Кичик қайиқлар сонининг камайиши ҳуқуқ-тартибот идораларининг хизматидир, дейди агентлик

**Кичик қайиқларда сузиб ўтишлар сони камайиши ҳуқуқ-тартибот идоралари фаолияти билан боғлиқ, дейди агентлик**

Бу йил кичик қайиқларда сузиб ўтишлар сони 40% дан кўпроққа камайди

Миллий жиноятчиликка қарши курашиш агентлиги (NCA) маълумотларига кўра, ҳуқуқ-тартибот идораларининг чора-тадбирлари Ла-Манш бўғози орқали кичик қайиқларда сузиб ўтишлар сонини камайтиришда «асосий омил» бўлди.

Ҳукумат рақамлари шуни кўрсатадики, 2026 йилнинг биринчи ярмида Буюк Британияга келганлар сони ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 41% га кам бўлган.

NCA ушбу пасайиш «ҳибсга олишлар ва мусодара қилишларнинг сезиларли даражада ошиши»дан кейин юз берганини айтди, бироқ сузиб ўтишга бўлган «ўзгарувчан талаб» ва Франция расмийлари томонидан қайиқларнинг сувга туширилиши олди олингани ҳам бунга ҳисса қўшганини қўшимча қилди.

Оксфорд университети Миграция расадхонасининг катта илмий ходими Михня Куибуснинг айтишича, ҳукумат сиёсатининг таъсирини кичик қайиқларда келувчиларга таъсир этувчи бошқа омиллардан ажратиш «имконсиз».

Унинг сўзларига кўра, яқинда амалга оширилган сиёсий ўзгаришлар контрабандачилар ва мигрантларни ўз хулқ-атворини ўзгартиришга ундаган бўлиши мумкин, аммо Европа Иттифоқига рухсатсиз кириб келишларнинг камайиши ва асосий келиб чиқиш мамлакатларидаги ўзгаришлар, жумладан, Сурияда хавфсизликнинг яхшиланиши ҳам пасайишга қисман сабаб бўлиши мумкин.

«Чеклов чоралари 2026 йилда [келувчилар сонини] камайтиришга қанчалик ҳисса қўшганини билиш қийин», — дея давом этди у.

Унинг қўшимча қилишича, қочқинлар оилаларининг бирлашишига қўйилган чекловлар ва бошпана бериш даражасининг пасайгани ҳам ўз ролини ўйнаган бўлиши мумкин.

Консерваторлар илгари Франция ва Белгиядан сузиб ўтишлар сонининг ўзгаришига об-ҳаво асосий сабаб бўлганини таъкидлаб келишган.

NCA операциялар бўйича бош директори Роб Жонс агентлик «уюшган иммиграция жиноятчилигига қарши курашга ҳар қачонгидан ҳам кўпроқ ресурс ажратаётганини» айтди.

«Бу ўз натижаларини бермоқда.

Бироқ, биз хотиржамликка берилганимиз йўқ ва иш ҳали тугагани йўқ», — дея давом этди у.

«Биз ушбу жиноий гуруҳларга босим ўтказишда давом этишимиз керак, чунки улар Ла-Маншда одамлар ҳаётини хавф остига қўйишда давом этмоқдалар».

NCA маълумотларига кўра, уюшган жиноий гуруҳлар сузиб ўтишда ишлатиладиган зарур жиҳозларга таъсир кўрсатган «етказиб беришдаги чекловлар» туфайли зарбага учраган.

Қайд этилишича, 2023 йил охиридан бери расмийлар томонидан 1600 дан ортиқ қайиқ ёки двигателлар мусодара қилинган.

NCA вакилининг сўзларига кўра, бунинг натижасида ушбу буюмларнинг улгуржи нархи ошган.

Агентликнинг билдиришича, бир қатор «асосий етказиб берувчилар» ҳам нишонга олинган, жумладан, 2023 йилдаги барча сузиб ўтишларнинг тахминан ярмида ишлатилган жиҳозларни етказиб бергани айтилган Адем Савас қамоққа олинган.

Аммо NCA Яқин Шарқдаги уруш жиноятчилар учун резина қайиқларни қўлга киритишни қийинлаштирганини ҳам тан олди.

Унда айтилишича, кичик қайиқлар бўйича ҳисоботни тўлиқ эълон қила олмайди, чунки унда махфий разведка маълумотлари мавжуд.

2026 йилнинг 1 январидан 7 сентябрига қадар 17 281 киши Франциядан Ла-Манш бўғози орқали кичик қайиқда Буюк Британияга ўтган. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 43% га камдир.

2020 йилдан бери бу сузиб ўтишлар одамларнинг Буюк Британияга ноқонуний кириб келиши аниқланадиган энг кенг тарқалган усулга айланди.

Кичик қайиқда келганларнинг деярли барчаси бошпана сўрайди. Халқаро ҳуқуққа кўра, бу уларнинг бошпана сўрови баҳоланаётган вақтда мамлакатда қолишларига рухсат берилишини англатади.

Кичик қайиқларда келганлар 2025 йил июлидан 2026 йил июнигача бўлган даврда бошпана сўраб топширилган аризаларнинг 40% ини ташкил этди.

2025 йил 8 сентябрдан 2026 йил 7 сентябргача Буюк Британияга келган қайиқлар ўртача 68 кишини ташиган. Бу кўрсаткич 2021 йилдан бери икки баравардан кўпроққа ошди.

