Марсель намойишлар «апокалиптик» тартибсизликларга айланиб кетганидан кейин янада кучлироқ ғалаёнларга тайёргарлик кўрмоқда
Шанба куни мамлакатни тартибсизликлар қамраб олган бир пайтда, Франциянинг иккинчи йирик шаҳрида энг шиддатли зўравонликлардан баъзилари юз берди.
Марсель норозилик намойишлари «апокалиптик» тартибсизликларга айланиб кетганидан кейин кейинги ғалаёнларга тайёргарлик кўрмоқда
Шанба куни Франция ўз замонавий тарихидаги энг оғир тартибсизликлардан бирини бошдан кечирди, Марселдаги зўравонликлар эса энг шафқатсизлари қаторидан жой олди.
Дам олиш кунларидаги хаосдан сўнг Марсель осмонида момақалдироқ ва чақмоқ чақди, норозилик намойишлари тартибсизликларга айланиб кетиши оқибатида вайрон бўлган юзлаб корхоналарнинг синдирилган деразалари ва тахта билан ёпилган эшикларини ёритди.
Шанба куни мамлакат хаос ичида қолганида, Франциянинг иккинчи йирик шаҳри энг оғир зўравонликларга гувоҳ бўлди. Маҳаллий бизнес етакчиларининг айтишича, 500 дан олуқ бинога зарар етказилган ва уларнинг аксарияти талон-торож қилинган.
Полиция касаба уюшмаси етакчиси BBC’га берган интервьюсида дам олиш кунлари унинг ҳамкасблари учун «апокалиптик» дўзахга айланганини айтди. 118 нафар полиция ходими жароҳат олган, бу мамлакат бўйича умумий кўрсаткичнинг ўндан бир қисмидан кўпроғини ташкил қилади.
Ҳозиргача ушбу порт шаҳрида 101 киши ҳибсга олинган, уларнинг чорак қисми болалардир.
Дўшанба кунига келиб, шаҳар кўчаларида намойишчилар эмас, балки полиция ходимлари энг кўп кўзга ташланди. Тартибсизликларнинг кетма-кет учинчи куни олдини олиш мақсадида саккиз соат давомида намойишлар ва йиғилишлар тақиқланди.
Бу чора ўз самарасини бергандек туюлди; биз кўрган энг катта марказий оломон қирғоқ бўйлаб кезиб юрган бир гуруҳ тобланган туристлар бўлди.
Шунга қарамай, сешанба кунидан бошлаб шаҳарнинг баъзи қисмларида вояга етмаганлар учун тунги комендантлик соати жорий этилиши кутилмоқда.
Марсель — Франциянинг энг кўп миллатли шаҳарларидан бири, бу ерга янги келганларнинг авлодлари жойлашган.
18 ёшли талаба Мариям бир неча ҳафта олдин жанубий шаҳарга кўчиб ўтган, гарчи у унчалик узоқ бўлмаган қишлоқдан келган бўлса ҳам.
«Бу жуда қўрқинчли эди, чунки бу менинг катта шаҳардаги ва норозилик намойишидаги биринчи иштироким эди», деди у.
Мариям (ўнгда) шанба куниги намойишларга қўшилди, улар сентябрь ойида мактаблардаги ёмон шароитлар сабабли бошланган ва кейинчалик турмуш даражаси нархи каби кенгроқ масалаларни қамраб олиш учун кучайган эди
Мариямнинг айтишича, талончилар дўконларга ҳужум қилишни бошлаганида, унинг дўстлари қўшилган талабалар намойишини зўравонлик эгаллаб олган.
У аввалги юришдаги ҳамжиҳатликни «гўзал», кейинги тартибсизликларни эса «ваҳмали» деб таърифлади, аммо янада кўпроқ зўравонлик ҳукуматни эътибор қаратишга мажбур қиладими-йўқми, бу борада иккиланиб қолганини айтди.
«Зўравонлик қонунийми ёки йўқми, бу жуда мураккаб савол», деб бошлади у.
«Аммо гап шундаки, Франция, бизнинг тарихимиз ҳақиқатан ҳам революцияга асосланган ва баъзида биз наиҳақат жуда катта таъсир кўрсатишимиз керак.
Баъзан бу жуда узоққа бориб кетади.»
Оддий ходимлар манфаатларини ҳимоя қилувчи ташкилотлардан бирининг хабар беришича, полиция учун тартибнинг бу даражада издан чиқиши шок бўлди.
«Бу уруш эди», деди UN1TE полиция касаба уюшмасидан Арно Блез. «Эшитилмаган даражадаги зўравонлик. Мўъжизавий, мисли кўрилмаган.»
