Конгрессни чора кўришга чақириқлар кучайиб бораётган бир пайтда, СИни тартибга солиш сиёсий боши берк кўчага дуч келмоқда

**Конгрессга босим кучайиб бораётган бир пайтда, сиёсий боши берк кўча туфайли СИни тартибга солиш тўхтаб қолди**

Душанба куни Президент Дональд Трамп сунъий интеллект (СИ) ривожланишини секинлаштириш бўйича ортиб бораётган талабларга жавоб берганда, у жуда кескин фикр билдирди.

«СИ дунёни эгаллаб олиши, инсониятни йўқ қилиши ва бошқа барча ёмон нарсалар — бу УЙДИРМА», деб ёзди у ижтимоий тармоқда. Бундан олдин у «СИ учун зарур бўлган ягона назорат ёки "тўсиқлар"» бу «кучли ва ақлли» президент эканлигини айтган эди.

Трампнинг позицияси, табиийки, Конгрессдаги катта Демократларнинг позицияси билан бир хил эмас. Бу позиция СИ соҳасининг таниқли вакиллари томонидан ҳам рад этилмоқда, улар сўнгги кунларда хавфсизлик бўйича жиддий огоҳлантиришлар билан чиқишди ва давлат томонидан тартибга солишни талаб қилишди.

Бироқ, АҚШда яқин орада СИ хавфсизлиги бўйича янги қонунчилик қабул қилиниши эҳтимоли кам.

Ҳар қандай қонун лойиҳаси қонунга айланиши учун Вакиллар палатаси ва Сенат томонидан маъқулланиши керак. Трампнинг СИ учун янги тўсиқларга қатъий қаршилиги иккала палатани ҳам назорат қилувчи Республикачилар партиясининг у билан алоқани узиб, чекловлар ёки давлат назоратини қўллаб-қувватлаши эҳтимолини пасайтиради.

Республикачилар буни қўллаб-қувватлаган тақдирда ҳам, қабул қилинган ҳар қандай қонун лойиҳаси кучга кириши учун барибир президент имзоси керак бўлади. Трампнинг душанба куни тартибга солиш зарурлигини рад этгани ижро этувчи ҳокимият ҳаракатларини амалда тўхтатиб қўйди.

Бундан ташқари, Конгрессдаги тараққиёт йўлидаги энг яқин тўсиқ — бу вақт.

Вакиллар палатаси ҳафта охирида ноябрь ойи бошидаги оралиқ сайловларга қадар таътилга чиқиши режалаштирилган. Айрим юқори лавозимли демократлар ушбу таътилни палатада СИ хавфсизлик чоралари тасдиқланмагунча қолдиришни истамоқда.

«Америка халқининг хавфсизлиги ва фаровонлигини ҳимоя қилиш учун қатъий чоралар кўрилмагунча, Конгресс шаҳарни тарк этмаслиги керак», деди душанба куни журналистларга Вакиллар палатасидаги Демократлар озчилиги етакчиси Ҳаким Жеффрис.

Конгрессни ушбу масала бўйича мунозараларга кўпроқ вақт ажратишга чақираётган бир гуруҳ Вакиллар палатаси демократлари Республикачи спикер Майк Жонсонга ҳам мактуб йўллашди, у таътилни кечиктириш ёки кечиктирмаслик тўғрисида якуний қарор қабул қилади.

«Оқилона фикрлайдиган одамлар Конгресс ушбу тез ривожланаётган технологияни айнан қандай тартибга солиши кераклиги борасида турли фикрда бўлишлари мумкин», дейилади гуруҳ баёнотида. «Аммо биз Конгресснинг ҳаракат қилиши зарурлиги борасида ихтилофга бора олмаймиз».

Дам олиш кунлари республикачи конгрессмен Анна Паулина Луна X тармоғида «Конгресс ушбу масала бўйича махсус сессия чақириши КЕРАК» деб таклиф қилди.

