Ливан Исроилни ўрмон ва экин майдонларини қасддан ёқишда айблади

Ливан Исроилни ўрмон ва экин майдонларини атайлаб ёқишда айбламоқда. Бу айбловлар 2026-йил ёзида бутун дунёда кучли иссиқ туфайли ўрмон ёнғинлари кўпайган бир пайтда янграмоқда. Араб Невс хабарига кўра, Ливан расмийлари ва аҳолиси Исроил ҳарбийларини мамлакат жанубидаги ўрмонлар ва экин майдонларини мунтазам равишда ёқиб юборишда айбламоқда.

Шақра қишлоғида яшовчи 36 ёшли Ҳайдар Қотейшнинг сўзларига кўра, атиги 5 километр узоқликда жойлашган, аммо Исроил ҳарбийлари назоратидаги Ҳула қишлоғидаги майдонлар ва боғлар ёниб кетган. Тўрт фарзанднинг отаси АФП агентлигига телефонда шундай деди: “Улар ҳаммасини ёқиб юборди. Майдонлар бутунлай қорайиб ётибди”. У қўшимча қилди: “Ёқилмаган ерларни эса булдозер билан суриб ташлашди. Бу жуда катта йўқотиш, биз ҳеч нарса қила олмаймиз”.

Ливаннинг Илмий тадқиқотлар бўйича миллий кенгаши (СНРС) маълумотларига кўра, 2023-йил октябр ойида Исроил ва “Ҳизбуллоҳ” ўртасида тўқнашувлар бошланганидан бери Исроил ҳарбийлари ҳаракатлари натижасида 160 квадрат километр ер ёниб кетган. Бунинг ярми қишлоқ хўжалиги ерларидир. Тўқнашувларнинг сўнгги босқичи март ойида авж олди. Эрон томонидан қўллаб-қувватланадиган “Ҳизбуллоҳ” Исроилга ҳужум қилиб, Ливанни Яқин Шарқдаги низога тортди. Бу эса Исроилнинг оммавий авиазарбалари ва қуруқликдаги операциясига сабаб бўлди.

АФП фотографи август ойида Ливан жанубида кўплаб ёнғинларни кузатганини маълум қилди. Бу ёнғинлар асосан Исроил Ливан ҳудуди ичкарисида чегара бўйлаб ўрнатган 10 километрлик “хавфсизлик зонаси”да содир бўлган.

**“Куйдирилган ер” сиёсати**

Июн ойидан бери тўқнашувлар бироз тинчиганига ва Исроил—Ливан келишувига қарамай, Исроил ҳалигача жанубни бомбардимон қилмоқда ва чегарадаги қишлоқларни вайрон қилмоқда. Ливан бош вазири Навоф Салом Исроилни жанубда “куйдирилган ер сиёсати”ни олиб боришда айблади.

Исроил армияси АФПънинг Қуддусдаги бюросига ўз позициясини билдирди. Армия ўз операцияларининг атроф-муҳитга эҳтимолий таъсиридан хабардорлигини ва тинч аҳолига ҳамда табиатга зарарни камайтириш учун эҳтиёт чораларини кўраётганини маълум қилди.

Набатия вилояти фуқаро муҳофазаси агентлиги раҳбари Ҳусайн Фақиҳнинг айтишича, июл ойидан бери унинг жамоалари Исроил қўшинлари жойлашган ҳудудлар ичида ва унга туташ жойларда ёнғинларни кузатган. У АФПъга ёнғинлар Исроилнинг бомба ва дронлари, баъзан эса фосфорли ҳамда кассетали ўқ-дорилари сабаб келиб чиққанини айтди.

Исроилнинг “хавфсизлик зонаси”га туташ Кфаршуба қишлоғи мери Қосим ал-Қадрийнинг сўзларига кўра, август ойида Исроил ҳужуми сабаб ёнғин чиқиб, асосан ўрмонли катта ҳудудга тарқалган. Фуқаро муҳофазаси вакили Фақиҳнинг айтишича, “Аҳоли ўт ўчирувчиларга Исроил армиясидан ҳудудга киришга рухсат берилишини кутишаётганда, ёнғинни ўзлари ўчиришга ҳаракат қилган. Улар фақат эртаси куни, ёнғин ҳамма нарсани ёқиб бўлгач, рухсат олган”.

Исроил ҳарбийлари жойлашган ҳудудга яқин ерлари бор Кфаршуба аҳолиси ёнғин олдини олиш чораларини кўришдан, масалан, ўрмонларни тозалашдан қўрқади, дейди мер. “Улар ъхавфсизлик зонасиъ ҳақида гапиради, лекин биз унинг аниқ чегараларини билмаймиз. Биз бутун ҳудуд Исроил назорати остида деб ҳисоблаймиз”, дея қўшимча қилди Қадрий.

**“Экоцид” (Атроф-муҳит геноциди)**

Аҳолини муҳофаза қилиш ва атроф-муҳит вазири Тамара Элзеин жанубдаги ҳолатни “экоцид” деб қоралади. У Исроил армиясини Ливан ерларини “қасддан” ёқиб юборишда айблади.

Илмий тадқиқотлар бўйича миллий кенгаш директори Шади Абдулла АФПъга берган интервюсида 2023—2024-йиллардаги ҳаракатлар пайтида “ёнғинлар фақат чегара чизиғи билан чекланганини”, аммо бу йил можаро қайта авж олгач, кўлами кенгайганини айтди. У Исроил армиясини ерларни тизимли равишда ёқишда ҳамда уйлар, одамлар ва табиатдан холи буфер зона яратишга уринишда айблади. “Ўтган уруш пайтида 8,5 минг гектар (85 квадрат километр) ер ёнган эди. Бу йил эса исроилликлар 7,5 минг гектардан ортиқ ерни ёқиб юборди”, деди Абдулла.

Шунингдек, июн ойидаги келишувдан кейин ҳам 350 гектар ер ёнган. Илмий тадқиқотлар бўйича миллий кенгаш томонидан олинган сунъий йўлдош тасвирлари илгари яшил бўлган, аммо ёнғинлар ҳамда Исроилнинг булдозерлар билан ўсимликларни юлиб ташлаши сабабли йўқолган ҳудудларни кўрсатган.

Ливаннинг Натионал Невс Агенсй давлат агентлиги август ойида Исроил кучлари жанубий қишлоқнинг ўзида 600 туб зайтун дарахтини юлиб ташлаганини маълум қилди. Ливаннинг Греен Соутҳернерс экологик гуруҳи 2023-йилдан бери ўрмонлар, дарахтзорлар ва экин майдонларига етказилган кенг кўламли зарарларни қайд этганини билдирди. Аввалроқ Ливан Исроил босқинидан озод этилган ҳудудларида ўз армиясини жойлаштира бошлагани ҳақида хабар берилганди.