Экспертларнинг фикрича, одам сонининг ҳаддан ташқари кўплиги сузиб ўтишни янада хавфли қилади.

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти (БМТ) маълумотларига кўра, 2024 йилда Ла-Маншни кесиб ўтишга уриниш пайтида камида 84 киши ҳалок бўлган.

Кўлам жиҳатидан, кичик қайиқларда келганлар 2025 йил январидан 2025 йил декабригача Буюк Британияга умумий иммиграциянинг тахминан 5% ини ташкил этди.

Ҳукумат рақамларни камайтириш учун сузиб ўтишлар ортида турган «гуруҳларни тор-мор этишга» ваъда берди.

Эритреядан келганлар 2025 йил июлидан 2026 йил июнигача бўлган даврда жами келганларнинг 18% ини ташкил этди.

2025 йил январидан 2025 йил декабригача бўлган охирги маълумотларга кўра, кичик қайиқда келган камида 2335 киши Ички ишлар вазирлиги томонидан одам савдоси ёки замонавий қулликнинг бошқа шаклларининг потенциал қурбонлари сифатида аниқланган.

Яна 4712 киши 2025 йил июлидан 2026 йил июнигача бўлган даврда Буюк Британияга бошқа йўллар билан, жумладан, транспорт воситаларида яшириниш, паромларда саёҳат қилиш ёки аэропортлардан ўтиш орқали рухсатсиз кириб келгани аниқланган. Бу ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 17% га камдир.

Шунингдек, мамлакатга қонуний равишда, масалан, ишчи ёки талабалик визаси билан кириб келган ва кейин рухсатнома муддати тугагандан сўнг қолиб кетган одамлар ҳам бор.

Қонуний равишда келиб, кейин Буюк Британияда ноқонуний яшаётган одамларнинг умумий сони номаълум.

NCA шунингдек, одам контрабандачиларига қарши кўрилган чоралар кичик қайиқларда сузиб ўтишларни камайтиришга ёрдам берганини айтди.

2026 йил апрелигача бўлган бир йил ичида NCA иштирокидаги уюшган иммиграция жиноятчилиги билан боғлиқ ҳибсга олишлар 55% дан кўпроққа ошди, дейди у.

Агентликнинг қўшимча қилишича, у ижтимоий тармоқлар билан ҳам ҳамкорлик қилиб, иммиграция жиноятчилигига алоқадор 40 000 дан ортиқ пост, саҳифа ёки аккаунтларни ўчириб ташлаган.

«Биз одам контрабандаси тармоқлари учун ускуналар сотиб олишни қийинроқ ва қимматроқ, уларни соҳилларга ва сувга етказишни қийинроқ, потенциал мижозлар билан мулоқот қилишни қийинроқ қилмоқдамиз ва контрабандачиларнинг ҳуқуқ-тартибот идораларига дуч келиш эҳтимолини оширмоқдамиз», — деди Жонс.

«Гуруҳларга йўллаган мурожаатимиз аниқ — одамларни кичик қайиқларда ташиш ва ускуналар етказиб бериш сиз учун кундан-кунга хавфлироқ бўлиб бормоқда», — дея давом этди у.

Бироқ, Миграция расадхонасининг таъкидлашича, «энг эътиборлиси» Европа Иттифоқига рухсатсиз чегара бузиб ўтишларнинг кескин камайиши кузатилган.

Унда айтилишича, келувчилар сони 2025 йилда 26% га, 2026 йилнинг биринчи ярмида эса яна 37% га камайган.

«Бу, маълум бир вақт ўтгач, Буюк Британияга рухсатсиз ўтишларнинг камайишига олиб келиши мумкин, чунки кичик қайиқлардаги мигрантларнинг аксарияти Франция шимолидаги соҳилларга етиб боришдан олдин Европа Иттифоқи орқали саёҳат қиладилар», — дея қўшимча қилди у.

Адем Савас 2023 йилда кичик қайиқларда сузиб ўтишларнинг тахминан ярмида ишлатилган жиҳозларни етказиб берган деб тахмин қилинади

Август ойида Ички ишлар вазирлиги Франция полициясини шу ёзда тўртта алоҳида ҳафта давомида 4300 мигрант иштирокидаги 185 та потенциал сузиб ўтишнинг олдини олгани, шунингдек, янги усулларни қўллаб, денгизда 12 та қайиқни тўхтатиб қолгани учун олқишлади.

Кўпгина мигрантлар дунёнинг энг қашшоқ ҳудудларидан келишади ва деярли барчаси Буюк Британия расмийлари томонидан ушлаб олингандан сўнг бошпана сўрашади.

Ички ишлар вазирлиги маълумотлари шуни кўрсатадики, 2025 йилда 41 472 мигрант Ла-Маншни кичик қайиқларда кесиб ўтган.

Оксфорд университетининг Миграция расадхонаси маълумотларига кўра, 2025 йилда Ла-Маншни кесиб ўтиш билан боғлиқ 24 та тасдиқланган ўлим ҳолати қайд этилган, бу ўтган йилдаги 73 тадан камдир.

Унда қўшимча қилинишича, 2018 йилдан 2025 йилгача бўлган даврда Ла-Маншда 162 киши ҳалок бўлган.