Шунга қарамай, яқин бир неча кун ичида таътилнинг орқага сурилиши ёки махсус сессия чақирилиши жуда даргумон. Душанба куни Конгресс йўлакларида журналистлар томонидан СИ бўйича қайта-қайта саволга тутилган Жонсон шу ҳафта тезкор ҳаракат қилишни режалаштираётгани ҳақида ҳеч қандай ишора бермади.

Вакиллар палатаси оралиқ сайловларга кетишдан олдин СИ хавотирлари бўйича чора кўрадими, деган саволга у: «Бу жуда мураккаб масала», деб жавоб берди.

Унинг айтишича, Трамп тез орада Оқ уйда СИ раҳбарлари билан учрашув ўтказади ва унда «компанияларнинг хавфсизликни таъминлаш борасидаги масъулияти ва бунда ҳукумат қандай рол ўйнаши кераклиги» муҳокама қилинади.

«Биз [СИ компаниялари] хавфсиз маҳсулотлар тақдим этиши ва ўз-ўзини тартибга солиши зарурлигини таъкидламоқчимиз», деди Жонсон ва қўшимча қилди: «Конгресс ҳам бунда маълум бир рол ўйнаши мумкин».

Бу рол қандай бўлиши номаълумлигича қолмоқда ва қонун чиқарувчилар ўртасида баҳс-мунозараларга сабаб бўлмоқда.

Демократлар СИ хавфсизлиги билан шуғулланиш учун кўпроқ вақт ажратишни талаб қилаётган бўлса-да, уларнинг ўзлари ҳам СИни тартибга солишнинг энг яхши усули борасида иккига бўлинишган.

Ҳатто партия ноябрь ойидаги сайловларда Конгресснинг иккала палатасида ҳам назоратни қўлга киритган тақдирда ҳам, тезкор ҳаракатлар кафолатланмайди, чунки улар барибир ягона таклиф атрофида бирлашишлари керак бўлади.

Капитолий тепалигида СИ хавфсизлигига қаратилган кўплаб қонунчилик таклифлари мавжуд бўлиб, улар мустақил текширувлардан тортиб, федерал «ўчириш тугмаси» ва сенатор Берни Сандерс томонидан таклиф қилинган маълумотлар марказларига тўлиқ мораторий қўйишгача бўлган чораларни ўз ичига олади.

Ушбу рақобатлашувчи ғоялар ҳам Конгрессда келишув йўқлигини, ҳам баъзи қонун чиқарувчилар ҳаракат қилиш зарурлигини ҳис қилаётганини кўрсатади.

Республикачи Сенатдаги кўпчилик етакчиси Жон Тюн ва демократ сенатор Эми Клобушар баъзи СИ компанияларидан федерал назоратга бўйсунишни талаб қилувчи қонун лойиҳаси устида ишламоқда.

«Сиз инновацияларни бўғиб қўйишни истамайсиз», деди Тюн душанба куни, «лекин менимча, сиз янада илғор таҳдидларни юмшатиш мумкинлигига ишонч ҳосил қилишни ҳам хоҳлайсиз».

Шу билан бирга, демократ конгрессмен Лори Трахан бир неча ой давомида Вакиллар палатасининг алоҳида икки партиявий таклифини ишлаб чиқди, унга кўра, агар расмийлар «яқинлашиб келаётган ҳалокатли хавф» мавжудлигини аниқласа, ҳукуматга СИ моделидан фойдаланишни тўхтатиш ваколати берилади.

«Федерал ҳукумат тўсиқларни ўрнатиши керак», деди у BBC нашрига ва бу технология охир-оқибат жамиятнинг ҳар бир соҳасига таъсир қилишидан огоҳлантирди. «Менимча, бизда кутиш учун ортиқча вақт йўқ. Бу ерда ҳамма сафарбар бўлиши керак».

Трахан ўзининг «Frontier Act» қонун лойиҳаси устида республикачи Жей Обернолте билан бирга ишлаган ва у бошқа нарсалар қатори СИ тадқиқот лабораторияларини мустақил аудитдан ўтказишни талаб қилади.

Бироқ Трахан шу ҳафтада бирор бир силжиш бўлиши даргумон эканлигини тан олди.

