Марказий Осиё Шарқ ва Ғарб ўртасидаги шунчаки йўл бўлишдан чарчади

Марказий Осиё Шарқ ва Ғарб ўртасидаги шунчаки йўл бўлиб қолишдан чарчади

Марказий Осиё ўзининг қулай географик жойлашувини саноат ўсиши, инвестициялар ва технологиялар манбаига айлантиришга интилмоқда. Минтақа учун Хитой, Россия, Европа ва Жанубий Осиё ўртасидаги йўналиш бўлишнинг ўзи энди етарли эмас.

Бу ҳақда Стратегик ва минтақалараро тадқиқотлар институти директорининг биринчи ўринбосари Акрамжон Неъматов Италияда Марказий Осиёнинг янги геоиқтисодий роли ҳақидаги сентябрь тақдимоти билан чиқиш қилганда маълум қилди.

Минтақанинг умумий иқтисодиёти 2026 йилда илк бор 600 миллиард доллардан ошиши мумкин. Аҳоли сони 85 миллион кишига яқинлашмоқда, ўртача ёш — тахминан 27 ёш, саноат эса йилига қарийб 6 фоизга ўсмоқда.

Неъматовнинг сўзларига кўра, кейинги босқич минтақани транзит ҳудудидан қўшилган қиймат яратиладиган маконга айлантиришдан иборат.

Ўрта коридор бўйлаб ташиш ҳажми сўнгги йилларда тахминан 1,5 миллион тоннадан 4 миллион тоннадан ортиққа, контейнер оқими эса 33 минг TEUдан 77 минг TEUга ошди. Шу билан бирга, йиллик ўтказиш қуввати 15 миллион тоннагача бўлган Хитой — Қирғизистон — Ўзбекистон темир йўли қурилмоқда.

Бироқ юк оқимининг ўсиши ўз-ўзидан сезиларли иқтисодий самарани кафолатламайди.

«Агар контейнер минтақани шунчаки кесиб ўтса, мамлакатларимиз учун иқтисодий самара фақат транспорт тарифи билан чекланади», — деди Неъматов.

Унинг сўзларига кўра, транспорт коридорлари бўйлаб саноат корхоналари ва логистика марказларини ташкил этиш, қайта ишлаш, сервис, молиявий ва рақамли хизматларни ривожлантириш зарур.

Аслида, гап моделни ўзгартириш ҳақида бормоқда: товарларни минтақа орқали шунчаки ўтказиб юбормай, балки уларни шу ерда ишлаб чиқариш керак.

Бунинг учун Марказий Осиёга инвестициялар, технологиялар ва муҳандислик компетенциялари зарур. Қўшма корхоналар, кадрлар тайёрлаш ва минтақавий ишлаб чиқарувчиларни глобал қиймат занжирларига жалб қилиш муҳим йўналишларга айланмоқда.

Неъматов минтақанинг стратегик автономияси изоляцияни англатмаслигини таъкидлади. Аксинча, у бозорлар, транспорт йўналишлари, капитал ва технологиялар манбалари сонини кенгайтиришни назарда тутади.

Минтақавий интеграцияни қўшимча қўллаб-қувватлаш БМТ Бош Ассамблеясининг 2026 йил май ойида қабул қилинган резолюцияси томонидан таъминланиши керак. Унга Марказий Осиёнинг барча давлатларини ўз ичига олган 66 та давлат ҳаммуаллифлик қилди. Ҳужжатда инновацияларни рағбатлантириш, иш ўринлари яратиш ва минтақанинг барқарор ўсишига кўмаклашиш кўзда тутилган.

Натижада, Марказий Осиё битта асосий вазифани ҳал қилишга интилмоқда: йирик иқтисодиётлар ўртасидаги географик кўприк бўлишни тўхтатиб, мустақил иқтисодий марказга айланиш.