.

Ҳар Янги йилда унинг оиласи ўз тўпламларини текширади ва зарур бўлса янгилайди, масалан, яроқлилик муддати ўтган озиқ-овқатларни алмаштиради.

Сўнгги беш йил ичида "хаёлимда ҳамиша 'фавқулодда вазият юз берса нима бўлади?' деган фикр айланади", дейди Николь Бондс.

Атланталик раҳбарлик бўйича коучнинг айтишича, бунга сабаб у дунё бўйлаб тайёргарликнинг йўқлиги билан бир қаторда "сезиларли даражада кўпайиб бораётган" шиддатли об-ҳаво ҳодисалари ва бўронларни пайқаганидир.

Унинг шиори — "ваҳимага тушманг, тайёр бўлинг", дейди у.

Тозалаш ва гигиена воситаларининг катта танловидан ташқари, 48 ёшли Николь батареялар, пауэрбанк, биринчи ёрдам воситалари, қайта зарядланадиган вентиляторлар, кўрпалар ва ухлаш қоплари сотиб олган.

Харажатларни камайтириш учун у заҳирасини секин-аста бойитиб бориш мақсадида "у ердан-бу ердан" оз-оздан буюмлар сотиб олади. У баъзи буюмларни тўшаги остида, қадоқлаш халталарида ва ошхона жавонларида сақлайди.

Михаэль Стуут Нидерландиянинг денгиз сатҳидан пастда жойлашган қисмида яшайди. Унинг айтишича, у экстремал об-ҳаводан, шунингдек, эҳтимолий урушдан хавотирда.

Рафиқаси ва беш ёшли ўғли билан Ҳоорнда яшовчи 39 ёшли Михаэль ўз тўпламини бир неча йил олдин тайёрлай бошлаган.

Михаэль озиқ-овқат билан бир қаторда электр ускуналарининг мустаҳкам заҳирасини сақлайди, жумладан интернетга кириш учун мўлжалланган кичик ва енгил сунъий йўлдош қурилмаси — Starlink Mini ҳам бор.

У заҳираларни чардоғида ва уй остидаги паст жойда сақлайди — у ерда тахминан 120 литр сув, нақд пул, биринчи ёрдам тўплами ва генератор бор.

Шу йил бошида Михаэль озиқ-овқат заҳираларини ва уларнинг яроқлилик муддати қачон тугашини кузатиб бориш учун илова яратди.

"Тайёр бўлиш ваҳима дегани эмас", дейди у. "Бу чироқлар ўчганда хотиржам бўлиш деганидир."

2025 йил охирида Нидерландия ҳукумати хонадонларга Буюк Британия расмийлари яқинда қилгани каби 72 соатлик заҳирани сақлашни уқтирувчи кампанияни бошлади.

Тайёргарлик сафарининг бошида Михаэльнинг аёли бунга эҳтиёж кўрмаган, аммо унинг айтишича, аёли энди бунинг муҳимлигини тушунади. Улар беш ёшли ўғлига заҳиралар шунчаки дўконга боришни хоҳламай қолган пайтлари учун эканини айтишган ва "унга оғирлик қилишни хоҳлашмаслигини" қўшимча қилишган.

Михаэль Буюк Британия томонидан ҳам тавсия этилган уч кунлик маслаҳатга шубҳа билан қарайди, аммо шундай дейди: "Уйида бир нечта асосий нарсаларга эга бўлган ҳар бир хонадон фавқулодда хизматларга бунга энг муҳтож бўлган одамларга ёрдам беришни енгиллаштиради."