Луланинг Бразилиядаги қайтиши Трампнинг Лотин Америкаси бўйича амбицияларига зарба берди

Луланинг Бразилияда ҳокимиятга қайтиши Трампнинг Лотин Америкаси бўйича режаларига путур етказмоқда

«Бразилия ҳеч кимнинг орқа ҳовлиси бўлишига рози бўлмайди», — деди Бразилиянинг сўлчи президенти Луис Инасиу Лула да Силва ўзининг ғалаба нутқида ва Вашингтонга аниқ қаратилган мурожаат йўллади.

Мамлакатдаги сайловлар камдан-кам ҳолларда ташқи сиёсат билан ҳал қилинади ва бу сафар ҳам истисно бўлмади. Шунга қарамай, Луланинг АҚШнинг Бразилия ишларига аралашуви деб атаган нарсасига қаршилиги ватанпарварлик кайфиятига мос тушди ва фойдали сайловолди активига айланди.

Бу, шунингдек, унинг собиқ касаба уюшмаси етакчиси сифатдаги кенгроқ сиёсий қиёфасига — қудратли инсонларга қарши чиқишига ҳам мос келди.

Парадокс шундаки, бу нарса унга Президент Дональд Трампнинг ҳайратланишини келтириб чиқаргандек кўринади. «Менга Лула ёқади, биз яхши чиқишамиз», — деди Трамп натижалар эълон қилингач. «Мен ҳеч қайси томонни қўлламадим», — дея қўшимча қилди у, сўнг сайловларни «даҳшатли» ва «сохталаштирилган» деб таърифлади.

Агар бу зиддиятли бўлиб туюлса, бунинг сабаби икки сиёсатчи ўртасидаги муносабатлар оддий эмаслигидадир. Трамп Луланинг рақиби Флавиу Болсонаруни очиқдан-очиқ қўллаб-қувватламади, у эса Олий сайлов суди ҳеч қандай қоидабузарлик далилларини топмаганига ва ўз партияси натижани тан олганига қарамай, мағлубиятни тан олишдан бош тортди.

Аммо Трамп Флавиунинг отаси, собиқ президент Жаир Болсонарунинг яқин иттифоқчиси эди.

Тахминан бир йил олдин Луладан унинг уйида интервью олганимда, алоқалар энг қуйи нуқтага етган эди. У менга Трамп билан «ҳеч қандай муносабати» йўқлигини, улар ҳеч қачон гаплашмаганини ва унга қўнғироқ қилиш нияти йўқлигини айтган эди. Трамп ўшанда Бразилияга нисбатан жазо тарифларини жорий қилган эди, бу асосан Жаир Болсонарунинг давлат тўнтаришига уриниш бўйича судига сиёсий реакция эди ва АҚШ президенти буни «жодугарлар ови» деб атаган эди.

Баъзи АҚШ иттифоқчилари каби Трампдан эҳтиёткорлик билан қочиш ўрнига, Лула қаршилик кўрсатди — ва бу иш берди.

У Бразилия суверенитети ҳақида таъсирли нутқлар сўзлади, АҚШнинг суд жараёнига аралашувини танқид қилди ва «Бразилия бразилияликларга тегишли» деб ёзилган кўк кепка кийишни бошлади.

Унинг рейтинглари кўтарилди.

У тарифлар учун лоббичилик қилган Болсонару оиласини ватанпарварликнинг йўқлигида айблади — бу кўпинча ватанпарварликни ўз ҳудуди деб даъво қиладиган сиёсий ўнглар учун омадсизлик бўлди.

Одатда Болсонарунинг ашаддий тарафдорлари бўлган, аммо АҚШ савдосига қарам бўлган қишлоқ хўжалиги лоббисидаги баъзи кишилар ҳам Луланинг гапида жон борлигини ҳис қилишди.

АҚШ охир-оқибат ён берди ва тарифларни камайтирди, гарчи улар ўшандан бери яна оширилган бўлса-да.

Шундан сўнг муносабатлар илиқлашди.

Икки сиёсатчи Бирлашган Миллатлар Ташкилотида гаплашиб олишди ва кейинроқ Овал кабинетда учрашишди, у ерда Трамп музокараларни «жуда яхши» деб атади, Лула эса «жуда мамнун» бўлиб чиққанини айтди.

Бу Трампнинг кучли етакчиларни ёқтиришининг яна бир белгиси бўлиши мумкин.

Унда нега Трамп натижадан норози бўлиши керак?