Талон-торож қилиш ҳолатлари цеп-шаҳар бўйлаб, жумладан, Ла Канебьер (Марсельнинг Париждаги Елисей майдонлари муқобили), Рю Парадис ва Сентер Бурс савдо марказида қайд этилган. Шаҳарнинг чеккароқ қисмларидаги корхоналар ҳам нишонга олинган, жумладан, шимолдаги Grand Littoral ва Le Merlan савдо марказлари.
Полиция касаба уюшмаси вакили Арно Блезнинг айтишича, полициянинг ўқ-дорилари тугаб қолган
Блез келажакдаги намойишлар шанба куниги вайронкор сценарийни такрорлаши мумкинлигидан хавотирда эканини айтди. Камбағал шимолий шаҳар атрофидаги ёшлар, унинг фикрича, Францияда «Black Bloc» номи билан танилган ўта сўл агитаторлар томонидан авж олдирилган хаос манзарасида ўғирлик қилиш имкониятидан фойдаланишмоқда.
«Black Bloc аъзолари провокация қилишди, ёшлар эса талон-торож қилишни бошлаш учун фурсатдан фойдаланишди», деди Блез. «Бу хаос келтириб чиқарди, полиция ходимлари ўнгга-чапга югуришди ва амалда биз ожиз қолдик.»
Биз Блезга полиция тинч талабаларга нисбатан шафқатсиз тактика қўллаганликда, энг зўравон намойишчилар эса маҳаллий корхоналарни талон-торож қилаётганда бир четда қараб турганликда айбланаётганини айтдик.
«Бу умуман ундай эмас», деб жавоб берди у ва талабалардан кўра кўпроқ полиция ходимлари жароҳат олганини айтди.
«Тўрт мингта кўздан ёш оқизувчи граната отилди, кейин ўқ-дориларимиз тугади. Шунинг учун маълум бир нуқтада чекинишдан бошқа чорангиз қолмайди.»
Франция Ички ишлар вазири Лоран Нуньес (унинг ғалаёнлардан кейинги истеъфосини Президент Макрон рад этган эди) дўшанба куни кечқурун Марсельга ташриф буюрди.
У шанба куни намойишчилар томонидан қисқа муддатга эгалланган Мэрияга борди ва Марсельнинг социалист мэри Бенуа Пайан билан учрашди.
Пайан ҳукуматдан хаоснинг қандай қилиб авж олишига йўл қўйилгани ҳақида жавоб талаб қилаётганини айтди.
«Тартиб йўқотилди ва тартибни тиклашга ҳаракат қилинди. Менимча, бу бошидан охиригача фиаско бўлди», деди у дўшанба куни.
Унинг айтишича, полиция ходимлари етишмас эди ва улар ёмон жойлаштирилган эди, шунингдек, улар ўз тактикасини ўзгартириши керак.
«Агар бу масалада ёндашув тубдан ўзгармаса — агар тасодифан ягона нишон юқори синф ўқувчилари бўлиб қолса — унда биз яна талон-торож саҳналарини кўрамиз.»
У қўшимча қилди: «Марселда талон-торож қилиш учун яна нима қолганини билмайман, лекин озгина бўлса ҳам қолган бўлса, у ҳам талон-торож қилинади.»
Шанталь Белланже ғазаб ва ноумидликдан ғалаён кўтараётган ёшлар учун хавотирда эканини айтди
Марселда оммавий йиғилишларнинг тақиқланиши ва Франциянинг бошқа шаҳарларидаги қисман тунги комендантлик соатлари вақтинчалик тинчлик келтирган бўлса-да, дам олиш кунларига яна намойишлар режалаштирилган.
Вайрон қилинган трамвай бекатида 79 ёшли буви Шанталь Белланже «хавотирда эканини, аммо у жуда узоқ вақтдан бери хавотирда эканини» айтди.
«Франция кўп нарсаларда назоратни йўқотганини очиқ-ошикор кўришимиз мумкин. Жамят хизматлари, касалхоналар, таълим даҳшатли аҳволда, чекка маҳаллалар хароб бўлган, улар ташлаб қўйилган.»
Унинг айтишича, илгари камбағаллик ва жиноятчилик даражаси жуда юқори бўлган ушбу шимолий чекка ҳудудларда ишлаган ва бутун бир йўқотилган авлод ғазаб ва ноумидлик туфайли ўз-ўзини жиноятчига айлантираётганидан қўрқмоқда.
«Бу юракни эзади», деди у.
«Характерлари уларни жамиятдан бутунлай ташқарига чиқариб қўядиган болаларни кўриш. Буни кузатиш оғриқли.»