Баъзи етакчи республикачилар, жумладан спикер Жонсон, ҳукумат иштироки ҳақида гапирганда тез-тез «ўз-ўзини тартибга солиш» атамасини ишлатишган ва компанияларни СИ хавфсизлиги учун жавобгарликни ўз зиммасига олишга чақиришган.

Трампнинг СИ бўйича бош маслаҳатчиларидан бири Дэвид Сакс душанба куни BBCнинг АҚШдаги ҳамкори CBS News телеканалига берган интервьюсида соҳа вакилларининг баъзи экзистенциал огоҳлантиришлари бўрттириб юборилганини айтди. «Менимча, бу ваҳимага айланиб бормоқда», деди у.

«Биринчи навбатда, ўз маҳсулотларини хавфсиз қилиш уларнинг зиммасида», деди Сакс. «Улар буни қандай қилишлари кераклигини бизга айтишлари керак. Агар улар буни қила олмасалар, буни қила оладиган одамларга йўл беришлари керак».

«Нима учун буни назорат қила олмайдиган нарсадек тутяпсиз?» деди у ривожланишни секинлаштиришга чақирган Anthropic раҳбари Дарио Амодеига ишора қилиб. «Агар назорат қила олмасангиз, унда буни қилманг».

Баъзи экспертлар, ҳеч бўлмаганда қисқа муддатда, СИ компанияларининг ўзлари масъулият билан тартибга солишлари кераклигига қўшилишади.

«Сиз Конгресс актини хоҳлашингиз мумкин ва мен хавфсизлик, синов ва холисликни синашни талаб қиладиган Конгресс томонидан мандатланган режимни жуда хоҳлардим», деди Вандербильт университетининг СИ ва технология сиёсати бўйича директори Асад Рамзанали.

«Аммо бундай ҳаракат бўлмаса, компаниялар мустақилликка эга».

Бошқалар эса СИ ходимларининг сўнгги огоҳлантиришлар тўлқинига шубҳа билан қарашди.

Трампнинг биринчи муддатида дипломат бўлиб ишлаган технология раҳбари Тревор Траина шундай деди: «Менимча, оддий фуқаро СИ билан боғлиқ қўрқинчли ёки ҳақиқатан ҳам муаммоли нарсага дуч келмаган».

«Биз ўзларини устун деб кўрсатишга интилаётган ярим ўнлаб одамларнинг твитларига таяняпмиз», деди у. «Ичимдаги шубҳачи одам ўйлайди: "Улар ҳақиқатан ҳам хавотирдами ёки қайси модел энг зўр эканлигини исботлашга ҳаракат қилишяптими?"»

Илгари ҳукуматда ишлаган ва ҳозирда АҚШнинг «Демократия ва технология маркази» нотижорат ташкилотини бошқараётган Александра Рив Гивенс яқин келажакда СИни тартибга солувчи жиддий федерал қонун қабул қилинишига ишонмаслигини айтди.

Трамп маъмурияти СИ компаниялари ўз моделлари ва воситаларини давлат текширувидан ўтказиши учун тўлиқ ихтиёрий тизим яратган бўлса-да, Гивенс ушбу тизимнинг ўзи ҳали ҳам сир эканлигини айтди.

«Ушбу ёндашувнинг қонун устуворлигига асосланганлигига ишонч ҳосил қилиш учун аниқ стандарт йўқ», деди у.

Турли гуруҳларнинг тизимни ошкор қилиш ҳақидаги чақириқлари ҳозиргача эътиборсиз қолдирилди.

Оқ уйнинг ёндашуви, сиёсий ирода ва келишувнинг йўқлиги билан бирга, СИ қонунчилигини қабул қилишни қийинлаштиради.

«Бундай шароитда федерал қонунчиликни қабул қилиш қийин эканлигига шубҳа йўқ, аммо Конгресс СИ хавфларининг кўплаб турларидан қайси бирини ҳал қилиш кераклиги устида ҳам бош қотириши керак», деди Гивенс.

«Гап СИни бошқариб бўлмаслигида эмас, балки ҳар бир хавфга мослаштирилган ёндашув зарурлигидадир».