Марказий банк фоиз сиёсатини тахминан 2 фоизлик пунктга юмшатиш имкониятларини кўрмоқда
Ўзбекистон Марказий банки пул-кредит шароитларини юмшатиш имкониятини тахминан 2 фоиз банд даражасида баҳоламоқда. МБ раҳбари ўринбосари Нодирбек Очиловнинг сўзларига кўра, реал фоиз ставкаси тахминан 7% ни, унинг нейтрал даражаси эса 5% ни ташкил этади. Бироқ регулятор ҳозирча инфляциянинг янада пасайишини кутмоқда.
Марказий банк фоиз сиёсатини тахминан 2 фоизлик пунктга юмшатиш учун майдон мавжуд деб ҳисобламоқда
Ўзбекистон Марказий банки пул-кредит шароитларини босқичма-босқич юмшатиш учун эҳтимолий имкониятни тахминан 2 фоизлик пунктга баҳоламоқда. Бу ҳақда МБ раиси ўринбосари Нодирбек Ачилов 4 ноябрь куни асосий ставка бўйича қарор ва 2027−2029 йилларга мўлжалланган пул-кредит сиёсатининг асосий йўналишларига бағишланган матбуот анжуманида маълум қилди.
«Ўзбекистон овози» журналистининг ёқилғи, озиқ-овқат ва бошқа товарлар нархи ўсишда давом этаётган бир шароитда асосий ставкани пасайтириш мумкинми, деган саволига жавоб берар экан, Ачилов регулятор нафақат жорий нархлар динамикасига, балки инфляция прогнозига ҳам таянанишини тушунтирди.
Унинг сўзларига кўра, асосий ставка 14% бўлганда, у ва прогноз қилинаётган инфляция ўртасидаги тафовут қарийб 7 фоизлик пунктни ташкил этади. Бунда ҳисоблаб чиқилган нейтрал реал фоиз ставкаси тахминан 5% га баҳоланмоқда.
«Агар прогноз қилинаётган инфляциямиз ва асосий ставка ўртасидаги фарқни оладиган бўлсак, реал фоиз ставкаси қарийб 7% ни ташкил этади. Бунда бизнинг ҳисоблаб чиқилган нейтрал реал ставкамиз тахминан 5% даражасида. Яъни, барча моделларимиз ва кўрсаткичларимиз тахминан 2 фоизлик пунктга пасайтириш имконияти мавжудлигидан далолат беради», — деди МБ раиси ўринбосари.
Ачилов регулятор нафақат алоҳида товарлар ва хизматлар, балки истеъмол саватининг бошқа компонентлари бўйича ҳам инфляция босимининг барқарор сусайишини кутаётганини таъкидлади.
«Нима учун ҳозирча ставкани пасайтиришни бошламаганимизни илгари ҳам тушунтирган эдик. Биз [инфляциянинг] бошқа компонентлари бўйича ҳам пасайишни кўришимиз керак», — деди у.
2026 йилнинг сентябрь ойида Ўзбекистонда йиллик инфляция август ойига нисбатан бироз тезлашиб, 6,4% ни ташкил этди. МБ раиси ўринбосари Нодирбек Ачиловнинг сўзларига кўра, мева ва сабзавотларнинг мавсумий қимматлашиши, ёқилғи ва алоҳида хизматлар нархининг ошиши бунинг асосий сабаблари бўлди.
Хизматлар соҳасидаги инфляция 7% ни ташкил этди. Бунда мавсумий ва тартибга солинадиган нархлар таъсиридан тозаланган базавий инфляция 5,5% даражасида қолди. Унинг таркибида ноозиқ-овқат товарлари нархи ўсишининг секинлашиши хизматлар қимматлашишининг бироз тезлашиши билан қопланди.
«Сўнгги ойларда инфляция динамикасида таклиф омилларининг таъсири тобора яққол намоён бўлмоқда. Бу омиллар вақтинчалик ёки узоқ муддатли хусусиятга эга бўлиши уларнинг таъсири бошқа товарлар ва хизматлар нархларига, шунингдек, инфляцион кутилмаларга қанчалик тарқалишига боғлиқ», — деди Ачилов.
МБ раиси ўринбосарининг сўзларига кўра, ёқилғи ва энергетика ресурслари нархи ошишининг оқибатларини баҳолашда инфляцияга биринчи ва иккинчи даражали таъсирни фарқлаш муҳимдир.
Биринчи даражали таъсир бевосита бензин, газ ва бошқа энергетика ресурсларининг қимматлашишида намоён бўлади. Иккинчи даражали таъсир эса ёқилғи харажатларининг ошиши ташиш, логистика ва бошқа товарлар ҳамда хизматлар қийматининг ўсишига олиб келганда юзага келади.
Ачилов бу каби ўтиш кўлами кўп жиҳатдан рақобат ва ички талабга боғлиқлигини таъкидлади.
Мисол тариқасида у такси бозорини келтирди, у ерда янги агрегаторларнинг пайдо бўлиши алоҳида ҳолатларда йирик иштирокчиларни нархларни туширишга мажбур қилди.
«Биз биринчи даражали эффектларга бевосита таъсир кўрсата олмаймиз. Ҳа, нефть қимматлашиши мумкин, ундан кейин бензин нархи ошиши мумкин. Аммо бу логистика ва бошқа соҳаларга қанчалик таъсир қилиши кўп жиҳатдан талабга боғлиқ», — дея тушунтирди у.
Ачиловнинг сўзларига кўра, агар аҳоли ва бизнеснинг талаби юқорилигича қолса, ёқилғининг қимматлашиши транспорт хизматлари, юк ташиш ва инфляциянинг бошқа компонентлари қийматида акс этиш эҳтимоли юқори бўлади.
МБ раиси ўринбосари пул-кредит сиёсатининг вазифаси, энг аввало, нархлар ўсишининг иккинчи даражали эффектларини чеклаш ва иқтисодиётда мувозанатлашган талабни ушлаб туришдан иборат эканини таъкидлади.
4 ноябрь куни Марказий банк бошқаруви асосий ставкани йиллик 14% даражасида сақлаб қолди. Шу билан бирга, Нодирбек Ачилов маълум қилганидек, йиғилишда уни 13,5% гача пасайтириш варианти ҳам кўриб чиқилган, бироқ бошқарув аъзоларининг кўпчилиги ставкани сақлаб қолишни қўллаб-қувватлаган.
Марказий банкнинг базавий сценарийсига кўра, 2027 йилнинг иккинчи ярмида умумий инфляция 5% лик мақсадли даражага яқинлашиши, 2028—2029 йилларда эса ушбу белги атрофида бўлиши керак. Базавий инфляция 2027 йилда 4−5% гача пасайиши, кейинги йилларда эса тахминан 4% даражасида барқарорлашиши кутилмоқда.