Лотин Америкаси ўнгга сурилди, Эквадор, Чили, Колумбия, Аргентина ва Перу Трамп маъмурияти билан яқин алоқада бўлган президентларни сайлади. Трамп ушбу иттифоқчилардан АҚШнинг Ғарбий ярим шардаги ҳукмронлигини мустаҳкамлаш учун фойдаланишга ҳаракат қилди ва буни «Донро доктринаси» деб атади.

Chatham House таҳлил марказининг Лотин Америкаси бўйича тўнғич илмий ходими Кристофер Сабатинининг айтишича, Трамп Флавиу Болсонару биринчи турда ғалаба қозонганидан келиб чиқиб, Бразилияни «10- ва энг катта мукофот» бўлади деб ҳисоблаган.

Бразилия — Лотин Америкасидаги энг йирик иқтисодиётдир ва кичик Болсонару Трампнинг гиёҳванд моддалар ноқонуний айланмасига қарши «Америка қалқони» коалициясига қўшилиши кутилаётган эди.

Шунингдек, Бразилия Хитойдан кейин дунёда ноёб ер металларининг иккинчи энг йирик захираларига эга ва АҚШ улардан имтиёзли фойдаланиш имкониятини излаётган эди.

Муносабатлар яхшиланди, аммо Лула олдида яна тўрт йиллик муддат борлиги сабабли, бир нечта масалалар ҳали ҳам янги кескинликларга сабаб бўлиши мумкин.

Шу йил бошида Бразилия АҚШни унинг сайлов тизимига шубҳа туғдиришга уринишда айблади ва ташриф буюришни режалаштирган Давлат департаментининг икки расмийсига виза беришни рад этди.

АҚШ буни «асоссиз» деб атади ва Бразилия элчисининг визасини бекор қилиш билан жавоб қайтарди.

Агар Трамп натижани «сохталаштирилган» деб аташда давом этса, янада кўпроқ дипломатик оқибатлар юзага келиши эҳтимолдан холи эмас.

Лула, шунингдек, АҚШнинг минтақадаги ҳарбий ҳаракатларига, Венесуэлада Николас Мадуронинг қўлга олинишидан тортиб гиёҳванд моддалар контрабандасида гумон қилинган кемаларнинг бомбардимон қилинишигача кескин қарши чиқди.

У Флавиу Болсонарунинг лоббичилигидан сўнг Вашингтоннинг Бразилиянинг иккита йирик тўдасини террористик ташкилотлар деб баҳолаганини қоралади ва Бразилия суверенитетига таҳдид солаётганидан огоҳлантирди.

Бу минтақада 20-асрдаги шафқатсиз диктатураларни эслайдиган сиёсий сўлчилар учун нозик масала, бу диктатураларнинг кўпчилиги коммунизмга қарши кураш ниқоби остида МРУ (CIA) томонидан қўллаб-қувватланган эди.

Кейин АҚШ технологиялари масаласи бор.

Луланинг сайловолди штаби Мета’ни Флавиу Болсонаруга ён босганликда айблади.

Мета буни рад этди, аммо модерация муаммолари ва техник хатоликлар туфайли баъзи постлар янглишиб ўчириб ташланганини ёки уларнинг камроқ одамга етиб боришига сабаб бўлганини тан олди.

Луланинг тарафдорлари алгоритмларни четлаб ўтиш учун унинг мурожаатларини 10 миллион кишилик WhatsApp гуруҳи орқали тарқатиш билан жавоб қайтаришди.

Бундан ташқари, Трамп маъмурияти Бразилиянинг иқтисодиётни рағбатлантирган, аммо АҚШ Visa ва Mastercard’дан бизнесни тортиб олмоқда деб ҳисоблайдиган Pix лаҳзалик тўлов тизимидан норози.

Бу муносабатлар сиёсий бўлинишларни яққол кўрсатиб берди.

Сайловолди кампанияси пайтида Болсонару тарафдорлари митингларда АҚШ байроқларини ва бир ҳолатда «Трамп Бразилияни ядро қуроли билан ур» деб ёзилган шиширилган шарни ҳилпиратдилар, Лула ва унинг тарафдорлари эса Флавиу Болсонаруни АҚШ манфаатларини Бразилия манфаатларидан устун қўйганликда айбладилар.

Шунга қарамай, кескинликларни ошириб юбориш мумкин.

АҚШ Хитойдан кейин Бразилиянинг иккинчи энг йирик савдо ҳамкори бўлиб қолмоқда ва ҳозирча икки етакчи яхши муносабатда.

Бунинг давом этиши АҚШнинг Бразилия ишларига қанчалик аралашишга уринишига ва Луланинг бунга жавобан қанчалик қатъиятли бўлишига боғлиқ бўлади.